Vì sao mỡ máu cao gây xơ vữa động mạch?

Mỡ máu cao là yếu tố nguy cơ quan trọng gây xơ vữa động mạch và dẫn đến nhiều bệnh lý tim mạch nguy hiểm. Vậy mỡ máu cao gây xơ vữa động mạch như thế nào? Hiểu rõ cơ chế hình thành mảng xơ vữa, biến chứng và cách kiểm soát sẽ giúp giảm nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim cũng như bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.

1. Mỡ máu cao gây xơ vữa động mạch theo cơ chế nào?

Mỡ máu bao gồm nhiều thành phần như cholesterol toàn phần, LDL-C (cholesterol xấu), HDL-C (cholesterol tốt) và triglycerid. Trong đó, LDL-C tăng cao được xem là yếu tố quan trọng nhất thúc đẩy quá trình hình thành xơ vữa động mạch.

Nhiều người cho rằng mỡ chỉ “bám” vào thành mạch một cách đơn giản. Thực tế, mỡ máu cao gây xơ vữa động mạch thông qua một chuỗi phản ứng sinh học phức tạp, diễn ra âm thầm trong nhiều năm trước khi xuất hiện các triệu chứng lâm sàng.

1.1. Quá trình xâm nhập và tích tụ cholesterol xấu LDL-C dưới lớp nội mạc

Thành động mạch khỏe mạnh có lớp nội mạc mịn, giúp máu lưu thông dễ dàng và hạn chế sự bám dính của các thành phần trong máu.

Tuy nhiên, khi cơ thể duy trì nồng độ LDL-C cao kéo dài hoặc có các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì hay stress oxy hóa, lớp nội mạc sẽ dần bị tổn thương.

Những tổn thương rất nhỏ này tạo điều kiện để LDL-C xuyên qua lớp nội mạc và tích tụ trong lớp áo trong của thành động mạch. Sau khi đi vào thành mạch, LDL-C bị oxy hóa dưới tác động của các gốc tự do, trở thành LDL oxy hóa. Dạng cholesterol này có khả năng kích thích phản ứng viêm mạnh.

Đây là giai đoạn khởi đầu của quá trình mỡ máu gây xơ vữa động mạch. Quá trình này diễn ra âm thầm nên đa số người bệnh không nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.

Trong khi đó, HDL-C có vai trò thu gom cholesterol dư thừa từ thành mạch đưa về gan để chuyển hóa và đào thải. Nếu HDL-C giảm trong khi LDL-C tăng cao, nguy cơ hình thành mảng xơ vữa sẽ càng lớn.

1.2. Phản ứng viêm của cơ thể và sự hình thành tế bào bọt

Sau khi LDL bị oxy hóa, hệ miễn dịch sẽ coi đây là tác nhân có hại và huy động các đại thực bào đến xử lý.

Các đại thực bào sẽ hấp thu LDL oxy hóa nhằm loại bỏ chúng khỏi thành mạch. Tuy nhiên, khi lượng LDL quá lớn, các đại thực bào nhanh chóng bị “quá tải”, chứa đầy cholesterol và biến đổi thành các tế bào bọt.

Hàng triệu tế bào bọt tích tụ tạo thành các vệt mỡ. Đây là nguyên liệu tạo nên các mảng xơ vữa động mạch.

Đồng thời, các tế bào miễn dịch tiếp tục giải phóng nhiều chất gây viêm như cytokine và các enzyme làm tổn thương thêm lớp nội mạc. Phản ứng viêm kéo dài khiến ngày càng nhiều LDL-C tiếp tục xâm nhập vào thành mạch, tạo nên một vòng xoắn bệnh lý.

Đây là lý do mỡ máu và xơ vữa động mạch luôn có mối quan hệ mật thiết với nhau. Nếu tình trạng rối loạn lipid máu không được kiểm soát, phản ứng viêm sẽ tiếp tục diễn ra trong nhiều năm.

1.3. Sự phát triển của mảng xơ vữa và hệ lụy làm hẹp lòng mạch máu

Để “vá” vùng tổn thương, cơ thể sẽ tạo ra mô sợi bao quanh các tế bào bọt và cholesterol tích tụ. Theo thời gian, canxi cũng lắng đọng tại vị trí này tạo nên mảng xơ vữa hoàn chỉnh.

Mảng xơ vữa ngày càng lớn sẽ khiến lòng động mạch bị thu hẹp, làm giảm lượng máu và oxy đến nuôi các cơ quan.

Không chỉ vậy, thành động mạch cũng trở nên cứng hơn, mất tính đàn hồi và làm tăng huyết áp.

Điều nguy hiểm nhất là lớp vỏ của mảng xơ vữa có thể bị nứt hoặc vỡ. Khi đó, tiểu cầu sẽ nhanh chóng kết tập tạo thành cục máu đông, gây tắc nghẽn hoàn toàn mạch máu trong thời gian rất ngắn. Đây chính là cơ chế dẫn đến nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ não.

Vì vậy, mỡ máu cao gây xơ vữa động mạch là nguyên nhân quan trọng của những biến cố tim mạch cấp tính xảy ra bất ngờ.

2. Xơ vữa động mạch do mỡ máu cao có thể gây những biến chứng gì?

Xơ vữa động mạch có thể xảy ra ở hầu hết các động mạch trong cơ thể. Tùy vị trí tổn thương, người bệnh sẽ đối mặt với nhiều biến chứng khác nhau.

2.1. Mỡ máu cao gây xơ vữa động mạch, gây bệnh động mạch vành và nhồi máu cơ tim

Khi mảng xơ vữa xuất hiện tại động mạch vành, lượng máu nuôi cơ tim giảm dần.

Ban đầu, người bệnh có thể chỉ đau tức ngực khi gắng sức, khó thở hoặc nhanh mệt. Nếu mảng xơ vữa bị vỡ và hình thành huyết khối, động mạch vành sẽ bị tắc hoàn toàn, gây nhồi máu cơ tim cấp. Đây là tình trạng cấp cứu có nguy cơ tử vong rất cao nếu không được tái thông mạch máu kịp thời.

2.2. Đột quỵ não do mỡ máu cao gây xơ vữa động mạch

Động mạch cảnh và động mạch não cũng là những vị trí thường bị ảnh hưởng bởi xơ vữa.

Mảng xơ vữa làm giảm lưu lượng máu lên não, gây thiếu máu não mạn tính với các biểu hiện như đau đầu, chóng mặt, giảm trí nhớ hoặc mất tập trung.

Khi cục máu đông hình thành và gây tắc động mạch não, người bệnh sẽ bị đột quỵ với các triệu chứng như méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó, hôn mê hoặc tử vong.

2.3. Bệnh động mạch ngoại biên

Nếu xơ vữa xảy ra ở động mạch chi dưới, người bệnh thường đau chân khi đi bộ, tê bì bàn chân, lạnh chi và giảm khả năng vận động.

Ở giai đoạn muộn, mô không được nuôi dưỡng đầy đủ có thể bị hoại tử, làm tăng nguy cơ cắt cụt chi.

2.4. Phình động mạch và suy giảm chức năng các cơ quan

Xơ vữa kéo dài khiến thành động mạch yếu dần và có thể hình thành túi phình, đặc biệt là động mạch chủ. Nếu túi phình bị vỡ sẽ gây xuất huyết nội nghiêm trọng và đe dọa tính mạng.

Ngoài ra, xơ vữa còn làm giảm lượng máu đến thận, ruột hoặc các cơ quan khác, từ đó ảnh hưởng đến chức năng của nhiều hệ cơ quan trong cơ thể.

3. Cách ngăn ngừa và kiểm soát xơ vữa động mạch liên quan đến rối loạn mỡ máu

Việc kiểm soát rối loạn mỡ máu từ sớm là giải pháp hiệu quả nhất giúp làm chậm quá trình mỡ máu cao gây xơ vữa động mạch và hạn chế các biến chứng tim mạch.

Trước hết, cần xây dựng chế độ ăn lành mạnh với nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá biển, các loại đậu và chất béo không bão hòa. Hạn chế mỡ động vật, nội tạng, thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán và thức ăn chứa nhiều cholesterol.

Song song với chế độ ăn, mỗi người nên duy trì vận động thể lực ít nhất 150 phút mỗi tuần. Hoạt động thể chất đều đặn giúp giảm LDL-C, tăng HDL-C và cải thiện chức năng của thành mạch.

Kiểm soát cân nặng, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và duy trì huyết áp, đường huyết trong giới hạn bình thường cũng góp phần giảm đáng kể nguy cơ xơ vữa động mạch.

Bên cạnh đó, khám sức khỏe tim mạch định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường, điều trị hiệu quả hơn, đồng thời giảm nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch nguy hiểm.

Tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI, khách hàng có thể lựa chọn Gói khám chức năng và bệnh lý tim phổi với danh mục kiểm tra toàn diện gồm khám chuyên khoa, xét nghiệm mỡ máu, điện tâm đồ, siêu âm tim, chẩn đoán hình ảnh và các kỹ thuật cận lâm sàng hiện đại. Các gói khám giúp phát hiện sớm rối loạn lipid máu, đánh giá nguy cơ xơ vữa động mạch cũng như nhiều bệnh lý tim mạch ngay từ giai đoạn chưa có triệu chứng, từ đó xây dựng kế hoạch điều trị và dự phòng phù hợp để bảo vệ sức khỏe lâu dài. Liên hệ đặt lịch khám sớm.