Loét hành tá tràng: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Loét hành tá tràng là tổn thương thường gặp ở phần đầu tá tràng, có thể gây đau vùng thượng vị, đầy bụng, khó tiêu và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp, bệnh có thể dẫn đến xuất huyết hoặc thủng tá tràng. Vậy nguyên nhân gây loét hành tá tràng là gì và điều trị như thế nào?

1. Bệnh lý loét hành tá tràng là gì?

Loét hành tá tràng là một dạng loét dạ dày – tá tràng, xảy ra tại hành tá tràng, tức đoạn đầu của tá tràng ngay sau môn vị. Tổn thương hình thành khi lớp niêm mạc tại đây bị phá hủy, tạo thành ổ loét do sự mất cân bằng giữa yếu tố bảo vệ niêm mạc và các yếu tố gây tổn thương, đặc biệt là acid dạ dày. Theo Viện Quốc gia về Bệnh tiểu đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), loét tá tràng là một dạng loét peptic, trong đó ổ loét xuất hiện trên niêm mạc tá tràng.

Mức độ tổn thương có thể khác nhau. Loét nông hành tá tràng thường được dùng để mô tả ổ loét có mức độ ăn sâu chưa nhiều vào thành tá tràng. Tuy nhiên, độ nông hay sâu của tổn thương cần được đánh giá qua thăm khám và đặc biệt là nội soi tiêu hóa, thay vì chỉ dựa vào triệu chứng.

Hai nguyên nhân thường gặp nhất của bệnh lý loét tá tràng là nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) và sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như aspirin, ibuprofen hoặc naproxen trong thời gian dài.

Loét hành tá tràng có thể gây đau hoặc nóng rát vùng bụng trên, đầy bụng, buồn nôn, nhanh no, một số trường hợp lại không có triệu chứng rõ ràng. Nếu ổ loét gây biến chứng, người bệnh có thể xuất huyết tiêu hóa hoặc thủng tá tràng. Vì vậy, khi xuất hiện đau bụng kéo dài, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc đau bụng dữ dội đột ngột, người bệnh nên được khám sớm.

2. Nguyên nhân gây loét hành tá tràng là gì?

Loét hành tá tràng thường xuất hiện khi lớp niêm mạc tá tràng bị tổn thương bởi acid và dịch tiêu hóa, trong khi khả năng bảo vệ và phục hồi niêm mạc không đủ để chống lại các tác nhân gây hại. Hai nguyên nhân được xác định phổ biến nhất là nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) và sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID).

• Nhiễm H. pylori: Vi khuẩn này có thể gây viêm niêm mạc và làm suy yếu hàng rào bảo vệ đường tiêu hóa, từ đó tạo điều kiện hình thành ổ loét. Đây là nguyên nhân thường gặp của loét tá tràng.

• Dùng thuốc NSAID: Các thuốc như ibuprofen, naproxen hoặc aspirin có thể làm giảm cơ chế bảo vệ niêm mạc, đặc biệt khi sử dụng liều cao hoặc kéo dài, làm tăng nguy cơ loét và xuất huyết tiêu hóa.

• Tăng tiết acid hoặc các yếu tố làm tổn thương niêm mạc: Một số tình trạng có thể làm tăng lượng acid tiếp xúc với tá tràng, khiến nguy cơ hình thành hoặc tiến triển ổ loét cao hơn.

• Hút thuốc lá: Hút thuốc có liên quan đến tăng nguy cơ loét và có thể ảnh hưởng đến quá trình lành ổ loét.

• Một số yếu tố khác: Rượu bia, căng thẳng kéo dài hoặc chế độ ăn không hợp lý có thể làm triệu chứng tiêu hóa nặng hơn, nhưng không phải nguyên nhân chính gây loét hành tá tràng trong đa số trường hợp.

Việc xác định nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng vì hướng điều trị sẽ khác nhau, chẳng hạn người nhiễm H. pylori cần được đánh giá và điều trị tiệt trừ vi khuẩn, trong khi người dùng NSAID có thể cần được bác sĩ xem xét điều chỉnh thuốc.

3. Triệu chứng loét hành tá tràng thường gặp là gì?

Biểu hiện của loét hành tá tràng không phải lúc nào cũng điển hình. Một số người có thể gần như không có triệu chứng cho đến khi xuất hiện biến chứng chảy máu tiêu hóa. Các triệu chứng điển hình mà người bệnh hay gặp như:

• Đau bụng âm ỉ, có thể đau từng cơn dữ dội, cơn đau liên quan đến thời điểm trước hoặc sau bữa ăn, cảm giác nóng rát vùng thượng vị lan ra vùng ngực hoặc lan ra sau lưng;

• Thường xuyên cảm giác khó tiêu dù ăn bất cứ thứ gì, đầy chướng bụng sau khi ăn, có thể ợ hơi, ợ chua liên tục;

• Thỉnh thoảng buồn nôn hoặc nôn ói, chán ăn, ăn kém trong một số trường hợp.

