Viêm loét đại tràng do đâu? Hướng kiểm soát bệnh lâu dài thế nào?

Viêm loét đại tràng là bệnh viêm ruột mạn tính, có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Nhận biết sớm triệu chứng, tìm hiểu các yếu tố liên quan và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp giúp người bệnh kiểm soát bệnh tốt hơn, hạn chế biến chứng và duy trì sức khỏe tiêu hóa.

1. Viêm loét đại tràng là gì? Nguyên nhân và đặc điểm

Viêm loét đại tràng là bệnh viêm ruột mạn tính, gây viêm và loét lớp niêm mạc đại tràng, thường bắt đầu từ trực tràng rồi lan liên tục lên các đoạn ruột phía trên. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, phổ biến nhất ở người trẻ trưởng thành.

Dựa vào phạm vi tổn thương, bệnh được chia thành ba thể chính:

• Viêm trực tràng: Tổn thương giới hạn ở trực tràng.

• Viêm đại tràng trái: Tổn thương lan từ trực tràng đến góc lách đại tràng.

• Viêm đại tràng diện rộng: Tổn thương lan vượt quá góc lách, có thể ảnh hưởng toàn bộ đại tràng.

Đặc trưng của viêm loét đại tràng mạn tính là các đợt bùng phát xen kẽ giai đoạn thuyên giảm. Ngay cả khi triệu chứng giảm hoặc biến mất, tình trạng viêm vẫn có thể tồn tại và cần được theo dõi, điều trị duy trì.

Nguyên nhân viêm loét đại tràng hiện chưa được xác định hoàn toàn. Bệnh được cho là liên quan đến sự tương tác phức tạp giữa hệ miễn dịch, yếu tố di truyền và môi trường. Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ hoặc khiến bệnh bùng phát gồm:

• Di truyền: Nguy cơ mắc bệnh cao hơn ở người có tiền sử gia đình mắc bệnh viêm ruột.

• Yếu tố môi trường: Ngừng hút thuốc có thể liên quan đến nguy cơ khởi phát bệnh ở một số người.

• Thuốc: Thuốc chống viêm không steroid (NSAID) có thể làm nặng thêm triệu chứng hoặc kích hoạt đợt bùng phát ở một số bệnh nhân.

• Nhiễm trùng đường ruột: Đặc biệt là nhiễm Clostridioides difficile, có thể làm triệu chứng nặng hơn và gây khó khăn trong kiểm soát bệnh.

2. Triệu chứng viêm loét đại tràng là gì? Dấu hiệu nào cần đi khám?

Các triệu chứng viêm loét đại tràng phụ thuộc vào mức độ viêm và phạm vi tổn thương. Những dấu hiệu thường gặp gồm:

• Tiêu chảy ra máu: Phân có thể lẫn máu, chất nhầy; số lần đi tiêu tăng, đôi khi phải thức dậy đi tiêu ban đêm.

• Đau bụng: Thường đau quặn vùng bụng dưới, kèm cảm giác mót rặn, đi tiêu gấp hoặc vẫn buồn đi ngoài dù vừa đi xong.

• Triệu chứng toàn thân: Mệt mỏi, chán ăn, sụt cân, sốt nhẹ hoặc thiếu máu do mất máu kéo dài.

• Biểu hiện ngoài đường tiêu hóa: Một số người có thể bị đau, sưng khớp, loét miệng, tổn thương da hoặc viêm mắt.

Người bệnh nên được thăm khám chuyên khoa Tiêu hóa khi tiêu chảy kéo dài, đi ngoài ra máu hoặc thay đổi thói quen đại tiện bất thường. Cần đến cấp cứu nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như:

• Đi ngoài ra nhiều máu hoặc chảy máu liên tục.

• Đau bụng dữ dội, bụng chướng căng.

• Sốt cao, tim đập nhanh, chóng mặt hoặc ngất.

Để xác định bệnh và đánh giá mức độ viêm, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, xét nghiệm phân để loại trừ nhiễm trùng, đo calprotectin trong phân và nội soi đại tràng kết hợp sinh thiết khi phù hợp.

3. Cách chữa viêm loét đại tràng như thế nào?

Mục tiêu trong cách chữa viêm loét đại tràng là kiểm soát đợt viêm cấp, duy trì thuyên giảm và hạn chế biến chứng. Phác đồ được lựa chọn dựa trên mức độ bệnh, vị trí tổn thương và khả năng đáp ứng điều trị, hướng đến giảm triệu chứng và làm lành niêm mạc đại tràng.

