Giải phẫu gân duỗi cổ tay: cấu trúc, chức năng và ứng dụng lâm sàng
Giải phẫu gân duỗi cổ tay là kiến thức quan trọng giúp hiểu rõ cấu trúc vận động của bàn tay, cổ tay và ngón tay. Việc nắm rõ giải phẫu gân duỗi bàn tay không chỉ hỗ trợ chẩn đoán chính xác chấn thương mà còn đóng vai trò then chốt trong điều trị, phẫu thuật và phục hồi chức năng.
1. Giải phẫu gân duỗi cổ tay và giải phẫu gân duỗi bàn tay
Gân duỗi cổ tay và bàn tay gồm nhiều bó gân nhỏ đi qua các khoang giải phẫu đặc biệt, giữ vai trò quan trọng trong vận động và ổn định khớp. Hiểu rõ cấu trúc này giúp đánh giá chính xác chức năng, phát hiện tổn thương và định hướng điều trị phù hợp.
1.1. Tổng quan giải phẫu gân duỗi vùng cổ tay
Các gân duỗi cổ tay là phần tiếp nối của nhóm cơ duỗi ở khoang sau cẳng tay, chạy dọc mặt lưng cổ tay và bàn tay, đảm nhiệm chức năng duỗi cổ tay, duỗi ngón và ổn định khớp khi vận động.
Theo thông tin từ TeachMe Anatomy (Vương quốc Anh), tại vùng cổ tay, các gân này đi qua 6 khoang gân duỗi – Là những đường hầm giải phẫu nằm ở mặt sau cổ tay, được cố định bởi mạc giữ gân duỗi (extensor retinaculum). Mỗi khoang được lót bởi bao hoạt dịch, có vách xơ ngăn cách, giúp gân trượt êm, giảm ma sát và hạn chế trật lệch trong quá trình cử động.
1.2. Giải phẫu gân duỗi cổ tay chính
Các gân duỗi cổ tay quan trọng bao gồm cơ duỗi cổ tay quay dài – Extensor carpi radialis longus (ECRL), cơ duỗi cổ tay quay ngắn – Extensor carpi radialis brevis (ECRB) và cơ duỗi cổ tay trụ – Extensor carpi ulnaris (ECU).
Trong đó, ECRL và ECRB giữ vai trò chính trong động tác duỗi và dạng cổ tay, giúp duy trì độ vững khi cầm nắm và thực hiện các thao tác tinh tế. ECU tham gia duỗi và khép cổ tay, góp phần ổn định cổ tay khi vận động mạnh hoặc mang vác.
Sự phối hợp nhịp nhàng của các gân này giúp cổ tay vận động linh hoạt, chính xác và bền vững, đảm bảo hiệu quả cho các hoạt động sinh hoạt và lao động hằng ngày.
1.3. Giải phẫu gân duỗi bàn tay – ngón tay
Hệ thống cơ duỗi bàn tay – ngón tay nằm chủ yếu ở khoang sau cẳng tay, có nhiệm vụ tạo ra các động tác duỗi cổ tay, duỗi các ngón và ổn định cổ tay khi cầm nắm. Theo American Society for Surgery of the Hand (Hoa Kỳ), các nhóm cơ này phối hợp nhịp nhàng, đảm bảo bàn tay vận động linh hoạt, chính xác và bền vững trong sinh hoạt cũng như lao động.
Cơ duỗi các ngón chung (Extensor digitorum communis – EDC): Tách thành bốn gân riêng, giúp duỗi các ngón II–V. EDC chủ yếu duỗi khớp bàn – ngón (MCP), đồng thời hỗ trợ duỗi các khớp gian đốt gần (PIP) và xa (DIP).
Cơ duỗi ngón cái sẽ bao gồm các nhóm:
- Cơ duỗi ngón cái ngắn (Extensor pollicis brevis – EPB): Có chức năng chính là duỗi ngón cái tại khớp giữa.
- Cơ duỗi ngón cái dài (Extensor pollicis longus – EPL): Giúp duỗi thẳng đốt xa của ngón cái, cho phép thực hiện động tác giơ ngón cái hoặc tạo tư thế “hitchhike”.