Đặc điểm đau của loét tá tràng có thể khác nhau giữa từng người. Một số người xuất hiện đau khi đói hoặc vài giờ sau ăn, đau về đêm và có thể giảm tạm thời sau khi ăn hoặc sử dụng thuốc kháng acid dạ dày. Tuy nhiên, không nên dựa vào đặc điểm đau để tự xác định vị trí hoặc mức độ loét. Nội soi tiêu hóa vẫn là phương pháp quan trọng để đánh giá trực tiếp tổn thương.

4. Loét nông hành tá tràng có nguy hiểm không?

Loét nông hành tá tràng thường có tiên lượng tốt nếu nguyên nhân được xác định và điều trị đúng. Tuy nhiên, “nông” không đồng nghĩa với việc có thể chủ quan hoặc tự điều trị kéo dài.

Nếu yếu tố gây loét vẫn tồn tại, tổn thương có thể không lành hoặc tái phát. Đặc biệt, tình trạng nhiễm H. pylori chưa được xử lý hoặc tiếp tục sử dụng NSAID có thể làm tăng nguy cơ tái phát bệnh.

Trong một số trường hợp, ổ loét có thể tiến triển sâu hơn và gây biến chứng như: Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen; Thủng tá tràng gây nhiễm trùng toàn bộ ổ bụng; Hẹp môn vị – tá tràng do ổ viêm làm tắc nghẽn thức ăn; Loét tái phát nhiều lần.

5. Điều trị loét hành tá tràng như thế nào?

Điều trị loét hành tá tràng cần dựa trên nguyên nhân, mức độ tổn thương và tình trạng sức khỏe của từng người. Mục tiêu chính là giúp ổ loét lành, kiểm soát nguyên nhân và hạn chế nguy cơ tái phát hoặc biến chứng. Bác sĩ thường ưu tiên điều trị bằng thuốc, đồng thời xử lý các yếu tố gây loét như H. pylori hoặc thuốc NSAID.

• Điều trị nhiễm H. pylori: Nếu xét nghiệm xác định có H. pylori, người bệnh cần dùng phác đồ phối hợp thuốc theo chỉ định, thường gồm thuốc kháng sinh kết hợp thuốc ức chế tiết acid và có thể thêm bismuth. Phác đồ cụ thể được lựa chọn dựa trên tiền sử dùng kháng sinh, tình trạng kháng thuốc và các yếu tố cá nhân. Sau điều trị cần kiểm tra lại để xác nhận đã tiệt trừ vi khuẩn.

• Giảm tiết acid để ổ loét lành: Thuốc ức chế bơm proton (PPI) là nhóm thuốc thường được sử dụng để giảm lượng acid trong dạ dày, tạo điều kiện cho niêm mạc tá tràng phục hồi. Một số trường hợp có thể sử dụng thuốc chẹn thụ thể H2 theo đánh giá của bác sĩ.

• Điều chỉnh thuốc NSAID nếu là nguyên nhân: Nếu ổ loét liên quan đến các thuốc như aspirin, ibuprofen hoặc naproxen, bác sĩ có thể cân nhắc giảm liều, ngừng thuốc, thay thuốc khác hoặc sử dụng thêm thuốc bảo vệ đường tiêu hóa khi vẫn cần NSAID. Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc đang điều trị bệnh nền mà cần trao đổi với bác sĩ.

• Thay đổi một số thói quen: Không có chế độ ăn đặc biệt được chứng minh có thể điều trị hoặc làm lành loét tá tràng. Tuy nhiên, người bệnh nên hạn chế những thực phẩm, đồ uống khiến triệu chứng khó chịu hơn và ngừng hút thuốc, bởi hút thuốc có thể làm chậm quá trình lành ổ loét.

• Xử trí khi có biến chứng: Trường hợp loét gây xuất huyết, thủng hoặc các biến chứng khác có thể cần điều trị tại bệnh viện, nội soi can thiệp hoặc phẫu thuật tùy tình trạng. Người bệnh cần đi cấp cứu nếu nôn ra máu, nôn giống bã cà phê, đi ngoài phân đen hoặc xuất hiện đau bụng dữ dội đột ngột.

Tóm lại, loét hành tá tràng nếu được phát hiện và điều trị đúng cách thường có thể kiểm soát tốt, đồng thời giảm nguy cơ chảy máu, thủng hoặc tái phát. Khi có các triệu chứng như đau vùng thượng vị kéo dài, đầy bụng, buồn nôn hoặc đau liên quan đến bữa ăn, người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp. Không nên tự ý dùng thuốc, đặc biệt là thuốc giảm đau chống viêm, khi chưa có chỉ định của bác sĩ.