Các thuốc tiểu đường thế hệ mới

Trong bối cảnh bệnh tiểu đường ngày càng phổ biến, nghiên cứu và phát triển các thuốc tiểu đường thế hệ mới đã trở thành ưu tiên hàng đầu của nền y học. Việc tìm hiểu về cơ chế tác động, ưu điểm và đối tượng phù hợp của các thuốc tiểu đường thế hệ mới sẽ giúp người bệnh và người nhà có cái nhìn toàn diện, từ đó phối hợp hiệu quả với bác sĩ trong quá trình điều trị.

Trong những năm gần đây, điều trị tiểu đường type 2 đã có nhiều thay đổi rõ rệt. Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) và Bộ Y tế Việt Nam, mục tiêu điều trị hiện nay không chỉ là hạ đường huyết mà còn hướng đến bảo vệ tim mạch, thận và hỗ trợ kiểm soát cân nặng. Sự thay đổi này gắn liền với sự ra đời của các thuốc tiểu đường thế hệ mới, trong đó nổi bật là ba nhóm chính: ức chế SGLT2, đồng vận thụ thể GLP-1 và chất chủ vận kép GIP/GLP-1.

1. Nhóm thuốc đồng vận thụ thể GLP-1 (GLP-1 RAs) – Nhóm Incretin mimetics

Nhóm thuốc đồng vận thụ thể GLP-1, là một trong những thuốc tiểu đường thế hệ mới, được phê duyệt rộng rãi từ những năm 2010. Cơ chế hoạt động chính là bắt chước hormone GLP-1 tự nhiên, dẫn đến tăng tiết insulin phụ thuộc glucose, ức chế glucagon, làm chậm tốc độ làm rỗng dạ dày, và giảm cảm giác thèm ăn qua tác động lên não bộ

Các hoạt chất phổ biến bao gồm:

Liraglutide (Biệt dược: Victoza, Saxenda) – Tiêm hàng ngày.
Dulaglutide (Biệt dược: Trulicity) – Tiêm 1 lần/tuần.
Semaglutide (Biệt dược: Ozempic – tiêm, Rybelsus – uống).

Theo ADA 2025, thuốc tiểu đường thế hệ mới này giảm A1C từ 1-2%, hỗ trợ giảm cân 2-6 kg, và có lợi ích bảo vệ tim mạch cao, giảm nguy cơ tim mạch và nhập viện do suy tim.

Lưu ý và Tác dụng phụ:

Rối loạn tiêu hóa: Buồn nôn, nôn, tiêu chảy là rất phổ biến khi mới bắt đầu dùng thuốc (gặp ở khoảng 10-20% bệnh nhân). Triệu chứng thường giảm dần theo thời gian.
Nguy cơ viêm tụy: Hiếm gặp nhưng cần thận trọng.
Chống chỉ định: Người có tiền sử cá nhân hoặc gia đình bị ung thư tuyến giáp thể tủy hoặc hội chứng đa u nội tiết loại 2.

Trong bối cảnh khan hiếm thuốc (như xảy ra với semaglutide năm 2024-2025), ADA khuyến nghị chuyển sang các lựa chọn thay thế được FDA phê duyệt thay vì sử dụng sản phẩm pha chế không chuẩn.

2. Nhóm ức chế kênh SGLT2 (SGLT2 inhibitors)

Nhóm ức chế kênh SGLT2 (SGLT2 inhibitors) là một trong những thuốc tiểu đường thế hệ mới, đại diện cho một bước tiến khác, với cơ chế ức chế tái hấp thu glucose ở ống thận gần, dẫn đến tăng bài tiết đường qua nước tiểu. Nhóm thuốc này được phê duyệt từ năm 2013.

