Viêm da quanh hậu môn thường gây ngứa, đỏ, nóng rát và khó chịu. Bệnh xuất hiện do tiếp xúc với chất kích thích, dị ứng, nhiễm trùng hoặc một số bệnh lý da liễu. Xác định đúng nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng, bởi việc tự điều trị sai, đặc biệt dùng thuốc bôi kéo dài sẽ khiến tổn thương dai dẳng hoặc tái phát.

1. Viêm da quanh hậu môn là gì? Nguyên nhân gây ra

Viêm da quanh hậu môn là tình trạng vùng da xung quanh hậu môn bị viêm, kích ứng hoặc tổn thương, thường gây ngứa, đỏ, rát, đau và khó chịu.

Nguyên nhân viêm da quanh hậu môn khá đa dạng, trong đó thường gặp nhất là viêm da tiếp xúc do kích ứng hoặc dị ứng.

Một số yếu tố có thể gây viêm gồm:

• Phân và độ ẩm: Tiêu chảy, rò rỉ phân hoặc vệ sinh không đúng cách khiến da tiếp xúc lâu với phân và bị kích ứng.

• Sản phẩm vệ sinh: Xà phòng, khăn ướt, giấy ướt, thuốc bôi hoặc sản phẩm trị trĩ có thể chứa thành phần gây kích ứng.

• Dị ứng tiếp xúc: Phản ứng với chất bảo quản, hương liệu hoặc thành phần trong sản phẩm chăm sóc da.

• Nhiễm trùng: Nấm Candida, vi khuẩn và một số tác nhân khác có thể gây viêm.

• Bệnh da liễu: Vảy nến, viêm da cơ địa, liken đơn dạng và một số bệnh viêm da khác.

• Yếu tố khác: Mồ hôi nhiều, quần áo chật, béo phì hoặc vệ sinh vùng hậu môn không phù hợp cũng có thể làm hàng rào bảo vệ da suy yếu và tạo điều kiện cho viêm da xuất hiện.

Biến chứng viêm da hậu môn có thể xuất hiện khi tình trạng viêm kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, gây trầy xước, nứt da, dày da và thay đổi màu sắc vùng tổn thương. Da bị tổn thương cũng dễ nhiễm trùng thứ phát, làm tăng sưng, đau, rỉ dịch hoặc ngứa rát, từ đó gây khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.

2. Dấu hiệu viêm da quanh hậu môn thường gặp là gì?

Dấu hiệu viêm da quanh hậu môn có thể khác nhau tùy nguyên nhân và thời gian mắc bệnh. Biểu hiện thường gặp gồm:

• Ngứa quanh hậu môn, có thể tăng về đêm hoặc sau khi đi tiêu.

• Da quanh hậu môn đỏ, nóng rát hoặc sưng nhẹ.

• Cảm giác đau, xót, đặc biệt khi vệ sinh hoặc đi tiêu.

• Da bị trầy xước, bong trợt do gãi hoặc cọ xát.

• Xuất hiện mụn nước, rỉ dịch, đóng vảy hoặc vết trợt trong trường hợp viêm da tiếp xúc nặng.

• Tổn thương kéo dài có thể khiến da dày lên, các nếp da rõ hơn và xuất hiện các vết nứt nhỏ.

Lưu ý: Nếu ngứa kéo dài kèm tổn thương khu trú, loét, chảy máu, khối bất thường hoặc tổn thương không cải thiện khi loại bỏ yếu tố kích ứng, người bệnh nên được khám để loại trừ nhiễm trùng, bệnh da liễu hoặc tổn thương tiền ung thư, ung thư vùng hậu môn.

3. Cách chẩn đoán viêm da quanh hậu môn

Chẩn đoán viêm da quanh hậu môn chủ yếu dựa vào đặc điểm tổn thương và thông tin về các yếu tố có thể gây kích ứng hoặc dị ứng. Bác sĩ thường hỏi về thời điểm xuất hiện triệu chứng, thói quen vệ sinh, tình trạng đi tiêu, sản phẩm đang sử dụng, thuốc bôi và tiền sử bệnh da liễu.

Bác sĩ sẽ quan sát vùng quanh hậu môn và kiểm tra những vùng da khác trên cơ thể để tìm dấu hiệu gợi ý bệnh lý da liễu toàn thân.

Tùy biểu hiện, một số xét nghiệm có thể được chỉ định:

• Lấy mẫu xét nghiệm khi nghi ngờ nhiễm nấm hoặc nhiễm khuẩn.

• Test áp da (patch test) nếu nghi ngờ viêm da tiếp xúc dị ứng, giúp xác định chất gây dị ứng.

• Sinh thiết da khi tổn thương dai dẳng, không điển hình, loét hoặc cần loại trừ các bệnh lý khác.

• Khám hậu môn – trực tràng khi bác sĩ nghi ngờ bệnh lý bên trong góp phần gây kích ứng vùng da.

Không phải trường hợp nào cũng cần thực hiện đầy đủ các xét nghiệm trên. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào hình thái tổn thương và nguyên nhân được nghi ngờ.

4. Điều trị viêm da quanh hậu môn như thế nào?

Điều trị viêm da quanh hậu môn trước hết cần loại bỏ yếu tố gây viêm, đồng thời phục hồi hàng rào bảo vệ da. Người bệnh nên:

• Rửa vùng hậu môn nhẹ nhàng bằng nước ấm sau khi đi tiêu, tránh chà xát mạnh.

• Hạn chế xà phòng, chất tẩy rửa, khăn ướt có hương liệu hoặc chất bảo quản và các sản phẩm dễ gây kích ứng.

• Giữ vùng da sạch, khô thoáng; tránh mặc quần áo quá chật hoặc bí.

• Có thể sử dụng sản phẩm dưỡng ẩm hoặc kem tạo hàng rào bảo vệ da phù hợp, chẳng hạn sản phẩm chứa kẽm oxit.

• Hạn chế gãi để tránh làm trầy xước và kéo dài vòng xoắn ngứa – gãi.

Nếu xác định được nguyên nhân, bác sĩ sẽ lựa chọn điều trị tương ứng. Viêm da do nấm hoặc vi khuẩn cần thuốc chống nấm hoặc kháng sinh phù hợp; viêm da tiếp xúc dị ứng chủ yếu cần tránh hoàn toàn chất gây dị ứng. Một số trường hợp có thể được chỉ định corticosteroid bôi trong thời gian ngắn, nhưng không nên tự ý sử dụng kéo dài vì có thể gây teo da và làm tình trạng quanh hậu môn phức tạp hơn.

Viêm da quanh hậu môn thường liên quan đến kích ứng, dị ứng, nhiễm trùng hoặc các bệnh da liễu, trong đó thói quen vệ sinh và việc sử dụng sản phẩm tiếp xúc trực tiếp với vùng da này có thể đóng vai trò quan trọng. Ngứa, đỏ, nóng rát hay trợt da kéo dài cần được đánh giá đúng nguyên nhân thay vì tự dùng nhiều loại thuốc bôi. Khi tổn thương dai dẳng hoặc có biểu hiện bất thường, thăm khám sớm giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng điều trị phù hợp, hạn chế tái phát và biến chứng.