Điều trị bằng thuốc:

• Bệnh nhẹ đến trung bình: Thuốc aminosalicylate (5-ASA) thường được ưu tiên. Thuốc có thể dùng tại chỗ hoặc đường uống tùy vị trí viêm. Corticosteroid có thể được chỉ định ngắn hạn nếu bệnh không đáp ứng đầy đủ, nhưng không dùng để duy trì thuyên giảm.

• Bệnh trung bình đến nặng: Bác sĩ có thể chỉ định thuốc sinh học hoặc thuốc phân tử nhỏ như thuốc ức chế JAK, tùy tình trạng bệnh và các yếu tố nguy cơ.

• Đợt viêm cấp tính nặng: Người bệnh cần nhập viện để điều trị bằng corticosteroid đường tĩnh mạch, bù dịch và điện giải. Nếu không đáp ứng, bác sĩ có thể sử dụng thuốc cứu nguy như infliximab hoặc cyclosporine, đồng thời đánh giá khả năng phẫu thuật.

Phẫu thuật cắt đại tràng có thể được chỉ định khi người bệnh gặp biến chứng nguy hiểm như thủng ruột, phình đại tràng nhiễm độc, xuất huyết nặng không kiểm soát; bệnh không đáp ứng điều trị nội khoa hoặc xuất hiện ung thư, tổn thương tiền ung thư nguy cơ cao.

Sau phẫu thuật, người bệnh có thể được mở hồi tràng ra da hoặc tạo túi chứa phân từ ruột non tùy phương pháp. Cắt bỏ toàn bộ đại tràng giúp loại bỏ viêm loét đại tràng tại cơ quan này, nhưng vẫn cần theo dõi các vấn đề sức khỏe liên quan sau phẫu thuật.

4. Phòng ngừa viêm loét đại tràng tái phát như thế nào?

Mặc dù chưa có phương pháp loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh ban đầu, phòng ngừa viêm loét đại tràng tái phát và ngăn ngừa biến chứng ung thư đại trực tràng là mục tiêu hoàn toàn có thể đạt được nếu người bệnh tuân thủ đúng các nguyên tắc y khoa lâm sàng.

Theo Viện Quốc gia về Bệnh Tiêu hóa và Thận Hoa Kỳ (NIDDK), hiện chưa có biện pháp phòng ngừa viêm loét đại tràng hoàn toàn. Tuy nhiên, người bệnh có thể kiểm soát triệu chứng và hạn chế các đợt bùng phát bằng cách:

• Điều chỉnh chế độ ăn: Ghi nhật ký thực phẩm để nhận diện món ăn gây khó chịu, ăn uống cân bằng và uống đủ nước, đặc biệt khi bị tiêu chảy.

• Hạn chế chất kích thích: Tránh rượu bia, đồ uống có ga hoặc caffeine nếu khiến triệu chứng nặng hơn.

• Thận trọng khi dùng thuốc: Không tự ý sử dụng ibuprofen, naproxen hoặc aspirin vì một số thuốc chống viêm không steroid có thể làm bệnh trầm trọng hơn. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng.

• Duy trì lối sống lành mạnh: Ngủ đủ giấc, tập thể dục phù hợp và áp dụng các biện pháp giảm căng thẳng.

• Tiêm phòng theo hướng dẫn: Người dùng thuốc ức chế miễn dịch cần trao đổi với bác sĩ về các loại vắc-xin phù hợp.

Ngoài ra, người bệnh cần tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ. Viêm loét đại tràng kéo dài làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng; người mắc bệnh từ khoảng 8 năm trở lên thường cần được đánh giá để bắt đầu nội soi giám sát theo khuyến cáo của bác sĩ.

Viêm loét đại tràng là một bệnh lý mạn tính phức tạp, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ y khoa. Việc duy trì mục tiêu “thuyên giảm sâu”, tuân thủ sử dụng thuốc và xây dựng thói quen sống lành mạnh là chìa khóa vàng giúp người bệnh ngăn ngừa tái phát. Hãy luôn chủ động trao đổi cùng bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa để có chiến lược chăm sóc sức khỏe an toàn và tối ưu nhất.