Nhịn ăn sáng có bị sỏi mật không và vì sao?

Nhiều người có thói quen bỏ bữa sáng vì bận rộn hoặc muốn giảm cân mà không biết điều này có thể ảnh hưởng đến hoạt động của túi mật. Vậy nhịn ăn sáng có bị sỏi mật không và cơ chế hình thành sỏi liên quan thế nào đến bữa ăn đầu tiên trong ngày?

1. Nhịn ăn sáng có bị sỏi mật không? Vì sao?

Không ăn sáng bị sỏi mật là nỗi lo của nhiều người bệnh. Thực tế, điều này có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi túi mật nếu thói quen không ăn sáng lặp đi lặp lại trong một thời gian dài. Điều này có thể giải thích bởi túi mật là cơ quan có nhiệm vụ chứa và cô đặc dịch mật do gan tiết ra. Sau khi ăn, đặc biệt là bữa ăn đầu tiên trong ngày, túi mật sẽ co bóp để đẩy dịch mật xuống ruột hỗ trợ tiêu hóa thức ăn. Vì vậy, khi nhịn ăn sáng hoặc nhịn ăn kéo dài:

• Túi mật ít được kích thích co bóp
• Dịch mật tiếp tục bị cô đặc trong túi mật
• Cholesterol và các thành phần trong mật dễ lắng đọng hơn

Theo thời gian, tình trạng ứ đọng mật này có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi túi mật. Thực tế, những người ăn uống thất thường hoặc thường xuyên bỏ bữa có nguy cơ mắc sỏi mật cao hơn do hoạt động bài tiết mật bị rối loạn. Ngoài ra, việc nhịn ăn kéo dài hoặc giảm cân không đúng cách cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của hệ tiêu hóa và túi mật.

Vì vậy, thay vì bỏ bữa sáng để giảm cân, người bệnh nên xây dựng chế độ ăn phù hợp và khoa học hơn dưới sự tư vấn của nhân viên y tế nếu cần kiểm soát cân nặng lâu dài.

2. Sự liên quan giữa bữa ăn đầu tiên với sỏi túi mật

Bữa ăn đầu tiên trong ngày có liên quan khá rõ đến hoạt động co bóp của túi mật và nguy cơ hình thành sỏi mật. Một số nghiên cứu trên National Library of Medicine  cho thấy thời gian nhịn ăn qua đêm càng kéo dài thì nguy cơ sỏi túi mật có thể càng tăng.
Sau một đêm nhịn ăn, dịch mật sẽ được lưu trữ và cô đặc trong túi mật. Khi ăn sáng, túi mật sẽ co bóp để đẩy mật xuống ruột hỗ trợ tiêu hóa thức ăn. Tuy nhiên, nếu thường xuyên bỏ bữa sáng hoặc trì hoãn bữa ăn đầu tiên quá lâu:

• Dịch mật sẽ bị ứ đọng lâu hơn trong túi mật
  
• Cholesterol trong mật dễ lắng đọng và kết tinh
  
• Nguy cơ hình thành sỏi mật có thể tăng dần theo thời gian

Các nghiên cứu này đã ghi nhận nguy cơ sỏi mật tăng cao hơn ở những người có bữa ăn đầu tiên trong ngày diễn ra muộn, đặc biệt trong khoảng từ 9h đến 14h.

Ngoài ra, nghiên cứu cũng cho thấy sau khoảng 9 giờ nhịn ăn, tỷ lệ mật bão hòa cholesterol ở phụ nữ không có sỏi mật là khoảng 4,5%, nhưng có thể tăng lên tới 54,5% sau 16 giờ nhịn ăn. Điều này cho thấy việc nhịn ăn kéo dài có thể khiến cholesterol trong mật dễ kết tinh hơn và tạo điều kiện hình thành sỏi túi mật.

3. Ăn sáng như thế nào để hỗ trợ mật hoạt động tốt hơn?

Để hỗ trợ túi mật hoạt động ổn định và giảm nguy cơ hình thành sỏi mật, bữa sáng nên được duy trì đều đặn với chế độ ăn cân đối, ít chất béo xấu nhưng vẫn đảm bảo đủ dinh dưỡng. Theo Everyday Health người bệnh nên ưu tiên:

• Thịt nạc như ức gà, ức gà tây bỏ da
• Cá ít dầu
• Đạm thực vật như đậu, đậu lăng, đậu phụ
• Ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, bánh mì nguyên cám, gạo lứt
• Sữa chua, sữa ít béo hoặc không béo
• Rau xanh và trái cây tươi
• Trứng với lượng phù hợp

Ngoài ra, một số thực phẩm như cá hồi, quả óc chó hoặc hạt lanh cũng có thể hỗ trợ kiểm soát cholesterol – Yếu tố liên quan đến nguy cơ hình thành sỏi mật.

Ngược lại, người gặp vấn đề về túi mật cũng nên hạn chế:

• Đồ chiên rán nhiều dầu mỡ
• Thực phẩm chế biến sẵn
• Thịt đỏ nhiều mỡ
• Bánh ngọt và đồ ăn nhanh nhiều chất béo bão hòa

Đặc biệt, dù cần hạn chế chất béo, người bệnh không nên cắt bỏ hoàn toàn chất béo khỏi khẩu phần ăn vì một lượng chất béo phù hợp vẫn cần thiết để kích thích túi mật co bóp và bài tiết mật sinh lý.

Nhịn ăn sáng có bị sỏi mật không thì câu trả lời là có thể làm tăng nguy cơ nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên trong thời gian dài. Việc bỏ bữa sáng khiến dịch mật dễ bị ứ đọng và cô đặc hơn trong túi mật, từ đó tạo điều kiện cho sỏi hình thành. Nếu xuất hiện các triệu chứng như đau hạ sườn phải, đầy bụng, khó tiêu kéo dài hoặc nghi ngờ sỏi mật, người bệnh nên chủ động thăm khám với chuyên gia tại các cơ sở khám chữa bệnh uy tín để chẩn đoán kịp thời và điều trị hiệu quả.