5+ bệnh tiêu hóa thường gặp ở người cao tuổi

Khi tuổi càng cao, chức năng của hệ tiêu hóa có xu hướng suy giảm, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý liên quan đến dạ dày và đường ruột ở người lớn tuổi. Những tình trạng như táo bón, trào ngược dạ dày thực quản, viêm loét tiêu hóa hay thậm chí ung thư đại trực tràng có thể tiến triển âm thầm và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời.

1. Vì sao người cao tuổi dễ mắc bệnh tiêu hóa?

Theo Mount Elizabeth (Singapore), mặc dù các vấn đề về tiêu hóa có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng có một số bệnh lý về đường tiêu hóa trở nên phổ biến hơn khi con người già đi.

Suy yếu các cơ co thắt dọc theo đường tiêu hóa là hiện tượng phổ biến làm chậm quá trình tiêu hóa, khiến thức ăn di chuyển chậm hơn trong đường tiêu hóa. Các yếu tố khác có thể bao gồm tuần hoàn máu kém do tắc nghẽn động mạch, sử dụng một số loại thuốc ảnh hưởng đến đường tiêu hóa, hoặc nhiều nguyên nhân khác. Những yếu tố này có thể dẫn đến một loạt các vấn đề về tiêu hóa.

2. Top các bệnh lý tiêu hóa ở người cao tuổi cần chú ý

2.1. Táo bón ở người cao tuổi

Táo bón là một rối loạn tiêu hóa thường gặp ở người cao tuổi, biểu hiện bằng tình trạng đi đại tiện khó khăn do nhu động ruột giảm hoặc thức ăn di chuyển chậm trong đường tiêu hóa khiến phân trở nên khô cứng và khó đào thải. Tình trạng này thường liên quan đến sự suy giảm chức năng ruột theo tuổi tác, chế độ ăn thiếu chất xơ và nước, ít vận động hoặc do tác dụng phụ của một số loại thuốc như thuốc giảm đau và thuốc chống trầm cảm. 

Người bị táo bón có thể đi tiêu ít hơn ba lần mỗi tuần, phân khô cứng, kèm cảm giác đầy bụng và chướng hơi. Để phòng ngừa và cải thiện táo bón, người cao tuổi nên tăng cường bổ sung rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt, uống khoảng 1,5–2 lít nước mỗi ngày, duy trì vận động nhẹ nhàng như đi bộ hoặc tập các bài tập phù hợp, đồng thời cần tham khảo ý kiến bác sĩ khi phải dùng thuốc nhuận tràng hoặc khi có chỉ định nội soi đại tràng.

2.2. Trào ngược dạ dày – thực quản (GERD) ở người cao tuổi

Dây là bệnh lý tiêu hóa mạn tính xảy ra khi axit hoặc dịch vị từ dạ dày trào ngược lên thực quản, gây kích thích niêm mạc và tạo ra các triệu chứng khó chịu. Nguyên nhân thường gặp ở người cao tuổi là do cơ thắt thực quản dưới suy yếu theo thời gian, kết hợp với các yếu tố như ăn quá no, ăn tối muộn, sử dụng nhiều thực phẩm cay nóng hoặc nhiều dầu mỡ, cũng như tình trạng béo phì làm tăng áp lực ổ bụng và thúc đẩy dịch vị trào ngược. 

Người mắc GERD thường có biểu hiện ợ nóng, ợ chua, cảm giác nóng rát sau xương ức, kèm theo ho khan kéo dài, khàn giọng, đau họng hoặc vị chua đắng trong miệng, đặc biệt vào buổi sáng. Để phòng ngừa và kiểm soát bệnh, cần tránh ăn quá no hoặc ăn gần giờ ngủ, hạn chế rượu bia, cà phê và đồ chiên rán, kê cao đầu khi nằm ngủ, đồng thời sử dụng thuốc ức chế axit và thực hiện nội soi dạ dày theo chỉ định của bác sĩ khi cần thiết.

2.3. Người cao tuổi cẩn trọng với viêm loét dạ dày tá tràng

Viêm loét dạ dày – tá tràng là tình trạng tổn thương niêm mạc dạ dày hoặc tá tràng do sự mất cân bằng giữa yếu tố bảo vệ niêm mạc và các yếu tố tấn công như axit, pepsin hoặc vi khuẩn Helicobacter pylori, dẫn đến hình thành các ổ loét. Nguyên nhân thường gặp bao gồm nhiễm vi khuẩn H. pylori, sử dụng thuốc giảm đau nhóm NSAIDs như ibuprofen hoặc aspirin trong thời gian dài, cùng với stress và thói quen ăn uống không điều độ hoặc sử dụng nhiều rượu bia. 

Người bệnh thường có biểu hiện đau vùng thượng vị, cơn đau có thể xuất hiện khi đói hoặc vào ban đêm, kèm theo buồn nôn, nôn, đầy bụng; trong trường hợp nặng có thể xuất hiện phân đen hoặc lẫn máu do xuất huyết tiêu hóa. 

Để phòng ngừa và điều trị hiệu quả, cần hạn chế sử dụng thuốc giảm đau không kê đơn, duy trì chế độ ăn uống điều độ, điều trị triệt để nhiễm H. pylori khi có chỉ định và sử dụng thuốc bảo vệ niêm mạc dạ dày theo hướng dẫn của bác sĩ sau khi nội soi chẩn đoán.

