Xoắn đại tràng sigma là gì? Nguyên Nhân và các biến chứng nguy hiểm

Xoắn đại tràng sigma là một cấp cứu ngoại khoa thường gặp ở người cao tuổi, có nguy cơ dẫn đến thiếu máu cục bộ, hoại tử hoặc thủng đại tràng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và can thiệp đúng cách có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế biến chứng, cải thiện hiệu quả điều trị và tiên lượng cho người bệnh.

1. Xoắn đại tràng sigma là gì?

Xoắn đại tràng sigma (Sigmoid Volvulus) là tình trạng đoạn đại tràng sigma bị xoay quanh trục mạc treo, khiến lòng ruột bị bít tắc và cản trở quá trình lưu thông của phân. Khi đoạn ruột xoắn chặt, các mạch máu nuôi dưỡng cũng có thể bị chèn ép, làm giảm lượng máu đến thành ruột.

Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, người bệnh có nguy cơ bị thiếu máu cục bộ, hoại tử đại tràng, thủng ruột hoặc viêm phúc mạc. Bệnh thường liên quan đến đặc điểm giải phẫu như đại tràng sigma dài bất thường, có mạc treo rộng và khả năng di động cao, tạo điều kiện thuận lợi cho đoạn ruột xoay quanh trục mạc treo. Ngoài ra, tình trạng táo bón kéo dài và rối loạn nhu động ruột cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh ở một số người.

*Xoắn đại tràng sigma là một cấp cứu ngoại khoa thường gặp ở người cao tuổi*

Về cơ chế bệnh sinh, khi xoắn đại tràng sigma xảy ra, hai đầu của đoạn ruột có thể bị bít kín, tạo thành tình trạng tắc ruột quai kín. Phân, khí và dịch tiếp tục tích tụ khiến đại tràng giãn rộng, áp lực trong lòng ruột tăng lên và tuần hoàn máu tại thành ruột suy giảm. Nếu tình trạng tắc nghẽn kéo dài, tổn thương có thể tiến triển thành hoại tử hoặc thủng ruột, đe dọa tính mạng người bệnh.

Việc chẩn đoán xoắn đại tràng sigma thường dựa trên các triệu chứng lâm sàng kết hợp với phương pháp chẩn đoán hình ảnh nhằm xác định vị trí xoắn, mức độ tắc nghẽn và tình trạng tưới máu của ruột. Sau khi đánh giá mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ lựa chọn phương án điều trị xoắn đại tràng sigma phù hợp, có thể bao gồm tháo xoắn qua nội soi ở những trường hợp chưa có dấu hiệu thiếu máu hoặc thủng ruột, hoặc phẫu thuật cấp cứu khi xuất hiện biến chứng hay tháo xoắn không thành công.

2. Nguyên nhân xoắn đại tràng sigma và các dấu hiệu điển hình

Hiện nay, cơ chế khởi phát xoắn đại tràng sigma chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, một số bất thường về cấu trúc đại tràng và các vấn đề tiêu hóa có thể làm tăng khả năng xuất hiện tình trạng này. Những yếu tố nguy cơ thường gặp bao gồm.

2.1. Nguyên nhân xoắn đại tràng sigma là gì?

Các nguyên nhân xoắn đại tràng sigma gồm:

Đại tràng sigma dài bất thường: Có thể là đặc điểm bẩm sinh hoặc phát triển thứ phát do một số bệnh lý, khiến đoạn ruột tăng khả năng di động và dễ xoay quanh trục mạc treo.
Bất thường ở mạc treo đại tràng sigma: Phần rễ mạc treo ngắn hoặc có cấu trúc không thuận lợi có thể làm thay đổi khả năng vận động của đại tràng, tạo điều kiện cho hiện tượng xoắn xảy ra.
Khoảng cách giữa hai chân đại tràng sigma hẹp: Đặc điểm giải phẫu này có thể khiến đoạn ruột dễ xoay và duy trì trạng thái xoắn, gây cản trở lưu thông trong lòng ruột.
Táo bón kéo dài: Phân tích tụ lâu ngày làm đại tràng giãn rộng, tăng áp lực trong lòng ruột và có thể góp phần làm tăng nguy cơ xoắn đại tràng sigma.

Việc xác định các yếu tố nguy cơ giúp bác sĩ đánh giá khả năng mắc bệnh, đặc biệt ở người có tiền sử táo bón mạn tính hoặc bất thường cấu trúc đại tràng. Tuy nhiên, sự hiện diện của những yếu tố này không đồng nghĩa chắc chắn người bệnh sẽ bị xoắn đại tràng sigma.

*Bất thường ở mạc treo đại tràng sigma có thể là nguyên nhân xoắn đại tràng sigma*

2.2. Dấu hiệu xoắn đại tràng sigma

Nhận biết dấu hiệu xoắn đại tràng sigma từ giai đoạn đầu có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế tổn thương đường ruột và giảm nguy cơ biến chứng. Tùy mức độ tắc nghẽn, người bệnh có thể xuất hiện một hoặc nhiều triệu chứng sau:

Đau bụng từng cơn: Cơn đau thường xuất hiện ở vùng bụng dưới hoặc quanh rốn, có thể tăng dần khi tình trạng tắc ruột tiến triển.
Chướng bụng, bụng căng to: Khí và dịch tích tụ phía trên vị trí xoắn khiến bụng ngày càng giãn, gây cảm giác căng tức và khó chịu.
Buồn nôn và nôn: Đây là biểu hiện có thể gặp khi hoạt động lưu thông trong đường tiêu hóa bị cản trở.
Bí trung tiện và đại tiện: Người bệnh không thể thải khí hoặc phân ra ngoài do lòng ruột bị tắc nghẽn.
Táo bón kéo dài hoặc tái diễn: Một số người có tiền sử táo bón mạn tính trước khi xuất hiện đợt xoắn ruột cấp tính.

2.3. Biến chứng xoắn đại tràng sigma

Biến chứng xoắn đại tràng sigma chủ yếu xuất phát từ tình trạng tắc ruột kéo dài và sự suy giảm tuần hoàn máu tại đoạn đại tràng bị xoắn. Nếu không được xử trí kịp thời, bệnh có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng như:

Thiếu máu cục bộ thành ruột: Cuống mạch mạc treo bị chèn ép làm giảm lượng máu cung cấp cho đại tràng, gây tổn thương mô.
Hoại tử đại tràng: Khi tình trạng thiếu máu kéo dài, các mô ruột có thể chết, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và thủng ruột.
Thủng ruột: Thành đại tràng bị tổn thương nghiêm trọng có thể vỡ, khiến vi khuẩn và chất chứa trong ruột tràn vào ổ bụng.
Viêm phúc mạc: Nhiễm trùng trong khoang bụng có thể phát triển sau khi ruột bị thủng, đòi hỏi can thiệp cấp cứu.
Nhiễm trùng huyết: Vi khuẩn và phản ứng viêm toàn thân có thể dẫn đến suy giảm chức năng các cơ quan, đe dọa tính mạng.

3. Điều trị xoắn đại tràng sigma như nào?

Việc lựa chọn phương pháp điều trị xoắn đại tràng sigma phụ thuộc vào tình trạng tuần hoàn của thành ruột, mức độ tổn thương và việc người bệnh có xuất hiện biến chứng như hoại tử hoặc thủng đại tràng hay không.

3.1. Trường hợp chưa có dấu hiệu thiếu máu hoặc hoại tử ruột

Đối với người bệnh xoắn đại tràng sigma chưa có dấu hiệu thiếu máu cục bộ, hoại tử hoặc thủng ruột, bác sĩ thường ưu tiên tháo xoắn qua nội soi đại tràng hoặc nội soi đại tràng sigma mềm. Thủ thuật giúp giải phóng đoạn ruột bị xoắn, giảm áp lực trong lòng đại tràng và cải thiện tình trạng tắc nghẽn. Sau khi tháo xoắn thành công, người bệnh cần được theo dõi và đánh giá khả năng phẫu thuật cắt đoạn đại tràng sigma để giảm nguy cơ tái phát.

*Việc lựa chọn phương pháp điều trị xoắn đại tràng sigma phụ thuộc vào tình trạng tuần hoàn của thành ruột*

3.2. Trường hợp có dấu hiệu hoại tử hoặc thủng đại tràng

Khi xoắn đại tràng sigma gây thiếu máu nghiêm trọng, hoại tử thành ruột, thủng đại tràng hoặc viêm phúc mạc, người bệnh cần được phẫu thuật cấp cứu. Bác sĩ sẽ đánh giá phạm vi tổn thương để quyết định cắt bỏ đoạn đại tràng bị hoại tử và lựa chọn phương án tái lập lưu thông tiêu hóa phù hợp. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể cần làm hậu môn nhân tạo tạm thời hoặc lâu dài, tùy mức độ nhiễm bẩn ổ bụng và tình trạng toàn thân.

Nhìn chung, xoắn đại tràng sigma là tình trạng nguy hiểm cần được phát hiện và can thiệp kịp thời để hạn chế nguy cơ tắc ruột, hoại tử và thủng đại tràng. Phương pháp điều trị cần căn cứ vào mức độ tổn thương và tình trạng sức khỏe của từng người bệnh. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên đến bệnh viện sớm để được thăm khám, chẩn đoán chính xác và điều trị phù hợp, tránh những biến chứng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và tính mạng.