Tình trạng tắc ruột quai kín có nguy hiểm không?

Tắc ruột quai kín là một dạng tắc ruột xảy ra khi một đoạn ruột bị tắc nghẽn ở cả hai đầu, khiến dịch và khí bị ứ lại bên trong. Tình trạng này có thể diễn tiến nhanh, làm tăng áp lực trong lòng ruột, ảnh hưởng đến tuần hoàn và gây tổn thương thành ruột. Vậy tắc ruột quai kín có nguy hiểm không, dấu hiệu nhận biết là gì và cần xử trí như thế nào?

1. Tắc ruột quai kín là hiện tượng gì?

Tắc ruột quai kín xảy ra khi một đoạn ruột bị chặn lại ở cả hai đầu, tạo thành một “vòng kín” không có đường thoát. Trong đoạn ruột này, dịch tiêu hóa, hơi và thức ăn tiếp tục tích tụ mà không thể đi lên hay đi xuống. Áp lực bên trong tăng dần rất nhanh, làm đoạn ruột phình to và dễ bị thiếu máu nuôi.

Sự kẹt cứng vật lý này tạo ra một không gian hoàn toàn bị cách ly với phần còn lại của ổ bụng. Ngay cả khi người bệnh không hề ăn uống thêm bất cứ thứ gì, các tế bào niêm mạc bên trong đoạn ống bị kẹt đó vẫn liên tục tự động tiết ra dịch tiêu hóa và các vi khuẩn tự nhiên vẫn tiếp tục sinh sôi, lên men sinh ra một lượng khí khổng lồ. Vì không có bất cứ lối thoát nào, đoạn ống mỏng manh này sẽ nhanh chóng phình to ra không ngừng như một quả bóng bay đang bị bơm quá căng.

Giới y khoa còn thường xuyên gọi đây là tình trạng tắc ruột quai đóng vì tính chất bưng bít tuyệt đối của nó, không có lấy một khe hở nhỏ bé nào để tự giải tỏa áp lực. Đây thực chất là một dạng vô cùng đặc biệt của tắc ruột cơ học, nơi sự cản trở lưu thông đến từ những yếu tố vật lý hữu hình trực tiếp cản đường chảy.

2. Nguyên nhân của tình trạng tắc ruột quai kín là gì?

Nguyên nhân trực tiếp khiến cho đường ống tiêu hóa bị khóa chặt ở hai đầu rất đa dạng. Tuy nhiên, tựu trung lại, chúng đều xuất phát từ những sự cố thay đổi cấu trúc tự nhiên bên trong ổ bụng của người bệnh. Dưới đây là những nguyên nhân hay gặp nhất được ghi nhận:

Do dải dính: Đây được xem là thủ phạm hàng đầu. Khi bạn từng trải qua các cuộc phẫu thuật xâm lấn vùng bụng, cơ thể sẽ kích hoạt quá trình tự chữa lành vết thương và tạo ra các mô sẹo. Theo năm tháng thời gian, những mô sẹo vô hại này bắt đầu phát triển và tạo dải dính. Chúng có thể vô tình vắt ngang qua và thắt chặt một đoạn ống tiêu hóa thành một vòng khép kín hoàn toàn.

*Dải dính ruột sau phẫu thuật có thể gây tắc ruột.*

Hiện tượng xoắn vặn ổ bụng: Hãy hình dung đường tiêu hóa mềm mại và di động như một dải ruy băng dài. Đôi khi, nó có thể tự xoắn lại nhiều vòng quanh trục của chính nó, điểm bị xoắn sẽ lập tức khóa chặt cả đường đi vào và đường đi ra, tạo nên một khoang kín hoàn toàn.
Thoát vị thắt nghẹt nghiêm trọng: Lớp cơ bụng xung quanh hoạt động như một bức tường vững chắc để giữ các cơ quan nội tạng. Nếu xuất hiện lỗ hổng ở vùng bẹn hoặc vùng xung quanh rốn, một đoạn ống tiêu hóa có thể bị đẩy chui lọt qua đó. Khi lỗ hổng quá hẹp, phần cổ túi thoát vị sẽ thắt nghẹt tàn nhẫn hai đầu đoạn ống.
Khối u phát triển chèn ép: Dù nguyên nhân này có phần hiếm gặp hơn trong việc trực tiếp tạo ra tình huống khóa kín cả hai đầu cùng một lúc, nhưng đôi khi khối u có kích thước lớn từ bên trong chèn ép vô cùng mạnh vào thành ống.

3. Tình trạng tắc ruột quai kín có nguy hiểm không?

Đây là một tình trạng cấp cứu y tế cực kỳ nguy hiểm, có sức tàn phá khủng khiếp và có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh chỉ trong vòng vài giờ đồng hồ ngắn ngủi nếu không được các y bác sĩ chuyên khoa can thiệp kịp thời. Cụ thể:

Mức độ nguy hiểm vượt trội so với ách tắc thông thường xuất phát từ sự tăng vọt áp lực trong lòng ống và tình trạng gián đoạn nguồn máu nuôi dưỡng thành ruột.
Khi đoạn ruột bị khóa chặt hai đầu, dịch tiết và khí tích tụ liên tục làm áp lực nội lòng tăng cao, đè bẹp hệ thống mạch máu và gây thiếu máu cục bộ.
Thiếu máu nuôi kéo dài qua vài giờ sẽ dẫn đến hoại tử thành ruột, khiến tổ chức tế bào bị suy yếu nặng nề và tất yếu gây ra thủng rách.
Sự vỡ nứt thành ruột làm vi khuẩn, phân và dịch tiêu hóa tràn ồ ạt vào khoang bụng, gây ra viêm phúc mạc toàn thể và nhiễm khuẩn huyết nghiêm trọng.
Những biến chứng tắc ruột này nhanh chóng đẩy cơ thể vào trạng thái sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan và tử vong.

Tóm lại, tắc ruột quai kín không phải là cơn đau bụng thông thường để tự theo dõi hay dùng thuốc giảm đau tại nhà, mà là một cuộc chạy đua sinh tử cần được phẫu thuật cấp cứu ngay lập tức.

*Tắc ruột quai kín trong thời gian dài có thể gây hoại tử đoạn ruột.*

4. Phát hiện và xử trí tình trạng tắc ruột quai kín như thế nào?

Việc người bệnh và gia đình nhận biết kịp thời các triệu chứng cảnh báo và đưa bệnh nhân đi cấp cứu ngoại khoa sớm nhất có thể là yếu tố then chốt quyết định ranh giới giữa sự sống và cái chết. Bệnh nhân sẽ có các biểu hiện rõ rệt, rầm rộ và cực kỳ đau đớn. Các dấu hiệu cảnh báo cần đặc biệt ghi nhớ kỹ bao gồm:

Đau bụng dữ dội, đột ngột: Bệnh nhân cảm nhận cơn đau quặn thắt kinh hoàng, đau như có dao đâm từng cơn cuộn lên ở vùng bụng. Mức độ đau đớn tăng lên rất nhanh, không có tư thế nằm nào giúp thuyên giảm cơn đau.
Nôn mửa liên tục không kiểm soát: Do dòng chảy lưu thông bị chặn lại hoàn toàn, thức ăn không đi xuống được, buộc phải trào ngược mạnh lên trên. Người bệnh nôn ra thức ăn cũ, dịch mật đắng ngắt và thậm chí nôn ra dịch mùi hôi như phân.
Bí trung đại tiện hoàn toàn: Bệnh nhân không thể xì hơi hay đi đại tiện ra phân. Đây là minh chứng rõ ràng việc ống tiêu hóa bị chặn ngang hoàn toàn.
Bụng chướng căng phồng, sờ vào rất đau rát: Bụng phình to cứng lại, người bệnh thậm chí la hét phản ứng mạnh khi bác sĩ ấn nhẹ tay vào bụng do lớp màng bảo vệ ổ bụng đang bị viêm nhiễm kích thích.

Khi thấy các dấu hiệu tắc ruột như trên, đặc biệt ở người từng mổ bụng hoặc có thoát vị, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa ngoại. Bác sĩ sẽ khám lâm sàng, chỉ định chụp X-quang bụng đứng hoặc tốt nhất là chụp cắt lớp vi tính (CT) để xác định chính xác.

Về xử trí:

Hồi sức ban đầu: Truyền dịch, đặt ống thông dạ dày để hút dịch, giảm áp lực.
Hầu hết các trường hợp tắc ruột quai kín đều cần phẫu thuật cấp cứu để tháo chèn, giải phóng vòng kín và kiểm tra xem ruột còn sống hay không. Nếu đã hoại tử thì phải cắt bỏ đoạn hỏng.
Sau mổ, người bệnh được theo dõi chặt chẽ về nhiễm trùng, dinh dưỡng và phục hồi nhu động ruột.

Tóm lại, tắc ruột quai kín là một thể bệnh đặc biệt nguy hiểm với nguy cơ hoại tử ruột, thủng ruột và sốc nhiễm trùng cao nếu không được can thiệp kịp thời. Chính vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu như đau bụng dữ dội, bụng chướng căng, nôn ói và không đi ngoài được là vô cùng quan trọng để đưa người bệnh đến cơ sở y tế trong thời gian vàng. Hãy nhớ rằng, với tắc ruột quai kín, thời gian chính là yếu tố quyết định giữa sống và chết, nên tuyệt đối không được chủ quan hay trì hoãn.