Sỏi niệu quản khi nào cần mổ và chỉ định chi tiết

Sỏi niệu quản là tình trạng khá phổ biến, nhưng không phải trường hợp nào cũng cần can thiệp phẫu thuật. Việc xác định sỏi niệu quản khi nào cần mổ phụ thuộc vào kích thước, vị trí sỏi, mức độ tắc nghẽn và các triệu chứng đi kèm. Hiểu rõ chỉ định giúp người bệnh hồi phục nhanh và tránh biến chứng.

1. Sỏi niệu quản có phải mổ không?

Không phải mọi sỏi niệu quản đều cần phẫu thuật. Nhiều trường hợp có thể theo dõi và điều trị bảo tồn, trong khi một số trường hợp khác cần can thiệp để tránh tổn thương thận hoặc nhiễm trùng nặng. Vậy sỏi niệu quản khi nào cần can thiệp? Người bệnh cần can thiệp nếu:

Kích thước sỏi: Kích thước sỏi là yếu tố quan trọng nhất quyết định có cần phẫu thuật hay không. Sỏi nhỏ hơn 5mm thường tự đào thải, từ 5-7mm có thể đào thải nhưng cần tác động của thuốc giãn niệu quản, sỏi trên 7mm hiếm khi tự đào thải. Sỏi ≥1cm gần như luôn phải can thiệp vì nguy cơ gây tắc nghẽn đường tiểu hoặc tổn thương thận cao.
Thời gian tồn tại của sỏi: Nếu sỏi không tự đào thải sau 4-6 tuần, đây là dấu hiệu nguy cơ có thể dẫn đến biến chứng hoặc nhiễm trùng. Trong trường hợp này, bác sĩ thường sẽ chỉ phẫu thuật để lấy sỏi ra ngoài.
Sỏi bị kẹt: Khi di chuyển qua niệu quản, sỏi có thể bị kẹt lại, gây đau dữ dội và làm tắc nghẽn dòng nước tiểu. Nếu trong vài tuần sỏi vẫn không di chuyển, cơn đau không giảm dù dùng thuốc hoặc thận bắt đầu sưng thì người bệnh buộc phải can thiệp phẫu thuật để xử lý.
Xuất hiện biến chứng và tổn thương thận: Trong nhiều trường hợp nghiêm trọng, sỏi gây tổn thương mô thận, chảy máu hoặc thúc đẩy nhiễm trùng đường tiết niệu.

sỏi niệu quản khi nào cần mổ — Sỏi niệu quản khi nào cần mổ liên quan đến cả kích thước lẫn thời gian tồn tại của sỏi

Ngược lại, các trường hợp sỏi niệu quản không cần can thiệp sẽ bao gồm:

Sỏi nhỏ, thường <5–7mm, có khả năng tự đào thải.
Người bệnh không đau nhiều, nhiễm trùng hay biến chứng thận.

Trong những trường hợp này, bác sĩ sẽ khuyến cáo người bệnh uống nhiều nước, theo dõi và điều chỉnh chế độ ăn để sỏi tự ra hoặc can thiệp nội khoa với những sỏi lớn hơn nhưng vẫn chưa đến mức cần phẫu thuật.

2. Sỏi niệu quản khi nào cần mổ và chỉ định cụ thể

2.1. Chỉ định mổ sỏi niệu quản: Khi nào cần can thiệp loại bỏ sỏi

Việc quyết định can thiệp bằng các phương pháp loại bỏ sỏi sẽ dựa trên kích thước sỏi, mức độ tắc nghẽn, nguy cơ tổn thương thận và tình trạng nhiễm trùng đường tiết niệu, cụ thể:
– Sỏi lớn (≥7mm) hoặc phức tạp hiếm khi tự đào thải và có nguy cơ tắc nghẽn niệu quản, tổn thương thận, gây đau dữ dội.

Sỏi tồn tại lâu ngày (>4–6 tuần) mà không tự ra hoặc gây triệu chứng kéo dài.
Sỏi bị kẹt, gây đau dữ dội, tắc nghẽn dòng nước tiểu hoặc thận bắt đầu sưng.
Biến chứng nhiễm trùng hoặc tổn thương mô thận, điển hình là tiểu máu hoặc nhiễm trùng tái phát.

Khi xuất hiện một trong các yếu tố này, can thiệp loại bỏ sỏi là lựa chọn cần thiết để bảo vệ thận và ngăn ngừa biến chứng. Tuy nhiên việc mổ sỏi cần cân nhắc rất kỹ bởi bác sĩ chuyên khoa, ngoài ra, hiện nay các phương pháp tán sỏi hiện đại, phù hợp hầu hết có thể thay thế mổ sỏi truyền thống.

2.2. Các phương pháp tán sỏi hiện nay

Trong hầu hết các trường hợp cần can thiệp, bác sĩ ưu tiên các phương pháp tán sỏi ít xâm lấn để loại bỏ sỏi an toàn và nhanh chóng, hạn chế đau và biến chứng. Tùy vào kích thước, vị trí và đặc điểm sỏi, cụ thể như:

Tán sỏi ngoài cơ thể: Thường áp dụng cho sỏi niệu quản ⅓ trên sát bể thận và < 1cm không tự đào thải được. Ưu điểm là không mổ mở, không xâm lấn, không đau, có thể về nhà ngay sau khi tán sỏi.
Tán sỏi nội soi ngược dòng bằng Laser: Thích hợp với sỏi niệu quản ⅓ giữa và ⅓ dưới. Ưu điểm là loại bỏ sỏi theo đường tiểu tự nhiên, sạch sỏi sau khoảng 30 phút bắn phá và xuất viện sau khoảng 24h.
Tán sỏi qua da đường hầm nhỏ: Áp dụng cho sỏi niệu quản ⅓ trên và >1.5cm hoặc sỏi phức tạp. Ưu điểm là thay thế mổ mở truyền thống, hạn chế tối đa xâm lấn, ít gây đau cho người bệnh.

Sỏi niệu quản khi nào cần mổ và sỏi niệu quản có phải mổ không còn phụ thuộc vào kích thước, vị trí và mức độ ảnh hưởng của sỏi. Người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa Thận-Tiết niệu để xác định phương pháp điều trị phù hợp. Hiện nay, các phương pháp tán sỏi hiện đại, ít xâm lấn cũng giúp người bệnh loại bỏ sỏi an toàn, nhanh chóng hồi phục hơn mổ mở truyền thống.