Phác đồ điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng

Phác đồ điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng thường được xây dựng dựa trên nguyên nhân gây dị ứng và mức độ tổn thương da của từng người bệnh. Việc điều trị đúng cách không chỉ giúp giảm ngứa, giảm viêm mà còn hỗ trợ phục hồi hàng rào bảo vệ da, hạn chế nguy cơ tái phát và biến chứng kéo dài.

1. Nguyên tắc điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng

Viêm da tiếp xúc dị ứng là tình trạng da bị viêm sau khi tiếp xúc với các dị nguyên gây kích ứng hoặc dị ứng. Người bệnh thường gặp các triệu chứng như nổi mẩn đỏ, ngứa ngáy, nóng rát, da khô bong tróc, thậm chí phồng rộp hoặc lở loét. Ngoài biểu hiện trên da, một số trường hợp viêm da tiếp xúc dị ứng còn có thể kèm theo ho, chảy nước mũi, chảy nước mắt, nặng hơn là phản ứng sốc phản vệ nguy hiểm.

Đây là bệnh lý da liễu khá phổ biến, đặc biệt ở người có cơ địa nhạy cảm, người mắc bệnh da mạn tính hoặc thường xuyên tiếp xúc với hóa chất, mỹ phẩm, kim loại, thời tiết, côn trùng hay các tác nhân dễ gây dị ứng khác. Mức độ phản ứng ở mỗi người không giống nhau và những người có tiền sử gia đình mắc bệnh dị ứng thường có nguy cơ cao hơn.

phác đồ điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng — Viêm da tiếp xúc dị ứng là tình trạng da bị viêm sau khi tiếp xúc với các dị nguyên gây kích ứng hoặc dị ứng

Trong điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng, người bệnh cần tuân thủ một số nguyên tắc quan trọng sau:

Xác định đúng nguyên nhân gây viêm da tiếp xúc dị ứng và nhanh chóng loại bỏ hoặc tránh tiếp xúc với tác nhân dị ứng.
Điều trị theo triệu chứng, tùy vào mức độ tổn thương da và giai đoạn tiến triển của bệnh.
Kết hợp chăm sóc và phục hồi hàng rào bảo vệ da tự nhiên để giảm kích ứng, hạn chế tái phát và giúp da hồi phục tốt hơn.

2. Phác đồ điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng

Tùy vào mức độ tổn thương và phạm vi ảnh hưởng trên da, phác đồ điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng sẽ được điều chỉnh phù hợp nhằm kiểm soát triệu chứng, phục hồi hàng rào bảo vệ da và hạn chế tái phát.

2.1. Viêm da cấp tính, khu trú tại vùng tiếp xúc dị ứng

Đối với trường hợp viêm da tiếp xúc dị ứng chỉ xuất hiện ở một vùng da nhất định, bác sĩ thường ưu tiên điều trị bằng thuốc bôi tại chỗ kết hợp chăm sóc da phù hợp.

Corticosteroid bôi tại chỗ liều mạnh: Thường dùng cho các vùng da dày như mặt duỗi tay chân, bàn tay hoặc bàn chân. Thuốc được bôi 1 – 2 lần/ngày trong khoảng 2 – 4 tuần hoặc đến khi tổn thương lành hẳn. Một số tác dụng phụ có thể gặp nhưng ít phổ biến gồm teo da hoặc giãn mạch.
Corticosteroid bôi liều trung bình hoặc thấp: Áp dụng cho vùng da mỏng và nhạy cảm như mặt hoặc các vùng nếp gấp. Thông thường bôi 1 – 2 lần/ngày trong 1 – 2 tuần đầu, sau đó giảm còn 2 ngày/lần trong khoảng 2 tuần tiếp theo để hạn chế tác dụng phụ.
Thuốc chẹn calcineurin bôi tại chỗ: Các thuốc như tacrolimus hoặc pimecrolimus có thể được chỉ định thay thế corticosteroid nếu tổn thương chưa cải thiện hoàn toàn sau 2 tuần điều trị. Thuốc thường dùng 2 lần/ngày rồi giảm dần khi da hồi phục. Một số người có thể cảm thấy nóng rát hoặc châm chích nhẹ tại vị trí bôi.
Kem dưỡng ẩm: Đây là bước quan trọng trong quá trình điều trị viêm da dị ứng, giúp phục hồi hàng rào bảo vệ da và giảm khô rát. Nên ưu tiên các sản phẩm dịu nhẹ, lành tính và có thể sử dụng nhiều lần trong ngày.
Dung dịch Jarish: Được dùng để đắp lên vùng da có nhiều dịch tiết hoặc đóng vảy nhằm làm dịu da và hỗ trợ làm sạch tổn thương.
Thuốc kháng histamin đường uống: Có tác dụng giảm ngứa, giúp người bệnh dễ chịu hơn và hạn chế gãi làm tổn thương da nặng thêm.

Nếu vùng da bị viêm có dấu hiệu bội nhiễm như sưng nóng, đau hoặc chảy mủ, bác sĩ có thể chỉ định thêm kháng sinh bôi hoặc kháng sinh đường uống phù hợp.

2.2. Viêm da lan tỏa, mức độ nặng hoặc không ổn định

Khi viêm da tiếp xúc dị ứng xuất hiện ở những vị trí nhạy cảm như mặt, bàn tay, bàn chân, vùng sinh dục hoặc lan rộng trên 20% diện tích cơ thể, người bệnh có thể cần dùng corticosteroid đường toàn thân.

Phác đồ thường được áp dụng là:

Prednisolon liều 0,5 – 1 mg/kg/ngày, tối đa 60 mg/ngày trong khoảng 7 ngày đầu.
Sau đó giảm 50% liều sau mỗi 5 – 7 ngày và ngừng hẳn sau khoảng 2 tuần.

Việc dùng thuốc toàn thân cần tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ để hạn chế tác dụng phụ và tránh tái phát sau điều trị.

2.3. Viêm da tiếp xúc dị ứng mạn tính

Ở giai đoạn mạn tính, da thường bị khô, dày sừng hoặc tổn thương hàng rào bảo vệ do sử dụng corticosteroid kéo dài. Vì vậy, phác đồ điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng lúc này sẽ tập trung vào kiểm soát triệu chứng lâu dài và bảo vệ da.

Hạn chế sử dụng corticosteroid bôi liên tục quá 2 – 4 tuần.
Có thể dùng corticosteroid ngắt quãng tại các vùng da dày như bàn tay, bàn chân hoặc mặt duỗi, nhưng không nên kéo dài quá 4 tuần.
Kết hợp kem dưỡng ẩm dịu nhẹ để duy trì độ ẩm và phục hồi da.
Tacrolimus 0,03% hoặc 0,1% có thể được chỉ định nếu người bệnh không đáp ứng với corticosteroid bôi. Thuốc thường dùng 1 – 2 lần/ngày cho đến khi tổn thương cải thiện.
Kháng histamin có thể được sử dụng để giảm ngứa, đồng thời dùng thêm kháng sinh nếu có bội nhiễm.

Trong những trường hợp điều trị viêm da dị ứng bằng thuốc thông thường không hiệu quả, bác sