Thang điểm ICH trong xuất huyết não

Xuất huyết não là một trong những thể đột quỵ nguy hiểm, có nguy cơ tử vong và để lại di chứng nặng nề nếu không được đánh giá, xử trí kịp thời. Trong thực hành lâm sàng, thang điểm ICH xuất huyết não là công cụ được sử dụng phổ biến để đánh giá mức độ nặng của bệnh ngay từ khi nhập viện, đồng thời hỗ trợ tiên lượng và định hướng kế hoạch điều trị. Vậy thang điểm ICH trong xuất huyết não gồm những tiêu chí nào và có ý nghĩa gì trong thực tế?

1. Các thông số cấu thành thang điểm ICH và cách tính điểm chi tiết

Thang điểm ICH (Intracerebral Hemorrhage Score) là công cụ tiên lượng được sử dụng rộng rãi trên thế giới để đánh giá mức độ nặng của bệnh nhân xuất huyết não ngay khi nhập viện. Thang điểm này được xây dựng dựa trên 5 yếu tố lâm sàng và hình ảnh học có liên quan chặt chẽ đến nguy cơ tử vong trong 30 ngày sau xuất huyết não.

Tổng điểm ICH dao động từ 0 đến 6 điểm. Điểm càng cao đồng nghĩa với tổn thương não càng nặng, nguy cơ tử vong và tàn phế càng lớn.

1.1. Mức độ ý thức theo thang điểm Glasgow (Glasgow Coma Scale – GCS)

Đây là yếu tố quan trọng nhất trong thang điểm ICH trong xuất huyết não và cũng là yếu tố duy nhất có thể được chấm tối đa 2 điểm. Thang điểm Glasgow đánh giá mức độ tỉnh táo của người bệnh thông qua ba tiêu chí:

• Mở mắt (Eye opening)
• Đáp ứng lời nói (Verbal response)
• Đáp ứng vận động (Motor response)

Điểm GCS càng thấp chứng tỏ não bị tổn thương càng nặng.

Ví dụ:

• Bệnh nhân tỉnh táo, trả lời đúng, GCS 15 → ICH 0 điểm
• Bệnh nhân lơ mơ, GCS 8 → ICH 1 điểm
• Bệnh nhân hôn mê sâu, GCS 3 → ICH 2 điểm

1.2. Thể tích khối máu tụ

Khối máu tụ càng lớn thì càng gây chèn ép mô não, làm tăng áp lực nội sọ và nguy cơ tụt não. Trong thang điểm ICH trong xuất huyết não, ngưỡng phân loại là 30 mL.

1.3. Có hay không xuất huyết não thất (Intraventricular hemorrhage – IVH)

Sau khi máu thoát ra khỏi nhu mô não, máu có thể lan vào hệ thống não thất. Sự hiện diện của máu trong não thất làm tăng nguy cơ:

• Não úng thủy cấp
• Tăng áp lực nội sọ
• Giảm tưới máu não
• Tiên lượng tử vong cao hơn.

Tiêu chí này chỉ cần xác định có hoặc không trên phim CT sọ não, không cần đánh giá lượng máu.

1.4. Vị trí xuất huyết

Thang điểm ICH chia vị trí xuất huyết thành hai nhóm:

• Xuất huyết trên lều là nhóm gặp nhiều nhất bao gồm: thùy não, hạch nền, bao trong, đồi thị.
• Xuất huyết dưới lều bao gồm: tiểu não, thân não.

Mặc dù khối máu tụ có thể nhỏ nhưng đây là vị trí rất nguy hiểm vì vùng hố sau có không gian hạn chế. Chỉ một lượng máu nhỏ cũng có thể gây chèn ép thân não hoặc tắc lưu thông dịch não tủy, làm người bệnh nhanh chóng suy hô hấp, hôn mê hoặc tử vong. Do đó, xuất huyết dưới lều được cộng 1 điểm trong thang điểm ICH.

1.5. Tuổi người bệnh

Tuổi cao là yếu tố tiên lượng độc lập làm tăng nguy cơ tử vong sau xuất huyết não.

Người từ 80 tuổi trở lên thường có dự trữ sinh lý giảm, nhiều bệnh lý nền và khả năng hồi phục thần kinh kém hơn so với người trẻ.

1.6. Cách tính tổng thang điểm ICH xuất huyết não

Sau khi đánh giá đủ 5 tiêu chí trên, cộng điểm của từng thành phần để được tổng điểm ICH theo công thức:

• Điểm ICH = GCS + Thể tích máu tụ + Xuất huyết não thất + Vị trí xuất huyết + Tuổi

Tổng điểm ICH dao động từ 0 – 6 điểm.

2. Ý nghĩa lâm sàng của từng mức điểm ICH đối với tỷ lệ tử vong và tàn phế

Thang điểm ICH trong xuất huyết não không chỉ giúp đánh giá mức độ nặng của xuất huyết não mà còn hỗ trợ bác sĩ ước tính nguy cơ tử vong trong 30 ngày, phân tầng nguy cơ, trao đổi với gia đình người bệnh và chuẩn hóa trong các nghiên cứu lâm sàng. Tuy nhiên, đây không phải là công cụ quyết định việc ngừng hoặc giới hạn điều trị, vì kết cục của từng người bệnh còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như bệnh nền, tốc độ xử trí, biến chứng và đáp ứng điều trị.

