Trào ngược dạ dày thực quản là một bệnh lý phổ biến. Khi trào ngược dạ dày gây khó thở, người bệnh thường hoang mang và không biết xử trí thế nào cho đúng, thậm chí nhầm lẫn với các bệnh lý tim mạch nguy hiểm. Vậy nguyên nhân nào khiến trào ngược dạ dày gây khó thở và bạn cần làm gì ngay lúc đó cũng như về lâu dài để kiểm soát tình trạng này một cách an toàn và hiệu quả?

1. Trào ngược dạ dày có gây khó thở không và nguyên nhân dẫn đến tình trạng này?

Nhiều bệnh nhân khi đến khám tiêu hóa thường xuyên thắc mắc trào ngược dạ dày có gây khó thở không khi họ liên tục gặp phải những cơn tức ngực, nghẹn ở cổ và không thể hít thở sâu, đặc biệt là vào ban đêm hoặc sau khi ăn no. Câu trả lời của các chuyên gia y tế là: CÓ. Trào ngược dạ dày hoàn toàn có thể gây ra tình trạng khó thở, hụt hơi hoặc cảm giác nghẹn ứ ở cổ họng.

Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này bao gồm hai cơ chế sinh lý chính yếu trong cơ thể:

• Hiện tượng co thắt phế quản (Đường thở bị thu hẹp): Khi axit từ dạ dày trào ngược lên thực quản, nó có thể dâng cao lên đến tận vùng cổ họng. Cơ thể con người có một cơ chế tự vệ rất tự nhiên. Để ngăn chặn lượng axit nguy hiểm này không rơi nhầm vào phổi, các dây thần kinh ở khu vực này sẽ kích hoạt phản xạ co thắt phế quản (các ống dẫn khí trong phổi tự động co rút lại). Chính sự co thắt đột ngột này làm hạn chế luồng không khí ra vào phổi, khiến người bệnh cảm thấy ngột ngạt, khó thở, thở khò khè giống như người đang lên cơn hen suyễn.
• Hiện tượng hít sặc vi thể (Axit lọt vào đường hô hấp): Trong một số trường hợp, những hạt sương axit vô cùng nhỏ (vi thể) có thể thực sự vượt qua rào chắn và lọt vào khí quản, sau đó đi vào phổi. Axit dạ dày vốn có tính ăn mòn rất cao, do đó nó sẽ gây kích ứng mạnh mẽ lên niêm mạc đường hô hấp. Phổi sẽ phản ứng lại bằng cách tiết ra nhiều dịch nhầy và co thắt để đẩy dị vật ra ngoài, dẫn đến ho sặc sụa và hụt hơi trầm trọng.

2. Tại sao lại xảy ra hiện tượng trào ngược dạ dày gây khó thở tim đập nhanh đồng thời?

Hiện tượng trào ngược dạ dày gây khó thở tim đập nhanh xảy ra vì cùng một cơ chế thần kinh. Dây thần kinh X chạy từ não xuống ngực và bụng, kiểm soát cả nhịp thở, nhịp tim và tiêu hóa. Khi axit kích thích thực quản, dây này bị kích động, vừa làm đường thở co thắt (gây khó thở) vừa làm tim đập nhanh hoặc loạn nhịp nhẹ.

Trào ngược dạ dày gây khó thở tim đập nhanh còn đến từ áp lực. Thoát vị lỗ thực quản (một phần dạ dày chui lên ngực) có thể đè nhẹ lên vùng tim hoặc cơ hoành, khiến tim đập nhanh hơn và hơi thở nông. Cơ thể cũng phản ứng stress khi bị axit kích thích, giải phóng hormone làm tim đập nhanh và thở gấp. Theo một số nghiên cứu tổng hợp, người có trào ngược dễ gặp rối loạn nhịp hơn bình thường vì viêm cục bộ lan đến vùng gần tim.

Các yếu tố làm hai triệu chứng xuất hiện cùng lúc:

• Ăn quá no hoặc thực phẩm kích thích (cay, dầu mỡ, cà phê, chocolate).

• Nằm ngay sau ăn hoặc ngủ nghiêng phải.

• Căng thẳng, lo lắng làm tăng phản xạ thần kinh.

• Thừa cân hoặc mang thai tăng áp lực ổ bụng.

Người bệnh thường mô tả: Sau bữa ăn lớn, cảm giác nóng rát ngực rồi khó thở và tim đập nhanh vài phút đến hàng giờ. Điều quan trọng là phân biệt với bệnh tim thật sự. Nếu triệu chứng nặng, đột ngột, cần khám bác sĩ để loại trừ nguyên nhân tim mạch.

3. Khi bị trào ngược dạ dày gây khó thở cần xử trí gì?

Khi những cơn trào ngược dạ dày gây khó thở bất ngờ ập đến, việc xử trí đúng cách ngay lập tức là vô cùng quan trọng để giúp đường thở thông thoáng và giảm thiểu sự khó chịu. Dưới đây là các bước sơ cứu và xử trí tại chỗ mà bất kỳ ai cũng có thể thực hiện:

• Tuyệt đối giữ bình tĩnh: Như đã giải thích ở trên, hoảng loạn chỉ làm cơ thể tiết thêm adrenaline khiến tim đập nhanh và thở dốc hơn. Hãy tự nhắc nhở bản thân rằng đây là triệu chứng của tiêu hóa, không phải là cơn đau tim.

