Áp xe não là gì? Có chữa được không?

Áp xe não là một dạng nhiễm trùng nặng trong não, xảy ra khi hình thành ổ mủ khu trú ở nhu mô não. Đây là tình trạng cấp cứu vì có thể làm tăng áp lực nội sọ và chèn ép các vùng não xung quanh. Người bệnh thường xuất hiện triệu chứng như đau đầu, rối loạn ý thức, lú lẫn hoặc yếu liệt tay chân. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, áp xe não có thể gây biến chứng nghiêm trọng và đe dọa tính mạng.

1. Áp xe não là gì?

Áp xe não là gì? Áp xe não là tình trạng hình thành một ổ mủ khu trú trong nhu mô não, xảy ra khi não bị nhiễm trùng. Nhiễm trùng là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến áp xe não, thường do vi khuẩn hoặc nấm xâm nhập vào mô não thông qua đường máu, lan từ ổ nhiễm trùng lân cận hoặc sau chấn thương đầu nghiêm trọng. Khi một vùng não bị nhiễm trùng, cơ thể sẽ khởi phát phản ứng viêm nhằm chống lại tác nhân gây bệnh. Trong quá trình này, các tế bào miễn dịch, vi khuẩn hoặc nấm bị tiêu diệt cùng với mô hoại tử sẽ tích tụ lại, tạo thành mủ. Mô não xung quanh dần bao bọc khối mủ này và hình thành ổ áp xe não.

Theo thời gian, ổ áp xe có thể sưng to, làm tăng áp lực nội sọ và chèn ép các cấu trúc não xung quanh. Đây là một tình trạng cấp cứu y khoa, bởi áp xe não nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể gây rối loạn thần kinh nặng nề, biến chứng nguy hiểm và đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

2. Nguyên nhân gây ra áp xe não

Trong phần lớn trường hợp, nguyên nhân gây áp xe não do vi khuẩn hoặc nấm xâm nhập vào mô não. Tác nhân thường gặp nhất là tụ cầu khuẩn, liên cầu khuẩn; ngoài ra một số loại vi khuẩn và nấm khác cũng có thể gây bệnh, đặc biệt ở người suy giảm miễn dịch.

Các con đường xâm nhập gây áp xe não gồm:

Lan trực tiếp từ ổ nhiễm trùng lân cận: như viêm tai giữa, viêm xoang, áp xe răng lan vào não.
Lan theo đường máu từ ổ nhiễm trùng xa: ví dụ viêm phổi, nhiễm trùng huyết đưa vi khuẩn đến não qua tuần hoàn.
Chấn thương hoặc can thiệp y khoa: chấn thương sọ não, phẫu thuật thần kinh hoặc vết thương hở tạo điều kiện cho tác nhân gây bệnh xâm nhập.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh:

Suy giảm miễn dịch.
Ung thư.
Bệnh tim bẩm sinh.
Sử dụng thuốc ức chế miễn dịch như corticosteroid hoặc hóa trị.

Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp không xác định được rõ nguyên nhân gây áp xe não dù đã thăm dò kỹ, khiến việc chẩn đoán và điều trị trở nên khó khăn hơn.

3. Triệu chứng của áp xe não

Triệu chứng áp xe não có thể xuất hiện từ từ hoặc diễn biến nhanh, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý thần kinh khác, do đó cần được nhận biết sớm để kịp thời can thiệp. Trên lâm sàng, các triệu chứng áp xe não toàn thân thường gặp gồm:

Đau đầu: thường dữ dội, kéo dài, khu trú tại một vùng nhất định trên đầu và ít hoặc không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường.
Sốt hoặc nhiệt độ cơ thể tăng cao, phản ánh tình trạng nhiễm trùng trong cơ thể.
Buồn nôn và nôn, có thể liên quan đến tăng áp lực nội sọ.
Cảm giác mệt mỏi, khó chịu toàn thân.

Triệu chứng thần kinh và rối loạn ý thức:

Thay đổi trạng thái tinh thần như lú lẫn, giảm tập trung, thay đổi hành vi, cáu kỉnh hoặc lơ mơ.
Cổ cứng, đặc biệt khi có kèm viêm màng não.
Co giật hoặc động kinh, có thể là dấu hiệu khởi phát ở một số trường hợp áp xe não.

Triệu chứng thần kinh khu trú do chèn ép mô não:

Yếu cơ, liệt hoặc giảm cảm giác, thường xuất hiện ở một bên cơ thể.
Rối loạn ngôn ngữ như nói lắp, nói khó hoặc khó diễn đạt lời nói.
Thay đổi thị lực, bao gồm nhìn mờ, nhìn đôi hoặc nhìn xám, xảy ra khi ổ áp xe chèn ép dây thần kinh thị giác hoặc các cấu trúc liên quan.

