Trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm phải làm sao? Mức độ nguy hiểm?

Trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm phải làm sao là nỗi băn khoăn của nhiều bậc cha mẹ, đặc biệt trong những tháng đầu sau sinh. Tình trạng bé ngủ nhiều vào ban ngày nhưng thức kéo dài vào ban đêm không chỉ khiến trẻ khó hình thành nhịp sinh học ổn định mà còn làm bố mẹ mệt mỏi, thiếu ngủ. Vậy trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm có sao không, làm sao để cải thiện?

1. Trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm có thường gặp?

Có. Trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm là tình trạng khá phổ biến, đặc biệt trong 4-8 tuần đầu sau sinh. Nguyên nhân chủ yếu là do đồng hồ sinh học (nhịp sinh học ngày – đêm) của bé chưa phát triển hoàn thiện. Vì vậy, trẻ chưa thể phân biệt rõ ban ngày và ban đêm, thường ngủ – thức theo nhu cầu bú sữa thay vì theo thời gian trong ngày.

Theo Mayo Clinic, trẻ sơ sinh thường ngủ từ 12-16 giờ hoặc nhiều hơn mỗi ngày, nhưng mỗi giấc chỉ kéo dài khoảng 1-3 giờ. Bé sẽ thức dậy nhiều lần để bú, bất kể là ban ngày hay ban đêm. Sau vài tuần đến vài tháng, khi hệ thần kinh và đồng hồ sinh học dần trưởng thành, thời gian thức vào ban ngày sẽ tăng lên và giấc ngủ ban đêm cũng kéo dài hơn.

Điều này đồng nghĩa với việc trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm không phải lúc nào cũng là dấu hiệu bất thường. Đây thường là một giai đoạn phát triển sinh lý bình thường. Tuy nhiên, nếu bé quấy khóc kéo dài, khó ngủ liên tục, bú kém, chậm tăng cân hoặc có các biểu hiện bất thường khác như sốt, nôn nhiều, khó thở…, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được bác sĩ đánh giá nguyên nhân.

2. Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm

Trước khi tìm hiểu trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm có sao không, cha mẹ cần biết rằng tình trạng này thường bắt nguồn từ cả yếu tố sinh lý tự nhiên và thói quen chăm sóc hằng ngày. Trong những tháng đầu đời, nhịp sinh học của trẻ chưa ổn định nên việc ngủ ngày, thức đêm khá phổ biến.

2.1. Nguyên nhân sinh lý

Một số đặc điểm sinh lý trong giai đoạn sơ sinh có thể khiến trẻ ngủ nhiều vào ban ngày và tỉnh táo hơn vào ban đêm, gồm:

• Hệ thần kinh chưa hoàn thiện: Trẻ sơ sinh chưa hình thành rõ nhịp sinh học ngày – đêm, vì vậy thời gian ngủ và thức còn thất thường, đặc biệt trong 2–3 tháng đầu sau sinh.
• Đói vào ban đêm: Dạ dày của trẻ còn nhỏ nên cần bú nhiều cữ. Nếu ban ngày bú chưa đủ, bé có thể thức giấc nhiều lần vào ban đêm để đòi bú.
• Khó chịu khi mọc răng: Ở giai đoạn bắt đầu mọc răng, cảm giác đau hoặc ngứa nướu có thể khiến trẻ quấy khóc và ngủ không sâu giấc vào buổi tối.
• Tã bẩn hoặc ẩm ướt: Tã đầy, ướt hoặc gây kích ứng khiến bé khó chịu, dễ tỉnh giấc và khó ngủ trở lại.

2.2. Thói quen chăm sóc làm rối loạn nhịp sinh học

Ngoài yếu tố sinh lý, một số thói quen trong quá trình chăm sóc cũng có thể khiến trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm kéo dài, chẳng hạn:

• Để trẻ ngủ quá nhiều vào ban ngày: Ngủ quá lâu khiến bé không còn buồn ngủ vào buổi tối, từ đó thức khuya hoặc tỉnh giấc nhiều lần trong đêm.
• Cho bú quá no hoặc lịch bú chưa hợp lý: Khi bú quá nhiều trong một cữ hoặc sinh hoạt ban ngày chưa đều đặn, trẻ dễ ngủ li bì vào ban ngày và đảo lộn chu kỳ ngủ – thức.
• Vui chơi quá sôi nổi trước giờ ngủ: Các hoạt động kích thích như nô đùa, nói chuyện lớn tiếng hoặc tiếp xúc nhiều với màn hình (nếu có) có thể khiến hệ thần kinh của bé khó thư giãn trước khi đi ngủ.
• Phòng ngủ quá sáng hoặc nhiều tiếng ồn: Ánh sáng mạnh và môi trường thiếu yên tĩnh làm giảm tín hiệu nhận biết ban đêm của cơ thể, khiến trẻ khó đi vào giấc ngủ và ngủ không sâu.

3. Trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm có sao không?

Trong những tuần đầu sau sinh, trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm thường không phải là dấu hiệu bệnh lý. Nguyên nhân là do đồng hồ sinh học (nhịp thức – ngủ) của bé chưa phát triển hoàn chỉnh, nên trẻ chưa phân biệt được ban ngày và ban đêm. Vì vậy, nhiều bé có thể ngủ nhiều vào ban ngày nhưng lại thức dậy nhiều lần để bú hoặc quấy khóc vào ban đêm. Đây là hiện tượng khá phổ biến và sẽ dần cải thiện khi hệ thần kinh trưởng thành hơn.

Theo Mayo Clinic, trẻ sơ sinh thường ngủ từ 12 giờ hoặc nhiều hơn mỗi ngày, nhưng giấc ngủ được chia thành nhiều khoảng ngắn, mỗi lần chỉ kéo dài khoảng 1-3 giờ. Sau vài tuần đến vài tháng, khi não bộ và nhịp sinh học phát triển, trẻ sẽ bắt đầu ngủ lâu hơn vào ban đêm và có lịch ngủ ổn định hơn.

Tuy nhiên, nếu tình trạng trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm kéo dài nhiều tháng hoặc đi kèm các biểu hiện bất thường như:

• Quấy khóc liên tục, rất khó dỗ.
• Bỏ bú hoặc bú rất kém.
• Chậm tăng cân.
• Sốt, nôn nhiều, khó thở hoặc có dấu hiệu đau rõ rệt.
• Thức kéo dài nhiều giờ liên tục, ngủ rất ít so với nhu cầu theo lứa tuổi.

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám, xác định nguyên nhân và hướng dẫn xử trí phù hợp.

Ngoài ra, trong giai đoạn này, điều quan trọng hơn là đảm bảo tổng thời gian ngủ của trẻ phù hợp với độ tuổi và môi trường ngủ an toàn, thay vì quá lo lắng việc bé ngủ nhiều vào ban ngày. CDC khuyến cáo luôn đặt trẻ nằm ngửa khi ngủ, sử dụng nệm phẳng, chắc chắn và không để chăn gối, thú nhồi bông trong cũi để giảm nguy cơ tai nạn liên quan đến giấc ngủ.

4. Trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm phải làm sao?

Nếu trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm, cha mẹ không nên quá lo lắng hay cố ép bé thay đổi ngay lập tức. Trong những tuần đầu sau sinh, đồng hồ sinh học của trẻ chưa hoàn thiện nên việc ngủ xen kẽ cả ngày lẫn đêm là hiện tượng sinh lý bình thường. Tuy nhiên, cha mẹ có thể áp dụng một số biện pháp dưới đây để giúp bé dần hình thành thói quen ngủ đúng nhịp.

4.1. Phân biệt rõ ngày và đêm

Ban ngày, hãy mở rèm để phòng có ánh sáng tự nhiên, duy trì các hoạt động sinh hoạt bình thường và trò chuyện với bé khi bé thức. Ngược lại, vào ban đêm nên giữ không gian yên tĩnh, ánh sáng dịu, hạn chế nói chuyện hoặc chơi đùa để bé hiểu rằng đây là thời gian ngủ.

Theo Mayo Clinic và Cleveland Clinic, việc tạo sự khác biệt giữa môi trường ban ngày và ban đêm giúp trẻ dần phát triển nhịp sinh học, thường rõ rệt hơn khi bé được khoảng 2–3 tháng tuổi.

4.2. Không để trẻ ngủ quá lâu vào ban ngày

Nếu bé ngủ liền nhiều giờ vào ban ngày (đặc biệt sau giai đoạn sơ sinh), cha mẹ có thể nhẹ nhàng đánh thức để cho bú, thay tã hoặc bế bé vận động nhẹ. Điều này giúp bé nhận đủ năng lượng vào ban ngày và hạn chế thức kéo dài vào ban đêm.

Tuy nhiên, với trẻ sơ sinh những tuần đầu đời, không nên để khoảng cách giữa các cữ bú quá dài, nhất là khi bé chưa tăng cân tốt hoặc có chỉ định theo dõi của bác sĩ.

4.3. Đảm bảo bé được bú no trước khi ngủ đêm

Đói là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến trẻ thức giấc nhiều lần vào ban đêm. Trước giờ ngủ, hãy đảm bảo bé được bú đủ theo nhu cầu. Đồng thời, cha mẹ nên kiểm tra tã sạch, quần áo thoải mái và nhiệt độ phòng phù hợp để hạn chế các yếu tố làm bé tỉnh giấc.

4.4. Xây dựng thói quen trước giờ ngủ

Ngay từ khoảng 6-8 tuần tuổi, cha mẹ có thể bắt đầu một chuỗi hoạt động nhẹ nhàng trước khi ngủ như:

• Tắm nước ấm (nếu phù hợp với lịch sinh hoạt).
• Massage nhẹ cho bé.
• Cho bú.
• Hát ru hoặc bật tiếng ồn trắng với âm lượng an toàn.
• Đặt bé xuống giường khi bé buồn ngủ nhưng chưa ngủ hẳn.

Việc lặp lại các hoạt động này mỗi tối sẽ giúp trẻ nhận biết tín hiệu đến giờ đi ngủ và dễ hình thành thói quen ngủ lành mạnh hơn.

4.5. Tạo môi trường ngủ an toàn

Theo khuyến cáo của CDC và WHO, trẻ sơ sinh nên được ngủ:

• Nằm ngửa khi ngủ.
• Trên bề mặt phẳng, chắc chắn.
• Không có gối, chăn dày, thú nhồi bông hoặc các vật mềm trong cũi.
• Phòng ngủ mát mẻ, thông thoáng, tránh quá nóng.

Môi trường ngủ an toàn không chỉ giúp bé ngủ ngon hơn mà còn góp phần giảm nguy cơ hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS).

Hy vọng rằng những chia sẻ trên đã phần nào giải đáp thắc mắc về việc trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm phải làm sao? Nhìn chung, tình trạng rối loạn giấc ngủ ở giai đoạn đầu đời hoàn toàn có thể khắc phục được nếu cha mẹ kiên nhẫn áp dụng các phương pháp khoa học, đều đặn mỗi ngày. Việc xây dựng một không gian nghỉ ngơi lý tưởng cùng chuỗi sinh hoạt hợp lý sẽ giúp con yêu dần quen với nhịp điệu tự nhiên của cơ thể.