Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan: Chẩn đoán và điều trị thế nào?

Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan là bệnh có thể gây khó nuốt, nghẹn thức ăn, đặc biệt ở người trẻ. Hướng dẫn lâm sàng cập nhật từ Trường Y khoa Tiêu hóa Hoa Kỳ đã cung cấp nhiều thông tin liên quan đến những thay đổi căn bản trong chẩn đoán, điều trị chống viêm và quản lý bệnh lý này dựa trên các bằng chứng khoa học tiên tiến. Bài viết sẽ giải thích chi tiết các nội dung này.

1. Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan là gì? Dấu hiệu nhận biết

Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan xảy ra khi bạch cầu ái toan tích tụ bất thường tại niêm mạc thực quản, gây viêm và ảnh hưởng đến khả năng nuốt thức ăn.

Bệnh có liên quan đến cơ địa dị ứng và yếu tố di truyền, thường gặp hơn ở nam giới. Người có tiền sử hen suyễn, viêm mũi dị ứng, chàm hoặc dị ứng thực phẩm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

Bệnh có thể tiến triển từ tình trạng viêm hoạt động sang xơ hóa nếu không được kiểm soát hiệu quả. Tuy nhiên, không phải người bệnh nào cũng trải qua các giai đoạn giống nhau. Cụ thể:

• Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan cấp: Khi phản ứng viêm đang hoạt động, người bệnh có thể khó nuốt, ợ nóng, đau khi nuốt hoặc nôn ói. Nội soi có thể phát hiện niêm mạc phù nề, các rãnh dọc và những đốm trắng do dịch xuất tiết.

• Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan mạn tính: Viêm kéo dài có thể gây xơ hóa, hình thành các vòng xơ và chít hẹp thực quản, khiến việc nuốt ngày càng khó khăn. Thức ăn có thể mắc kẹt trong thực quản và cần được lấy ra bằng nội soi.

Dấu hiệu viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan thay đổi tùy theo độ tuổi:

• Ở người trưởng thành: Khó nuốt, cảm giác thức ăn mắc lại trong thực quản, đau ngực, đau vùng thượng vị hoặc ợ nóng kéo dài. Người bệnh có thể nhai kỹ, uống nhiều nước khi ăn, tránh thức ăn cứng hoặc kéo dài thời gian dùng bữa.

• Ở trẻ em: Khó ăn, bú kém, chán ăn, nôn ói, đau bụng kéo dài hoặc chậm tăng cân, chậm phát triển.

2. Nội soi và sinh thiết có vai trò gì trong chẩn đoán viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan?

Chẩn đoán viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan dựa trên triệu chứng, hình ảnh nội soi và kết quả sinh thiết thực quản. Trong đó, nội soi giúp phát hiện tổn thương, còn sinh thiết xác định tình trạng tích tụ bạch cầu ái toan trong mô.

Vai trò của nội soi và sinh thiết trong chẩn đoán bệnh:

• Nội soi thực quản: Bác sĩ quan sát các dấu hiệu như niêm mạc phù nề, rãnh dọc, đốm trắng, các vòng xơ hoặc đoạn chít hẹp thực quản. Những tổn thương này có thể được đánh giá theo thang điểm EREFS để chuẩn hóa kết quả nội soi. Tuy nhiên, niêm mạc đôi khi trông bình thường nên vẫn cần sinh thiết khi nghi ngờ bệnh.

• Sinh thiết thực quản: Bác sĩ thường lấy ít nhất 6 mẫu mô từ tối thiểu 2 vị trí khác nhau của thực quản. Kết quả mô bệnh học đạt ngưỡng từ 15 bạch cầu ái toan trên mỗi vi trường độ phóng đại cao trở lên là tiêu chuẩn quan trọng để chẩn đoán, kết hợp với triệu chứng rối loạn chức năng thực quản và đánh giá các nguyên nhân khác.

3. Cách chữa viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan như thế nào?

Cách chữa viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan nhằm kiểm soát phản ứng viêm, cải thiện khả năng nuốt và ngăn ngừa xơ hóa, chít hẹp thực quản. Tùy tình trạng bệnh, bác sĩ có thể chỉ định điều chỉnh chế độ ăn, dùng thuốc hoặc nong thực quản khi cần thiết.

3.1. Điều chỉnh chế độ ăn

Người bệnh có thể được hướng dẫn loại bỏ một hoặc hai nhóm thực phẩm dễ gây kích ứng, thường là sữa và lúa mì, dưới sự theo dõi của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Không nên tự kiêng quá nhiều loại thực phẩm vì có thể gây thiếu hụt dinh dưỡng. Xét nghiệm dị ứng thông thường cũng không đủ chính xác để xác định thực phẩm gây bệnh.

3.2. Điều trị bằng thuốc

Các nhóm thuốc thường được sử dụng gồm:

• Thuốc ức chế bơm proton (PPI): Giúp giảm tiết axit và có thể cải thiện tình trạng viêm ở người bệnh.

• Corticosteroid tại chỗ dạng nuốt: Như budesonide hoặc fluticasone, giúp giảm viêm trực tiếp tại niêm mạc thực quản. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn sử dụng và thời gian kiêng ăn uống sau khi dùng thuốc.

• Thuốc sinh học dupilumab: Có thể được cân nhắc khi bệnh không đáp ứng đầy đủ với các phương pháp ban đầu hoặc người bệnh có bệnh dị ứng đi kèm phù hợp.

3.3. Nong thực quản khi có chít hẹp

Nếu thực quản bị chít hẹp gây khó nuốt đáng kể, bác sĩ có thể chỉ định nong thực quản qua nội soi để mở rộng lòng thực quản. Phương pháp này giúp cải thiện khả năng nuốt nhưng không kiểm soát được tình trạng viêm, vì vậy cần kết hợp điều trị chống viêm.

Lưu ý: Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan là bệnh mạn tính, có thể tái phát khi ngừng điều trị. Người bệnh cần tuân thủ phác đồ và tái khám theo lịch hẹn. Bác sĩ có thể chỉ định nội soi, sinh thiết kiểm tra sau khoảng 8–12 tuần để đánh giá đáp ứng, thay vì chỉ dựa vào triệu chứng. Với trẻ em, cần theo dõi thêm chiều cao, cân nặng, dinh dưỡng và khả năng ăn uống để bảo đảm phát triển phù hợp.

Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan là một bệnh lý mạn tính phức tạp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng quy chuẩn. Việc tuân thủ chặt chẽ trong chẩn đoán qua nội soi/sinh thiết, lựa chọn liệu pháp chống viêm cá thể hóa và duy trì theo dõi dài hạn chính là cách giúp bệnh nhân ngăn ngừa biến chứng xơ hóa và nâng cao chất lượng cuộc sống.