Hậu quả của xơ vữa mạch máu đối với người bệnh

Xơ vữa mạch máu là tình trạng mạch máu bị tắc hẹp do sự xuất hiện của các mảng xơ vữa. Hậu quả của xơ vữa mạch máu là vô cùng nghiêm trọng nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời. Cùng tìm hiểu xơ vữa mạch máu có thể ảnh hưởng đến những cơ quan nào và cách phòng ngừa, chẩn đoán sớm để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

1. Mức độ ảnh hưởng của mảng xơ vữa đến hệ tuần hoàn

Xơ vữa động mạch là quá trình cholesterol, chất béo, canxi và các tế bào viêm tích tụ trong thành động mạch, hình thành các mảng xơ vữa. Theo thời gian, mảng xơ vữa lớn dần, khiến thành mạch dày lên, lòng mạch hẹp lại và giảm tính đàn hồi. Dòng máu lưu thông vì thế bị cản trở, làm giảm lượng oxy và dưỡng chất đến các cơ quan.

Nhiều người thắc mắc xơ vữa mạch máu có nguy hiểm không. Câu trả lời là “có”, bởi đây là bệnh lý tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng. Bệnh là nguyên nhân hàng đầu gây các vấn đề tim mạch và mạch máu não. Sự ảnh hưởng của tình trạng xơ vữa đến hệ tuần hoàn chủ yếu biểu hiện:

1.1. Giảm lưu lượng máu nuôi các cơ quan

Điều này có thể chưa thấy rõ khi bệnh ở mức độ nhẹ, mạch máu tắc hẹp ít. Nhưng khi động mạch bị hẹp từ 50 – 70%, lượng máu đến tim, não, thận hoặc chi dưới bắt đầu suy giảm đáng kể.

Tùy vị trí tổn thương, người bệnh có thể gặp những biểu hiện như đau thắt ngực khi gắng sức nếu xơ vữa ở động mạch vành, chóng mặt hoặc suy giảm trí nhớ nếu tuần hoàn não bị ảnh hưởng, đau chân khi đi bộ nếu tổn thương động mạch ngoại biên.

Ban đầu, cơ thể có thể hình thành các mạch máu phụ để bù trừ. Tuy nhiên, khi mảng xơ vữa tiếp tục phát triển, khả năng bù trừ sẽ không còn đủ, khiến triệu chứng ngày càng rõ rệt.

1.2. Mảng xơ vữa nứt vỡ tạo huyết khối – Một trong những hậu quả của xơ vữa mạch máu nguy hiểm nhất

Một trong những hậu quả của xơ vữa mạch máu nguy hiểm nhất là hiện tượng mảng xơ vữa bị nứt hoặc vỡ.

Khi lớp vỏ của mảng xơ vữa rách, các tiểu cầu sẽ nhanh chóng bám vào vùng tổn thương và hình thành cục máu đông. Nếu huyết khối làm tắc hoàn toàn động mạch, dòng máu sẽ bị ngừng lưu thông đột ngột, gây nhồi máu cơ tim, đột quỵ não hoặc thiếu máu cấp ở chi.

Chính vì vậy, không phải kích thước mảng xơ vữa càng lớn mới nguy hiểm mà ngay cả những mảng xơ vữa chưa gây hẹp nhiều nhưng không ổn định cũng có thể dẫn đến biến cố tim mạch cấp tính.

2. Các biến chứng tim mạch cấp tính và mạn tính do xơ vữa động mạch

Tim là cơ quan chịu ảnh hưởng trực tiếp khi xơ vữa xảy ra tại hệ động mạch vành. Đây cũng là nhóm biến chứng của xơ vữa mạch máu có tỷ lệ tử vong cao nhất.

2.1. Nhồi máu cơ tim và đau thắt ngực

Động mạch vành có nhiệm vụ nuôi dưỡng cơ tim. Khi lòng mạch bị hẹp, lượng máu đến tim giảm, người bệnh thường xuất hiện đau thắt ngực khi gắng sức, leo cầu thang hoặc vận động mạnh.

Nếu mảng xơ vữa bị nứt vỡ và hình thành huyết khối gây tắc hoàn toàn động mạch vành, vùng cơ tim phía sau chỗ tắc sẽ nhanh chóng bị thiếu oxy và hoại tử, dẫn đến nhồi máu cơ tim cấp.

Người bệnh thường có biểu hiện đau ngực dữ dội kéo dài trên 20 phút, đau lan vai trái hoặc hàm, khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn. Đây là tình trạng cấp cứu cần được xử trí càng sớm càng tốt.

2.2. Suy tim và rối loạn nhịp tim

Thiếu máu cơ tim kéo dài khiến khả năng co bóp của tim giảm dần.

Người bệnh dễ mệt mỏi, khó thở khi gắng sức, phù chân, giảm khả năng lao động. Bên cạnh đó, các vùng cơ tim bị tổn thương cũng làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim, có thể dẫn đến ngất hoặc đột tử.

2.3. Phình động mạch – Hậu quả của xơ vữa mạch máu không phải ai cũng biết

Không chỉ gây hẹp lòng mạch, xơ vữa còn làm thành động mạch mất tính đàn hồi và yếu đi theo thời gian.

Tình trạng này có thể dẫn đến phình động mạch, đặc biệt ở động mạch chủ. Nếu túi phình ngày càng lớn hoặc bị vỡ, người bệnh có nguy cơ mất máu ồ ạt, sốc và tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

3. Hậu quả đối với hệ thần kinh trung ương và các bệnh lý mạch máu não

Não là cơ quan tiêu thụ lượng oxy rất lớn. Chỉ cần lưu lượng máu giảm trong thời gian ngắn cũng có thể gây tổn thương nghiêm trọng.

3.1. Đột quỵ thiếu máu não

Đây là một trong những biến chứng của xơ vữa mạch máu đáng lo ngại nhất. Khi động mạch cảnh hoặc động mạch não bị hẹp nặng hay tắc hoàn toàn do huyết khối, các tế bào não sẽ nhanh chóng bị tổn thương vì thiếu oxy.

Triệu chứng thường xuất hiện đột ngột như méo miệng, yếu liệt một bên cơ thể, nói khó, mất thị lực hoặc rối loạn ý thức. Nếu không được điều trị trong “thời gian vàng”, người bệnh có thể tử vong hoặc để lại di chứng suốt đời.

3.2. Cơn thiếu máu não thoáng qua

Trước khi xảy ra đột quỵ thực sự, một số người có thể xuất hiện cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA).

Các triệu chứng như tê yếu tay chân, nói khó hoặc nhìn mờ chỉ kéo dài vài phút đến dưới 24 giờ rồi tự hết. Tuy nhiên, đây là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ rất cao trong những ngày hoặc tháng tiếp theo.

Người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan mà cần được khám chuyên khoa tim mạch hoặc thần kinh ngay.

3.3. Suy giảm chức năng nhận thức

Tình trạng thiếu máu não mạn tính khiến các tế bào thần kinh hoạt động kém hiệu quả.

Người bệnh có thể giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung, phản ứng chậm hoặc suy giảm nhận thức. Ở người cao tuổi, đây là yếu tố làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ do bệnh lý mạch máu.

4. Tổn thương động mạch ngoại biên và nguy cơ tàn phế, hoại tử chi

Ngoài tim và não, xơ vữa còn gây tổn thương hệ động mạch nuôi dưỡng tay chân và nhiều cơ quan khác trong cơ thể.

4.1. Bệnh động mạch ngoại biên

Động mạch chi dưới cũng là vị trí xơ vữa khá hay gặp. Khi máu đến chân giảm, người bệnh xuất hiện đau bắp chân khi đi bộ, phải dừng nghỉ mới tiếp tục đi được. Hiện tượng này được gọi là đau cách hồi.

Nếu bệnh tiến triển, người bệnh sẽ đau ngay cả khi nghỉ ngơi, bàn chân lạnh, da nhợt màu, mạch mu chân yếu hoặc mất.

4.2. Loét và hoại tử chi

Thiếu máu kéo dài khiến các mô không nhận đủ oxy để tái tạo. Chỉ từ một vết xước nhỏ, người bệnh có thể hình thành vết loét lâu lành, dễ nhiễm trùng. Khi tình trạng thiếu máu quá nặng, mô sẽ bị hoại tử và có thể phải cắt cụt chi để bảo toàn tính mạng.

Nguy cơ này đặc biệt cao ở người mắc đái tháo đường kết hợp xơ vữa động mạch.

4.3. Hẹp động mạch thận và ảnh hưởng toàn thân

Xơ vữa cũng có thể xảy ra ở động mạch thận, làm giảm lượng máu nuôi thận.

Hậu quả là tăng huyết áp khó kiểm soát, suy giảm chức năng thận, thậm chí suy thận mạn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Điều này cho thấy hậu quả của xơ vữa mạch máu không chỉ giới hạn ở tim hay não mà có thể ảnh hưởng đến hầu hết các cơ quan trong cơ thể.

5. Cách kiểm soát xơ vữa mạch máu, giảm nguy cơ biến chứng

Xơ vữa động mạch là bệnh lý mạn tính nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện từ sớm. Việc kiểm soát mỡ máu, huyết áp, đường huyết, duy trì cân nặng hợp lý, bỏ thuốc lá, tăng cường vận động và khám sức khỏe định kỳ giúp làm chậm quá trình tiến triển của bệnh, đồng thời giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các biến chứng nguy hiểm khác.

Đặc biệt, người trên 40 tuổi, người có tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, béo phì, hút thuốc lá hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch nên chủ động kiểm tra sức khỏe tim mạch định kỳ.

Tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI, khách hàng có thể lựa chọn khám Tim mạch hoặc Gói khám chức năng và bệnh lý tim phổi với nhiều danh mục chuyên sâu như khám nội, điện tâm đồ, siêu âm tim, chụp CT lồng ngực, xét nghiệm mỡ máu, đường huyết cùng nhiều chỉ số đánh giá nguy cơ xơ vữa động mạch. Việc phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ giúp bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, hạn chế biến chứng của xơ vữa mạch máu và bảo vệ sức khỏe lâu dài.