Thượng vị dạ dày là gì? Vị trí và nguyên nhân đau thường gặp

Thượng vị dạ dày là cụm từ thường được sử dụng khi đề cập đến vùng thượng vị và các triệu chứng khó chịu xảy ra tại khu vực có liên quan đến dạ dày. Về giải phẫu, thượng vị là vùng giữa của phần bụng trên, nơi có dạ dày cùng một số cơ quan khác như tụy, tá tràng và gan. Vì vậy, đau thượng vị không phải lúc nào cũng xuất phát từ dạ dày.

1. Thượng vị dạ dày là gì và nằm ở đâu?

Thượng vị là vùng nằm ở giữa phần bụng trên, khoảng từ bờ sườn đến rốn. Trong giải phẫu, vùng giữa bụng trên được gọi là vùng thượng vị (epigastric region), nơi có sự liên quan về vị trí với dạ dày, tụy, tá tràng và gan.

Do có nhiều cơ quan cùng nằm trong khu vực này, các bệnh lý khác nhau có thể gây đau hoặc khó chịu tại vùng thượng vị. Vì vậy, khi xuất hiện triệu chứng ở vị trí này, không nên mặc định đó là đau dạ dày.

2. Đau thượng vị dạ dày có phải là đau dạ dày không?

Câu trả lời cho câu hỏi đau thượng vị dạ dày có phải đau dạ dày không là: Không phải tất cả trường hợp đau thượng vị đều do bệnh lý dạ dày.

Đau vùng thượng vị có thể liên quan đến khó tiêu, loét dạ dày – tá tràng hoặc các bệnh lý khác của hệ tiêu hóa. Ngoài ra, một số bệnh lý ở tụy, gan, đường mật và các cơ quan khác trong vùng bụng trên cũng có thể gây đau tại vị trí này.

Do đó, vị trí đau chỉ là một trong những yếu tố giúp định hướng nguyên nhân. Bác sĩ cần đánh giá thêm tính chất cơn đau, thời điểm xuất hiện và các triệu chứng đi kèm để xác định nguyên nhân phù hợp.

3. Đau thượng vị dạ dày có thể do những nguyên nhân nào?

Đau thượng vị dạ dày có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Khó tiêu: Đau hoặc nóng rát vùng bụng trên là một trong những biểu hiện điển hình của khó tiêu. Người bệnh có thể đồng thời cảm thấy đầy bụng, nhanh no, buồn nôn hoặc ợ hơi.
• Viêm dạ dày: Khi có triệu chứng, viêm dạ dày hoặc bệnh lý niêm mạc dạ dày có thể gây đau hoặc khó chịu vùng bụng trên, kèm buồn nôn, nhanh no hoặc đầy bụng sau ăn.
• Loét dạ dày – tá tràng: Người bệnh có thể xuất hiện đau hoặc khó chịu vùng bụng trên với tính chất nóng rát, âm ỉ. Hai nguyên nhân thường gặp của loét dạ dày – tá tràng là nhiễm H. pylori và sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID).
• Khó tiêu chức năng: Một số người có triệu chứng đau, nóng rát vùng thượng vị, đầy bụng hoặc nhanh no nhưng không phát hiện được nguyên nhân thực thể giải thích đầy đủ các triệu chứng. Trường hợp này có thể được chẩn đoán là khó tiêu chức năng sau khi đã loại trừ các nguyên nhân khác.

Ngoài các bệnh lý tiêu hóa, đau vùng bụng trên còn có thể liên quan đến bệnh lý tụy, gan, túi mật và đường mật.

4. Đau thượng vị dạ dày thường đi kèm những triệu chứng gì?

Tùy nguyên nhân, đau thượng vị có thể xuất hiện với nhiều biểu hiện khác nhau. Người bệnh có thể cảm thấy đau âm ỉ, nóng rát, đau quặn hoặc đau khu trú tại vùng bụng trên.

Một số triệu chứng có thể đi kèm gồm đầy bụng, nhanh no, cảm giác quá đầy sau ăn, buồn nôn, ợ hơi hoặc nóng rát. Đau thượng vị cũng có thể xuất hiện sau khi ăn hoặc trong những thời điểm nhất định tùy nguyên nhân.

Ở người bị khó tiêu chức năng, các biểu hiện thường gặp gồm đau hoặc nóng rát vùng thượng vị, đầy bụng, nhanh no và cảm giác khó chịu sau ăn.

5. Đau thượng vị dạ dày khi nào cần đi khám?

Người bệnh nên đi khám khi đau thượng vị kéo dài, tái diễn hoặc có xu hướng tăng lên, đặc biệt khi triệu chứng ảnh hưởng đến ăn uống và sinh hoạt.

Cần được đánh giá y tế sớm khi đau thượng vị đi kèm các dấu hiệu cảnh báo như:

• Nôn ra máu hoặc có máu trong phân.

• Phân đen.

• Đau bụng dữ dội hoặc liên tục.

• Nôn thường xuyên.

• Khó nuốt hoặc đau khi nuốt.

• Sụt cân không chủ ý hoặc chán ăn.

• Khó thở.

• Vàng da, vàng mắt.

• Đau ngực, đặc biệt khi kèm cảm giác bóp nghẹt hoặc khó thở.

Một số trường hợp đau vùng bụng trên có thể liên quan đến bệnh lý ngoài hệ tiêu hóa. Vì vậy, nếu đau thượng vị xuất hiện cùng khó thở hoặc cảm giác đau, bóp nghẹt ở ngực, người bệnh cần được đánh giá y tế ngay.

6. Đau thượng vị dạ dày được chẩn đoán như thế nào?

Để xác định nguyên nhân đau thượng vị, bác sĩ sẽ khai thác đặc điểm triệu chứng, thời điểm xuất hiện, mối liên quan với bữa ăn, tiền sử bệnh và các thuốc người bệnh đang sử dụng, sau đó thăm khám lâm sàng.

Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm hoặc các phương pháp thăm dò để tìm nguyên nhân. Nội soi đường tiêu hóa trên có thể được sử dụng để đánh giá các bất thường cấu trúc của đường tiêu hóa và lấy mẫu sinh thiết khi cần thiết. Một số trường hợp có thể cần xét nghiệm máu hoặc các xét nghiệm khác tùy biểu hiện lâm sàng.

Việc lựa chọn phương pháp chẩn đoán phụ thuộc vào triệu chứng và nguyên nhân được bác sĩ nghi ngờ, do đó người bệnh không nên tự xác định đau thượng vị là bệnh dạ dày chỉ dựa trên vị trí đau.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ thượng vị dạ dày là gì? Đau thượng vị có thể liên quan đến dạ dày nhưng cũng có thể xuất phát từ tụy, gan, đường mật hoặc các cơ quan khác. Vì vậy, khi đau thượng vị kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường như nôn ra máu, phân đen, sụt cân, khó nuốt hay đau dữ dội, người bệnh nên được bác sĩ thăm khám để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.