4. Bệnh áp xe não có chữa được không? Phác đồ điều trị áp xe não

Bệnh áp xe não có chữa được không còn phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, kích thước và vị trí ổ áp xe, thời điểm phát hiện cũng như tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Nếu được chẩn đoán sớm và áp dụng phác đồ điều trị áp xe não sau đây thì cơ hội chữa khỏi sẽ cao hơn:

Điều trị bằng thuốc: người bệnh được chỉ định kháng sinh hoặc thuốc chống nấm tùy theo tác nhân gây bệnh. Thời gian dùng thuốc thường kéo dài từ 4 đến 8 tuần, thậm chí lâu hơn trong một số trường hợp. Ngoài ra, bác sĩ có thể phối hợp thuốc lợi tiểu để giảm phù não, thuốc chống co giật nhằm kiểm soát động kinh, và corticosteroid để giảm phản ứng viêm và sưng não.
Phẫu thuật dẫn lưu hoặc lấy bỏ ổ áp xe: trong những trường hợp ổ áp xe lớn, gây tăng áp lực nội sọ hoặc không đáp ứng với điều trị nội khoa, phẫu thuật là cần thiết. Bác sĩ sẽ mở hộp sọ để dẫn lưu hoặc loại bỏ ổ áp xe não. Dịch mủ được lấy ra sẽ được gửi xét nghiệm nhằm xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh, từ đó điều chỉnh kháng sinh hoặc thuốc chống nấm phù hợp sau mổ.
Chọc hút ổ áp xe bằng kim: với các ổ áp xe nằm sâu trong não, bác sĩ có thể sử dụng kỹ thuật chọc hút dưới hướng dẫn của các phương tiện chẩn đoán hình ảnh bằng chụp CT hoặc chụp MRI. Phương pháp chọc hút ổ áp xe bằng kim giúp hút bớt mủ, giúp giảm kích thước ổ áp xe và áp lực nội sọ, đôi khi kết hợp bơm thuốc trực tiếp vào ổ áp xe để tăng hiệu quả điều trị.

5. Các di chứng của áp xe não

Áp xe não là một bệnh lý nhiễm trùng nghiêm trọng của hệ thần kinh trung ương và có thể để lại nhiều hậu quả nặng nề. Di chứng của bệnh áp xe não có thể ảnh hưởng lâu dài đến chức năng thần kinh, nguy cơ đe dọa tính mạng, đặc biệt khi bệnh không được điều trị kịp thời hay phát hiện đúng lúc:

Phù não (sưng não): Phản ứng viêm và sự phát triển của ổ mủ làm tăng áp lực nội sọ, gây chèn ép mô não. Tình trạng này có thể dẫn đến đau đầu dữ dội, rối loạn ý thức và suy hô hấp nếu không được xử trí sớm.
Vỡ ổ áp xe: Khi ổ áp xe não bị vỡ, mủ lan rộng trong não hoặc khoang dưới nhện, làm nhiễm trùng lan tỏa và làm tăng nguy cơ tử vong.
Viêm màng não: Là biến chứng nhiễm trùng đe dọa tính mạng, xảy ra khi vi khuẩn hoặc nấm lan đến các màng bao quanh não. Tình trạng này cần được điều trị khẩn cấp và thường gặp hơn ở trẻ em.
Tổn thương não và di chứng thần kinh: Tổn thương mô não có thể từ nhẹ đến nặng. Các trường hợp nặng dễ để lại di chứng vĩnh viễn như yếu liệt, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm trí nhớ hoặc nhận thức, đặc biệt khi chẩn đoán và điều trị bị trì hoãn.
Bệnh động kinh: Áp xe não có thể để lại sẹo trong mô não, làm tăng nguy cơ xuất hiện các cơn co giật tái diễn, buộc người bệnh phải điều trị kiểm soát lâu dài.
Áp xe não tái phát: Tình trạng này có thể xảy ra, nhất là ở người suy giảm miễn dịch hoặc mắc bệnh tim bẩm sinh tím tái. Người bệnh cần đi khám ngay khi nghi ngờ có dấu hiệu tái phát.
Hôn mê: Trong những trường hợp nặng, áp xe não và các biến chứng liên quan có thể gây hôn mê do tăng áp lực nội sọ hoặc tổn thương não lan rộng.

Áp xe não là một tình trạng cấp cứu nguy hiểm, có thể diễn tiến âm thầm nhưng trở nên nghiêm trọng trong thời gian ngắn và ảnh hưởng đến tính mạng. Khi đó, việc xử trí khẩn trương của đội ngũ y tế là yếu tố quyết định để điều trị thành công. Chính vì vậy, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường, thăm khám kịp thời và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn điều trị là rất quan trọng giúp nâng cao cơ hội hồi phục và giảm thiểu biến chứng do áp xe não.