Xét nghiệm Calprotectin phân: Ý nghĩa, chỉ định và cách đọc kết quả

Xét nghiệm calprotectin phân là phương pháp sinh học phân tử không xâm lấn giúp đánh giá chính xác mức độ viêm nhiễm tại đường tiêu hóa. Nhờ khả năng phân biệt hiệu quả giữa bệnh viêm ruột thực thể và hội chứng ruột kích thích, xét nghiệm này giúp định hướng chẩn đoán lâm sàng chính xác và giảm thiểu các chỉ định nội soi không cần thiết. Bài viết sẽ giải thích ý nghĩa, quy trình chuẩn bị và cách giải mã chỉ số calprotectin trong phân

1. Calprotectin phân là gì? Xét nghiệm này dùng để kiểm tra bệnh gì?

Calprotectin là một phức hợp protein gắn canxi có nhiều trong tế bào bạch cầu trung tính, đóng vai trò như một chỉ báo sinh học trực tiếp phản ánh mức độ thâm nhiễm bạch cầu và đáp ứng viêm tại niêm mạc ruột. Calprotectin là một cấu trúc heterodimer được tạo thành từ hai chuỗi protein S100A8 và S100A9, thuộc họ protein gắn canxi S100. Loại protein này chiếm tới 60% tổng lượng protein hòa tan trong tế bào chất của bạch cầu trung tính .

Vậy calprotectin phân dùng để kiểm tra bệnh gì? Xét nghiệm này được ứng dụng lâm sàng để kiểm tra các bệnh lý viêm ruột thực thể, phân biệt với rối loạn chức năng ruột, đồng thời theo dõi nguy cơ tái phát bệnh.

Khi hệ thống miễn dịch đường ruột bị kích hoạt do tổn thương hoặc nhiễm trùng, các bạch cầu trung tính nhanh chóng được huy động đến niêm mạc ruột. Tại đây, các bạch cầu bị kích hoạt sẽ giải phóng calprotectin vào lòng ruột, sau đó protein này được bao bọc và đào thải ra ngoài theo phân.

Do đó, nồng độ calprotectin phân tỷ lệ thuận trực tiếp với số lượng bạch cầu trung tính có mặt tại niêm mạc ống tiêu hóa, trở thành một dấu ấn sinh học gián tiếp nhưng vô cùng nhạy bén để đo lường mức độ viêm ruột.

2. Khi nào cần làm xét nghiệm calprotectin phân?

Xét nghiệm calprotectin phân thường được bác sĩ chỉ định khi người bệnh có triệu chứng tiêu hóa kéo dài, nghi ngờ mắc bệnh viêm ruột hoặc cần theo dõi tình trạng bệnh. Những trường hợp thường được chỉ định gồm:

• Rối loạn tiêu hóa kéo dài: Đau bụng, tiêu chảy dai dẳng, chướng bụng, đi ngoài ra máu hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

• Nghi ngờ bệnh viêm ruột: Hỗ trợ đánh giá nguy cơ viêm ruột và cân nhắc chỉ định nội soi đại tràng.

• Đang điều trị bệnh viêm ruột: Theo dõi đáp ứng điều trị và phát hiện sớm nguy cơ tái phát.

Bệnh nhân làm xét nghiệm calprotectin phân có cần nhịn ăn không? Rất nhiều người bệnh lo lắng về chế độ ăn uống trước ngày lấy mẫu. Câu trả lời là hoàn toàn không cần nhịn ăn. Bệnh nhân giữ nguyên chế độ ăn sinh hoạt bình thường, không phải kiêng khem hay nhịn ăn sáng.

3. Calprotectin phân cao có ý nghĩa gì? Những nguyên nhân khiến chỉ số tăng

Chỉ số calprotectin trong phân tăng cao phản ánh sự hiện diện của một tiến trình viêm nhiễm đường tiêu hóa đang hoạt động. Sự gia tăng này chủ yếu do các bệnh viêm ruột mạn tính, nhiễm trùng ruột cấp tính, tổn thương do thuốc NSAID hoặc bệnh lý ác tính gây thâm nhiễm bạch cầu trung tính.

Mặc dù xét nghiệm có độ nhạy rất cao với tình trạng viêm ruột, sự gia tăng của chỉ số này không chỉ riêng cho một bệnh lý duy nhất mà có thể bắt nguồn từ các nguyên nhân:

• Bệnh viêm ruột mãn tính là nguyên nhân hàng đầu khiến chỉ số tăng rất cao. Bao gồm bệnh Crohn và viêm loét đại trực tràng chảy máu .

• Nhiễm trùng đường tiêu hóa gây ra đáp ứng viêm mạnh mẽ, làm giải phóng lượng lớn calprotectin vào phân.

• Bệnh Celiac

• Polyp và ung thư đại trực tràng

• Tác dụng phụ của thuốc

• Yếu tố sinh lý theo tuổi, trẻ sơ sinh thường có chỉ số calprotectin cao hơn bình thường sinh lý so với trẻ lớn và người trưởng thành.

4. Cách đọc kết quả xét nghiệm calprotectin phân

Khi cầm bản kết quả xét nghiệm trên tay, người bệnh cần hiểu cách bác sĩ đọc kết quả calprotectin phân như thế nào thông qua các khoảng tham chiếu chuẩn được chấp nhận tại các phòng xét nghiệm.

Khoảng bình thường / Âm tính (< 50.0 mcg/g hoặc mg/kg):

• Ý nghĩa: Cho thấy không có tiến trình viêm ruột hoạt động đáng kể.

• Hướng xử trí: Rất ít khả năng mắc IBD. Bệnh nhân có biểu hiện triệu chứng sẽ được định hướng theo dõi và điều trị theo nhóm bệnh rối loạn chức năng ruột (IBS).

Khoảng ranh giới / Nghi ngờ (50.0 – 120.0 mcg/g hoặc 50 – 150 mg/kg):

• Ý nghĩa: Phản ánh tình trạng viêm ruột mức độ nhẹ, hoặc tổn thương niêm mạc do thuốc NSAIDs/aspirin.

• Hướng xử trí: Khuyến cáo làm lại xét nghiệm đánh giá sau 4 đến 6 tuần để theo dõi sự biến thiên.

Khoảng tăng cao / Dương tính (> 120.0 mcg/g hoặc > 150 mg/kg):

• Ý nghĩa: Gợi ý mạnh mẽ một tiến trình viêm ruột đang hoạt động tích cực.

• Hướng xử trí: Bệnh nhân cần được chuyển khám chuyên khoa tiêu hóa để tiến hành các can thiệp chuyên sâu hơn như nội soi đại tràng và sinh thiết.

Xét nghiệm calprotectin phân là công cụ sinh học không xâm lấn có giá trị cao giúp chẩn đoán phân biệt chính xác giữa bệnh viêm ruột thực thể và hội chứng ruột kích thích. Việc chỉ định đúng thời điểm và tuân thủ quy trình lấy mẫu chuẩn sẽ giúp bác sĩ tối ưu hóa chiến lược điều trị, giảm thiểu chỉ định nội soi xâm lấn không cần thiết và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe đường tiêu hóa cho bệnh nhân.