2.4. Tình trạng suy giảm chức năng gan – mật ở người cao tuổi

Suy giảm chức năng gan mật là tình trạng gan hoặc hệ thống đường mật hoạt động kém hiệu quả, làm ảnh hưởng đến quá trình thải độc, chuyển hóa và tiêu hóa chất béo của cơ thể. Gan giữ vai trò lọc máu, loại bỏ độc tố, sản xuất protein và tạo mật, trong khi dịch mật được dự trữ tại túi mật để hỗ trợ tiêu hóa chất béo; khi chức năng này suy giảm hoặc xảy ra rối loạn như sỏi mật, người bệnh có thể gặp các vấn đề tiêu hóa và rối loạn chuyển hóa. Nguyên nhân thường gặp gồm quá trình lão hóa làm giảm khả năng thải độc và tiết mật, các bệnh lý mạn tính như viêm gan, xơ gan hoặc sỏi mật, cùng với chế độ ăn nhiều dầu mỡ và sử dụng rượu bia. 

Biểu hiện ở người cao tuổi có thể bao gồm đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn, mệt mỏi kéo dài, đau vùng hạ sườn phải hoặc vàng da, vàng mắt. Để phòng ngừa và hỗ trợ điều trị, cần hạn chế rượu bia và thực phẩm nhiều chất béo, duy trì kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm bệnh gan mật, đồng thời tăng cường các thực phẩm có lợi cho gan như nghệ, tỏi và rau xanh.

2.5. Hội chứng ruột kích thích (IBS)

Hội chứng ruột kích thích (IBS) là rối loạn chức năng tiêu hóa không gây tổn thương thực thể nhưng làm thay đổi hoạt động co bóp và xử lý thức ăn của ruột, thường liên quan đến sự mất cân bằng giữa hệ thần kinh ruột và não bộ. Tình trạng này có thể xuất phát từ rối loạn nhu động ruột do thay đổi hệ vi khuẩn đường ruột hoặc thần kinh ruột, căng thẳng kéo dài và chế độ ăn uống không điều độ, nhiều thực phẩm khó tiêu hoặc chế biến sẵn. 

Người mắc IBS nói chung và người cao tuổi mắc IBS nói riêng thường có biểu hiện đau bụng âm ỉ hoặc quặn từng cơn giảm sau khi đi đại tiện, kèm theo tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ cả hai, cùng với cảm giác đầy hơi và chướng bụng. 

Việc phòng ngừa và kiểm soát bệnh cần duy trì chế độ ăn uống hợp lý, hạn chế thực phẩm khó tiêu như đậu hoặc bắp cải, bổ sung lợi khuẩn từ sữa chua hoặc men vi sinh, đồng thời kiểm soát stress bằng các phương pháp thư giãn như yoga hoặc thiền và thực hiện nội soi đường ruột khi cần để chẩn đoán và điều trị kịp thời.

2.6. Ung thư đại trực tràng 

Đây là bệnh lý ác tính xảy ra khi các tế bào bất thường trong niêm mạc đại tràng hoặc trực tràng phát triển mất kiểm soát, thường bắt đầu từ các polyp lành tính và có thể tiến triển thành ung thư theo thời gian. Ở giai đoạn sớm, tổn thương chỉ khu trú tại lớp niêm mạc, nhưng khi bệnh tiến triển, tế bào ung thư có thể xâm lấn sâu hơn và lan sang các cơ quan khác, thậm chí di căn và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện kịp thời. Nguy cơ mắc bệnh tăng theo tuổi, đặc biệt ở người có chế độ ăn ít chất xơ, nhiều thịt đỏ hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng. 

Các dấu hiệu thường gặp gồm thay đổi thói quen đi tiêu kéo dài như tiêu chảy hoặc táo bón, xuất hiện máu trong phân hoặc phân màu đen, kèm theo đau bụng, sụt cân không rõ nguyên nhân và mệt mỏi. 

Việc phòng ngừa và phát hiện sớm chủ yếu dựa vào tầm soát định kỳ bằng nội soi đại trực tràng, kết hợp chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt, hạn chế rượu bia và thịt chế biến sẵn, đồng thời điều trị sớm khi phát hiện polyp hoặc ung thư giai đoạn đầu.

3. Cách bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa cho người cao tuổi

Khi tuổi tác tăng lên, hệ tiêu hóa có thể thay đổi nhưng vẫn có thể duy trì khỏe mạnh nếu chủ động chăm sóc đúng cách. 

• Người lớn tuổi thường phải dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính, vì vậy nên trao đổi với bác sĩ để kiểm tra xem thuốc có gây ảnh hưởng đến đường tiêu hóa hay không. 
• Việc duy trì vận động thể chất khoảng 30 phút mỗi ngày, ít nhất 5 ngày mỗi tuần giúp giảm táo bón, hỗ trợ tiêu hóa và nâng cao sức khỏe tổng thể. 
• Bên cạnh đó, chế độ ăn cân bằng giàu chất xơ từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt cùng với việc uống đủ nước sẽ giúp phòng ngừa các rối loạn tiêu hóa. 
• Khám sức khỏe định kỳ và thực hiện các xét nghiệm tầm soát cần thiết cũng giúp phát hiện sớm bệnh lý, điều trị kịp thời, đồng thời góp phần kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường và tăng huyết áp.

Các bệnh tiêu hóa ở người cao tuổi thường tiến triển âm thầm do quá trình lão hóa làm suy giảm chức năng tiêu hóa, khiến nhiều người rơi vào tình trạng người cao tuổi tiêu hóa kém hoặc gặp các vấn đề như rối loạn tiêu hóa ở người cao tuổi, tiêu chảy ở người cao tuổi hay thậm chí xuất huyết tiêu hóa ở người cao tuổi nếu bệnh không được kiểm soát tốt. Việc nhận biết sớm các biểu hiện bệnh rối loạn tiêu hóa ở người cao tuổi và duy trì lối sống khoa học sẽ giúp hạn chế biến chứng nguy hiểm, đồng thời cải thiện chất lượng cuộc sống.