Tại Việt Nam và trên thế giới, các dạng tiêu biểu bao gồm:

Dapagliflozin (Biệt dược gốc: Forxiga 5-10 mg/ngày)
Empagliflozin (Biệt dược gốc: Jardiance liều 10-25 mg/ngày)
Canagliflozin (Invokana liều 100-300 mg/ngày, ít phổ biến hơn tại Việt Nam)
Ertugliflozin (Steglatro liều 5-15 mg/ngày)
Bexagliflozin (Brenzavvy liều 20 mg/ngày, được FDA phê duyệt 2023)

Theo Healthline và ADA 2025, chúng giảm A1C khoảng 0.5-1%, hỗ trợ giảm cân 2-3 kg, hạ huyết áp, và đặc biệt bảo vệ tim thận: giảm nguy cơ nhập viện suy tim 31% và làm chậm tiến triển bệnh thận mãn tính 45%.

Lưu ý và Tác dụng phụ:

Nhiễm khuẩn tiết niệu và sinh dục: Do nước tiểu chứa nhiều đường, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn và nấm phát triển. Cần hướng dẫn bệnh nhân vệ sinh cá nhân kỹ lưỡng.
Nhiễm toan ceton: Rất hiếm gặp nhưng có thể xảy ra ngay cả khi đường huyết không quá cao
Chống chỉ định: Không dùng cho bệnh nhân suy thận nặng (eGFR thấp dưới ngưỡng cho phép của từng loại thuốc) hoặc đang chạy thận nhân tạo.

3. Nhóm chất chủ vận kép GIP/GLP-1

Nhóm chất chủ vận kép GIP/GLP-1 là thuốc tiểu đường thế hệ mới nhất. Cơ chế kết hợp chủ vận GIP (tăng tiết insulin và giảm thèm ăn) với GLP-1, dẫn đến hiệu quả cao hơn GLP-1 đơn thuần.

Thuốc đại diện cho nhóm chất chủ vận kép GIP/GLP-1 là Tirzepatide (Mounjaro – tiêm hàng tuần, liều lên đến 15 mg) được FDA phê duyệt năm 2022.

Theo ADA 2025 và Health Central, Tirzepatide giảm A1C ≥2%, giảm cân 5-15 kg, và có lợi ích tiềm năng cho bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu, đồng thời cho thấy cải thiện xơ hóa gan.

Lưu ý và Tác dụng phụ:

Nhóm chất chủ vận kép GIP/GLP-1 được ưu tiên cho bệnh nhân béo phì kèm bệnh suy tim có phân suất tống máu được bảo tồn hoặc bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu
Tác dụng phụ tương tự GLP-1 nhưng mạnh hơn về chậm làm rỗng dạ dày, có thể ảnh hưởng đến hấp thu thuốc tránh thai uống (cần biện pháp hỗ trợ trong 4 tuần đầu).
Chống chỉ định: Người có tiền sử cá nhân hoặc gia đình bị ung thư tuyến giáp thể tủy hoặc hội chứng đa u nội tiết loại 2.

4. Các nhóm thuốc đang được nghiên cứu

Ngoài các thuốc tiểu đường thế hệ mới ở trên, một số thuốc mới đang được nghiên cứu cho năm 2025 và sau này bao gồm Orforglipron (dạng uống GLP-1, thử nghiệm giai đoạn 3 thành công năm 2025), Amycretin (kết hợp GLP-1 và amylin, vào giai đoạn 3), Cagrisema (GLP-1 với cagrilintide).

Đối với tiểu đường type 1, các thuốc mới như baricitinib (JAK inhibitor, bảo vệ tế bào beta) và lantidra (cấy ghép đảo tụy) đang phát triển, nhưng tập trung chính vẫn là type 2.

Như vậy, sự ra đời của các thuốc tiểu đường thế hệ mới đã mang lại một bước tiến vượt bậc trong việc kiểm soát đường huyết và bảo vệ sức khỏe toàn diện cho người bệnh. Những loại thuốc này không chỉ tập trung vào hạ glucose máu mà còn hướng đến các lợi ích vượt trội như giảm cân, bảo vệ tim thận, hứa hẹn nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, việc lựa chọn và sử dụng bất kỳ thuốc tiểu đường thế hệ mới nào cũng cần có sự chỉ định và theo dõi chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa, đảm bảo tính an toàn và hiệu quả tối ưu cho từng cá nhân.

Nguồn tài liệu tham khảo: Healthline, Diabetesqualified, Healthcentral