Các nhóm thuốc nhuận tràng thường dùng: Phân loại, chỉ định và tác dụng phụ

Các nhóm thuốc nhuận tràng là những thuốc thường được sử dụng trong điều trị táo bón khi các biện pháp không dùng thuốc không còn mang lại hiệu quả. Hiện nay, nhóm thuốc này được chia thành nhiều loại khác nhau, mỗi loại tác động lên đường tiêu hóa theo những cơ chế riêng biệt. Việc lựa chọn thuốc nhuận tràng phù hợp với nguyên nhân, triệu chứng và mức độ, đối tượng táo bón giúp nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế tác dụng không mong muốn.

1. Có các nhóm thuốc nhuận tràng nào, đặc điểm ra sao?

Theo NCBI – Trung tâm Thông tin Công nghệ Sinh học Quốc gia Hoa Kỳ, dựa trên cơ chế tác dụng, thuốc nhuận tràng được phân loại thành nhiều nhóm khác nhau. Trong thực hành lâm sàng, các thuốc này thường được chia thành 5 nhóm chính, mỗi nhóm có cơ chế tác động riêng biệt. 

1.1. Thuốc nhuận tràng tạo khối

Những chất này giúp giữ nước trong phân, tăng trọng lượng của phân, từ đó “kích thích” nhu động ruột. Điển hình trong đó là các chất như chất xơ, psyllium, methylcellulose,… Điều quan trọng khi sử dụng các thuốc này là người bệnh phải uống đủ nước để thuốc tạo khối có tác dụng. Ngược lại khi thiếu nước, có thể dẫn đến tình trạng đầy hơi và gây tắc ruột.

1.2. Thuốc nhuận tràng thẩm thấu

Đây là những thuốc có khả năng hút nước vào lòng ruột để làm mềm phân, giúp dễ dàng đi ngoài hơn, ví dụ như sữa magie, lactulose, PEG,…

1.3. Thuốc nhuận tràng kích thích

Các chất kích thích như bisacodyl, senna, cascara và natri picosulfat (SPS) giúp kích thích đám rối thần kinh ruột, tăng tiết dịch ruột và nhu động ruột. 

1.4. Thuốc nhuận tràng bôi trơn

Dầu khoáng giúp hỗ trợ quá trình bài tiết phân nhờ tác dụng bôi trơn của nó trong suốt đường ruột.

1.5. Thuốc nhuận tràng làm mềm phân 

Nhóm thuốc này chứa các chất hoạt động bề mặt như docusate, làm giảm sức căng bề mặt từ đó dẫn đến nước và chất béo thấm vào phân.

2. Các nhóm thuốc nhuận tràng được chỉ định khác nhau như thế nào?

Theo thông tin được NCBI (Hoa Kỳ) chia sẻ, mỗi nhóm thuốc nhuận tràng sẽ được chỉ định sử dụng cho những trường hợp cụ thể khác nhau:

• Thuốc nhuận tràng tạo khối thường được sử dụng ở bệnh nhân viêm ruột, hội chứng ruột kích thích và cả cho trẻ sơ sinh.
• Thuốc nhuận tràng thẩm thấu là nhóm thuốc được sử dụng thường xuyên và rộng rãi nhất. Thuốc được sử dụng đề điều trị trong trường hợp táo bón mạn tính, thỉnh thoảng đi ngoài không đều hoặc ở người bệnh mắc bệnh lý não do gan.
• Thuốc nhuận tràng làm mềm phân này cho hiệu quả điều trị hạn chế, vì vậy hiện nay không còn được sử dụng phổ biến.
• Thuốc nhuận tràng làm trơn sử dụng hiệu quả ở bệnh nhân bị nứt hậu môn hoặc căng thẳng khi đại tiện do tim mạch.
• Thuốc nhuận tràng kích thích được sử dụng trong điều trị táo bón hoặc để làm sạch ruột trước khi tiến hành nội soi hoặc phẫu thuật.

Việc lựa chọn đúng thuốc nhuận tràng giúp tăng hiệu quả điều trị, hạn chế các tác dụng không mong muốn cho người sử dụng.

3. Một số tác dụng phụ thường gặp khi sử dụng các nhóm thuốc nhuận tràng 

Theo chia sẻ từ NCBI – Trung tâm thông tin công nghệ sinh học quốc gia Hoa Kỳ thì khi sử dụng thuốc nhuận tràng người bệnh có thể gặp phải một số tác dụng không mong muốn như:

• Thuốc nhuận tràng tạo khối có thể gây chướng bụng, đầy hơi nếu người bệnh uống ít nước.
• Thuốc nhuận tràng thẩm thấu có thể gây tiêu chảy, mất nước và rối loạn điện giải.
• Thuốc nhuận tràng làm mềm phân thì ít gây tác dụng phụ nhưng dùng lâu dài có thể gây giảm phản xạ đi tiêu.
• Thuốc nhuận tràng bôi trơn có thể làm giảm hấp thu các vitamin tan trong dầu như A, D, E, K.
• Thuốc nhuận tràng kích thích có thể gây đau quặn bụng, tiêu chảy hoặc nguy cơ lệ thuộc thuốc.

Việc sử dụng thuốc nhuận tràng cần tuân thủ đúng hướng dẫn nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị và giảm thiểu nguy cơ xảy ra tác dụng không mong muốn. Người bệnh không nên dùng thuốc vượt quá liều khuyến cáo. Nếu trong quá trình sử dụng xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, cần ngừng thuốc và liên hệ với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được tư vấn kịp thời.

Mặc dù thuốc nhuận tràng có thể không cần kê đơn từ bác sĩ nhưng giữa nhiều loại thuốc khác nhau, người dùng dễ lựa chọn sai hoặc sử dụng chưa đúng cách. Hiểu rõ các nhóm thuốc nhuận tràng giúp người bệnh lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và an toàn. Trong mọi trường hợp, thay đổi lối sống và chế độ ăn uống vẫn là nền tảng quan trọng nhất. Thuốc nhuận tràng chỉ nên sử dụng khi cần thiết và theo hướng dẫn của nhân viên y tế có chuyên môn để tránh các biến chứng không mong muốn.

Nguồn tham khảo: ncbi