Tắc ruột do thoát vị là gì? Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết như thế nào?

Tắc ruột do thoát vị là tình trạng tắc nghẽn cơ học xảy ra khi một đoạn ruột chui qua vị trí thành bụng bị yếu hoặc lỗ thoát vị bất thường, sau đó bị mắc kẹt khiến thức ăn, dịch tiêu hóa và khí không thể lưu thông bình thường trong lòng ruột. Tình trạng này có thể gây đau bụng, nôn ói, chướng bụng và tiềm ẩn nguy cơ thiếu máu, hoại tử ruột nếu đoạn ruột bị nghẹt kéo dài. Vì vậy, nhận biết sớm các dấu hiệu tắc ruột do thoát vị và thăm khám kịp thời đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế biến chứng nguy hiểm.

1. Tắc ruột do thoát vị là gì?

Tắc ruột do thoát vị là tình trạng quai ruột chui qua lỗ thoát vị ở thành bụng hoặc vùng bẹn rồi bị mắc kẹt, khiến thức ăn, dịch tiêu hóa và khí không thể lưu thông bình thường trong lòng ruột.

Khi quai ruột bị nghẹt, lượng máu nuôi đoạn ruột này có thể giảm, dẫn đến thiếu máu cục bộ và hoại tử nếu không được điều trị kịp thời.

Các dấu hiệu tắc ruột do thoát vị thường gặp gồm đau bụng, chướng bụng, buồn nôn, nôn ói, bí trung tiện và không đi ngoài được. Người bệnh cũng có thể xuất hiện khối thoát vị sưng đau, căng cứng và không thể đẩy trở lại ổ bụng.

Đây là tình trạng cấp cứu ngoại khoa. Nếu xuất hiện đau bụng dữ dội, nôn liên tục hoặc khối thoát vị sưng đau, không thể đẩy lên, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay để tránh các biến chứng như hoại tử ruột, thủng ruột và viêm phúc mạc.

2. Tắc ruột do thoát vị gồm những dạng nào?

Các loại tắc ruột do thoát vị được phân loại theo vị trí của lỗ thoát vị, chia thành hai nhóm chính bao gồm tắc ruột thoát vị ngoài (thành bụng) và thoát vị nội.

2.1. Thoát vị ngoại (thành bụng)

Thoát vị thành bụng xảy ra khi một phần ruột hoặc mô trong ổ bụng chui qua vị trí thành bụng suy yếu, tạo thành khối phồng có thể quan sát hoặc sờ thấy. Khi quai ruột mắc kẹt tại lỗ thoát vị, người bệnh có nguy cơ bị tắc ruột do thoát vị, thậm chí nghẹt ruột và hoại tử nếu nguồn máu nuôi bị cản trở. Các dạng thoát vị ngoài thường gặp gồm:

Thoát vị bẹn: Xảy ra khi quai ruột đi qua ống bẹn, tạo khối phồng ở vùng bẹn hoặc bìu. Đây là dạng thoát vị phổ biến và có thể gây tắc ruột nếu búi thoát vị bị nghẹt.
Thoát vị đùi: Ruột chui qua ống đùi, phía dưới dây chằng bẹn. Do vị trí thoát vị thường hẹp, nguy cơ nghẹt ruột và thiếu máu nuôi ruột tương đối cao.
Thoát vị rốn: Xuất hiện tại vùng rốn, thường gặp ở trẻ sơ sinh và người lớn có thành bụng yếu, béo phì hoặc từng mang thai.
Thoát vị vết mổ: Hình thành tại vị trí sẹo phẫu thuật cũ do thành bụng suy yếu, tạo điều kiện cho ruột hoặc mô trong ổ bụng thoát ra ngoài.
Thoát vị đường trắng hoặc thượng vị: Xảy ra khi mô trong ổ bụng chui qua điểm yếu ở đường trắng giữa thành bụng, thường tại vùng trên rốn.

Khi xuất hiện khối thoát vị sưng đau, không thể đẩy trở lại kèm đau bụng, nôn ói hoặc bí trung tiện, người bệnh cần được cấp cứu để đánh giá nguy cơ tắc ruột do thoát vị và các biến chứng liên quan.

*Quai ruột chui qua lỗ thoát vị và bị mắc kẹt, làm cản trở lưu thông trong lòng ruột*

2.2. Các dạng thoát vị nội có nguy cơ gây tắc ruột

Khác với thoát vị thành bụng, thoát vị nội xảy ra khi quai ruột di chuyển qua một lỗ tự nhiên hoặc khe bất thường nằm sâu trong ổ bụng. Do không tạo khối phồng rõ ràng bên ngoài, tình trạng này thường khó nhận biết bằng quan sát thông thường.