• Thay đổi tư thế ngay lập tức: Nếu bạn đang nằm, hãy ngồi thẳng dậy ngay. Nếu đang ngồi gập người, hãy vươn thẳng lưng. Tư thế thẳng đứng sẽ nhờ đến trọng lực của Trái đất để kéo lượng axit đang dâng trào ở cổ họng chảy ngược trở lại xuống dạ dày, đồng thời giải phóng không gian cho phổi nở ra để lấy không khí.

• Nới lỏng trang phục: Hãy nhanh chóng cởi bớt cúc áo cổ, tháo bớt thắt lưng, nới lỏng áo lót hoặc quần cạp cao. Việc này giúp giảm áp lực chèn ép từ bên ngoài lên vùng bụng và dạ dày, từ đó giảm lực đẩy axit lên thực quản.

• Uống từng ngụm nhỏ nước ấm: Nước ấm sẽ đóng vai trò như một dòng suối dội trôi lớp axit đang bám trên niêm mạc thực quản xuống lại dạ dày, làm dịu cảm giác bỏng rát. Nên nhớ chỉ uống từng ngụm nhỏ, uống từ từ, tuyệt đối không uống một lúc một cốc nước đầy vì sẽ làm dạ dày căng chướng thêm.

• Thực hành bài tập thở sâu (Thở chúm môi): Hít vào thật chậm bằng mũi trong 3 giây để làm phồng bụng lên, sau đó chúm môi lại (giống như đang thổi sáo) và thở ra từ từ bằng miệng trong 6 giây. Lặp lại 5-10 lần để cung cấp đủ oxy cho cơ thể và ổn định nhịp tim.

• Sử dụng thuốc trung hòa axit dạ dày: Nếu bạn đã được bác sĩ kê đơn các loại thuốc kháng axit (Antacids) dạng gói gel sữa hoặc viên nhai, hãy sử dụng ngay. Các loại thuốc này có tác dụng trung hòa axit dư thừa gần như ngay lập tức.

Việc nhận biết đúng lúc cơn trào ngược dạ dày gây khó thở sẽ giúp bạn xử trí kịp thời, nhưng bạn cũng cần lưu ý: nếu khó thở kèm theo đau thắt ngực lan ra cánh tay trái, vã mồ mồ hôi lạnh và chóng mặt, hãy đến bệnh viện cấp cứu ngay vì đó có thể là dấu hiệu của bệnh tim thực sự.

4. Trào ngược dạ dày khó thở phải làm sao để dự phòng?

Trào ngược dạ dày khó thở phải làm sao để không tái phát? Dự phòng chủ yếu dựa vào thay đổi thói quen hàng ngày. Theo các chuyên gia, bạn cần giảm cân nếu thừa cân, tránh ăn gần giờ ngủ và bỏ hút thuốc là những biện pháp có bằng chứng rõ.

Các biện pháp dự phòng cụ thể:

• Ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày, không để bụng quá no. Dừng ăn ít nhất 2-3 giờ trước khi ngủ.

• Tránh thực phẩm dễ gây trào ngược như đồ chiên rán, cay, chua (cam, cà chua), chocolate, cà phê, rượu, nước ngọt có ga, bạc hà.

• Nâng đầu giường cố định 15-20 cm, ngủ nghiêng trái nếu được.

• Giữ cân nặng hợp lý, tập thể dục nhẹ nhàng (đi bộ) sau ăn 30-60 phút.

• Mặc quần áo rộng rãi, không thắt lưng chặt.

• Quản lý stress bằng thở sâu, nghỉ ngơi đủ.

• Nếu bác sĩ kê thuốc, dùng đều đặn theo liệu trình, không tự ngưng đột ngột.

Trào ngược dạ dày khó thở phải làm sao khi đã có tiền sử? Duy trì thói quen trên lâu dài và tái khám định kỳ. Nếu khó thở vẫn xuất hiện dù đã kiểm soát tốt, bác sĩ có thể xem xét các biện pháp khác như thuốc tăng nhu động hoặc phẫu thuật chống trào ngược trong trường hợp nặng.

Tóm lại, khi trào ngược dạ dày gây khó thở, điều quan trọng nhất là bạn cần giữ bình tĩnh, áp dụng ngay các biện pháp tại chỗ như nâng cao đầu giường, thay đổi tư thế và tuyệt đối không nằm ngay sau ăn để tránh tình trạng trở nặng. Bên cạnh đó, việc thăm khám bác sĩ để tìm ra nguyên nhân chính xác và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp là vô cùng cần thiết, không nên tự ý dùng thuốc hay kéo dài thời gian chịu đựng triệu chứng. Hãy nhớ rằng, dạ dày và hệ hô hấp có mối liên hệ mật thiết, vì vậy chăm sóc tốt dạ dày chính là bảo vệ lá phổi của bạn một cách bền vững nhất.