- Cơ duỗi ngón út (Extensor digiti minimi – EDM): Giúp duỗi riêng ngón út. Ở nhiều người, ngón út không nhận đủ gân từ EDC, nên EDM đóng vai trò bù trừ, đảm bảo vận động độc lập và linh hoạt cho ngón này.
- Cơ duỗi ngón trỏ riêng (Extensor indicis proprius – EIP): Cho phép duỗi độc lập ngón trỏ, nhờ không có sự nối thông với các gân duỗi khác.
Nhìn chung, hệ thống cơ duỗi bàn tay – ngón tay tạo thành một mạng lưới phức tạp, giúp phối hợp nhịp nhàng giữa duỗi cổ tay, duỗi các ngón và ổn định khớp, đóng vai trò thiết yếu trong các hoạt động sinh hoạt, lao động và vận động tinh của con người.
2. Các vấn đề thường gặp với gân duỗi cổ tay, bàn tay
Gân duỗi cổ tay, bàn tay phải hoạt động liên tục trong hầu hết các sinh hoạt và lao động hằng ngày, nên rất dễ bị quá tải, tổn thương hoặc thoái hóa theo thời gian.
2.1. Hội chứng De Quervain
Hội chứng De Quervain là tình trạng viêm bao gân thường gặp liên quan đến hai gân dạng dài (APL) và duỗi ngắn (EPB) của ngón cái. Bệnh phổ biến ở nữ giới, đặc biệt là người nội trợ, nhân viên văn phòng, phụ nữ mang thai và người cao tuổi. Nguyên nhân chủ yếu do vận động lặp đi lặp lại, mang vác nặng hay xoay cổ tay nhiều. khiến gân tăng ma sát, dẫn đến viêm, sưng và dày bao gân.
Triệu chứng điển hình thường gặp:
- Đau vùng gốc ngón cái và mặt ngoài cổ tay, đau tăng khi cử động, cầm nắm hoặc xoay cổ tay.
- Có thể kèm sưng nhẹ, tê bì ngón cái và ngón trỏ, đau lan lên cẳng tay.
- Hạn chế động tác dạng và duỗi ngón cái.
- Giai đoạn muộn xuất hiện cảm giác lạo xạo, kẹt gân khi vận động, đau nhiều, ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt và lao động.
2.2. Đứt gân duỗi cổ tay – bàn tay
Đứt gân duỗi cổ tay – bàn tay là tình trạng gân bị rách hoặc đứt hoàn toàn do chấn thương, thường gặp sau các vết cắt sâu ở cẳng tay, cổ tay, lòng bàn tay hoặc dọc theo ngón tay. Do gân duỗi nằm ngay dưới da, nên chỉ cần một tổn thương ngoài da đủ sâu cũng có thể làm đứt gân.
Khi gân bị đứt, người bệnh không thể duỗi một hoặc nhiều ngón tay, thậm chí không duỗi được cổ tay. Các đầu gân sau khi đứt sẽ co rút, tách xa nhau, khiến gân không thể tự liền, bắt buộc phải can thiệp điều trị chuyên khoa.
2.3. Viêm gân cơ duỗi cổ tay trụ
Theo National Library of Medicine (Hoa kỳ), Viêm gân cơ duỗi cổ tay trụ – Extensor Carpi Ulnaris (ECU) là tình trạng viêm và kích thích quanh gân ECU – Một trong những gân quan trọng giúp duỗi và khép cổ tay về phía xương trụ. Bệnh thường xảy ra do quá tải vận động lặp đi lặp lại, chấn thương vi mô kéo dài hoặc tư thế sử dụng cổ tay sai trong sinh hoạt và lao động.
Tình trạng này đặc trưng bởi cơn đau dọc theo mặt lưng và mặt trụ của cổ tay lan xuống cẳng tay xa, gây ảnh hưởng đáng kể đến chức năng cầm nắm và vận động bàn tay.
Việc hiểu rõ giải phẫu gân duỗi cổ tay và bàn tay đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo chính xác khi chẩn đoán các bệnh lý và chấn thương chi trên. Với nền tảng giải phẫu vững chắc, các bác sĩ ngoại khoa tại Thu Cúc TCI có nhiều năm kinh nghiệm trong đánh giá chính xác tổn thương, tư vấn hướng xử trí an toàn và hiệu quả, góp phần bảo tồn tối đa chức năng vận động cho người bệnh có vấn đề về gân duỗi cổ – bàn tay.