Đây cũng là một trong những nguyên nhân tắc ruột do thoát vị cần được lưu ý trong quá trình chẩn đoán, đặc biệt khi người bệnh có biểu hiện tắc ruột nhưng không phát hiện khối thoát vị ngoài. Một số dạng thoát vị nội có thể gặp gồm:

Thoát vị bịt: Quai ruột chui qua lỗ bịt ở vùng chậu, thường gặp ở người cao tuổi, thể trạng gầy và có thể khó phát hiện sớm.
Thoát vị khe hoành: Một phần dạ dày hoặc tạng trong ổ bụng di chuyển qua khe cơ hoành lên lồng ngực. Khả năng gây tắc ruột phụ thuộc vào vị trí và loại thoát vị cụ thể.
Thoát vị qua khe hoặc hố bất thường trong ổ bụng: Có thể liên quan đến dị tật bẩm sinh hoặc thay đổi cấu trúc sau phẫu thuật, chẳng hạn thoát vị qua khe Winslow hoặc cạnh tá tràng.

Tắc ruột do thoát vị nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như mất nước, rối loạn điện giải, suy thận cấp và tổn thương thành ruột. Trong trường hợp tình trạng tắc nghẽn kéo dài, áp lực trong lòng ruột tăng cao có thể gây thủng ruột, dẫn đến viêm phúc mạc và nhiễm trùng máu. Đặc biệt, nếu xảy ra tắc ruột kèm nghẹt mạch máu nuôi ruột, mô ruột có thể bị hoại tử, đe dọa tính mạng người bệnh nếu không được cấp cứu kịp thời.

3. Nguyên nhân gây tắc ruột do thoát vị là gì?

Tắc ruột là tình trạng các chất trong lòng ruột không thể di chuyển bình thường do đường tiêu hóa bị cản trở hoặc nhu động ruột suy giảm. Dựa vào cơ chế hình thành, bệnh được chia thành hai nhóm chính là tắc ruột cơ học và tắc ruột cơ năng. Việc xác định chính xác nguyên nhân tắc ruột do thoát vị cũng như các yếu tố gây tắc ruột khác giúp bác sĩ lựa chọn cách điều trị tắc ruột do thoát vị, hạn chế nguy cơ tổn thương ruột và biến chứng nguy hiểm.

3.1. Nguyên nhân gây tắc ruột cơ học

Tắc ruột cơ học xảy ra khi có vật cản làm hẹp hoặc bít lòng ruột, khiến thức ăn, dịch tiêu hóa và khí không thể lưu thông bình thường. Ở các trường hợp nghiêm trọng, bác sĩ có thể sẽ cân nhắc mổ tắc ruột do thoát vị để cấp cứu kịp thời. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp gồm:

Dính ruột sau phẫu thuật: Các dải mô sẹo hình thành sau phẫu thuật vùng bụng hoặc vùng chậu có thể khiến các quai ruột dính vào nhau hoặc vào thành bụng, gây chèn ép và tắc nghẽn.
Thoát vị: Một đoạn ruột chui qua vị trí thành bụng yếu hoặc lỗ thoát vị bên trong ổ bụng rồi bị mắc kẹt có thể gây tắc ruột do thoát vị. Nếu quai ruột bị nghẹt, nguồn máu nuôi có thể bị cản trở, dẫn đến thiếu máu cục bộ hoặc hoại tử ruột.
Khối u đường tiêu hóa: Khối u phát triển trong lòng ruột hoặc chèn ép từ bên ngoài có thể làm hẹp đường lưu thông, gây tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn.

3.2. Nguyên nhân gây tắc ruột cơ năng

Khác với tắc ruột cơ học, tắc ruột cơ năng xảy ra khi nhu động ruột suy giảm hoặc mất khả năng co bóp hiệu quả dù không có vật cản thực thể rõ ràng. Một số yếu tố có thể dẫn đến tình trạng này bao gồm:

Tiền sử phẫu thuật vùng bụng hoặc vùng chậu.
Viêm nhiễm trong ổ bụng hoặc nhiễm trùng toàn thân.
Rối loạn điện giải, đặc biệt là hạ kali máu.
Rối loạn hoạt động của cơ và hệ thần kinh chi phối nhu động ruột.
Tụ máu do chấn thương hoặc các bệnh lý mạch máu.
Một số bệnh lý ngoài đường tiêu hóa, chẳng hạn nhồi máu cơ tim, gãy xương sườn dưới hoặc viêm phổi.
Tác dụng của một số loại thuốc có thể làm giảm nhu động ruột, như thuốc opioid và một số thuốc chống trầm cảm.

Tóm lại, tắc ruột do thoát vị là tình trạng cần được phát hiện và xử trí kịp thời nhằm hạn chế nguy cơ nghẹt ruột, thiếu máu cục bộ và hoại tử ruột. Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám. Chẩn đoán chính xác nguyên nhân và điều trị đúng thời điểm đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế biến chứng, bảo vệ chức năng đường ruột và sức khỏe người bệnh, bên cạnh đó cũng sẽ được bác sĩ hướng dẫn về cách phục hồi sau mổ tắc ruột do thoát vị nếu có can thiệp phẫu thuật.