Mối liên quan giữa thang điểm ICH trong xuất huyết não và nguy cơ tử vong theo nghiên cứu gốc của Hemphill và cộng sự như sau:

Ý nghĩa của từng mức điểm:

• ICH 0 điểm: Người bệnh thường còn tỉnh táo, khối máu tụ nhỏ, không lan vào não thất và không có các yếu tố tiên lượng xấu. Khả năng sống sau 30 ngày rất cao và nhiều trường hợp có thể hồi phục tốt nếu được điều trị đúng.
• ICH 1 – 2 điểm: Đây là nhóm nguy cơ thấp đến trung bình. Mặc dù tỷ lệ sống còn khá cao, người bệnh vẫn có thể đối mặt với các di chứng như yếu liệt, rối loạn ngôn ngữ hoặc suy giảm nhận thức. Điều trị tích cực và phục hồi chức năng sớm có vai trò quan trọng trong cải thiện kết quả lâu dài.
• ICH 3 điểm: Nguy cơ tử vong tăng rõ rệt. Những bệnh nhân này thường có một hoặc nhiều yếu tố bất lợi như hôn mê vừa, khối máu tụ lớn hoặc xuất huyết não thất. Người sống sót thường cần thời gian phục hồi kéo dài và có nguy cơ tàn phế đáng kể.
• ICH 4 – 5 – 6 điểm: Đây là nhóm tiên lượng rất nặng. Phần lớn người bệnh có hôn mê sâu, tổn thương não lan rộng hoặc xuất huyết ở vị trí nguy hiểm như thân não, tiểu não. Ngay cả khi qua được giai đoạn cấp, khả năng để lại di chứng thần kinh nặng cũng rất cao.

3. Những hạn chế cần lưu ý khi sử dụng thang điểm ICH trong thực hành lâm sàng

Thang điểm ICH trong xuất huyết não là công cụ tiên lượng đơn giản, dễ áp dụng và có giá trị trong đánh giá nguy cơ tử vong sớm ở bệnh nhân xuất huyết não. Tuy nhiên, khi sử dụng trong thực hành lâm sàng cần lưu ý một số hạn chế sau:

• Chỉ phản ánh tình trạng tại thời điểm nhập viện: Điểm ICH được tính từ các dữ liệu ban đầu nên không phản ánh những thay đổi trong quá trình điều trị, như khối máu tụ lan rộng hoặc xuất hiện biến chứng mới.
• Chủ yếu dự đoán nguy cơ tử vong: Thang điểm được xây dựng để tiên lượng tử vong trong 30 ngày, nhưng khả năng dự đoán mức độ hồi phục chức năng hoặc chất lượng cuộc sống lâu dài còn hạn chế.
• Chưa bao gồm tất cả yếu tố tiên lượng: Một số yếu tố ảnh hưởng đến kết cục như bệnh lý nền, tình trạng dùng thuốc chống đông, mức độ phù não hoặc khối máu tụ tiến triển không được đưa vào thang điểm.
• Không nên sử dụng riêng lẻ để quyết định điều trị: Điểm ICH chỉ là công cụ hỗ trợ tiên lượng, không nên là căn cứ duy nhất để quyết định phẫu thuật, giới hạn hay ngừng điều trị. Việc đánh giá cần kết hợp với tình trạng lâm sàng, hình ảnh học và các yếu tố khác của từng người bệnh.

4. Ứng dụng thang điểm ICH trong xuất huyết não trong việc lập kế hoạch điều trị 

Trong thực hành lâm sàng, thang điểm ICH trong xuất huyết não giúp bác sĩ đánh giá nhanh mức độ nặng của bệnh và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp ngay từ khi người bệnh nhập viện:

• Phân tầng nguy cơ: Điểm ICH càng cao, nguy cơ tử vong và biến chứng càng lớn, giúp xác định nhóm bệnh nhân cần theo dõi và can thiệp tích cực.
• Hỗ trợ lựa chọn mức độ chăm sóc: Người bệnh có điểm ICH cao thường cần điều trị tại đơn vị đột quỵ hoặc hồi sức tích cực, theo dõi thần kinh sát và chụp CT kiểm tra khi cần.
• Hỗ trợ tư vấn tiên lượng: Thang điểm giúp bác sĩ trao đổi với người bệnh và gia đình về mức độ nghiêm trọng của bệnh, nguy cơ tử vong và khả năng hồi phục, từ đó thống nhất kế hoạch điều trị.
• Chuẩn hóa trong nghiên cứu: ICH Score còn được sử dụng để phân tầng mức độ nặng của bệnh nhân và so sánh hiệu quả điều trị giữa các nghiên cứu và cơ sở y tế.

Mặc dù có giá trị tiên lượng cao, thang điểm ICH trong xuất huyết não nên được sử dụng như một công cụ hỗ trợ, kết hợp với đánh giá lâm sàng toàn diện và kết quả cận lâm sàng để đưa ra quyết định điều trị phù hợp cho từng người bệnh.

Tóm lại, thang điểm ICH trong xuất huyết não là công cụ đơn giản nhưng có giá trị trong đánh giá mức độ nặng và tiên lượng sớm ở bệnh nhân xuất huyết não. Tuy nhiên, kết quả của thang điểm cần được kết hợp với thăm khám lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và các yếu tố khác để xây dựng chiến lược điều trị phù hợp, góp phần cải thiện tiên lượng và nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh.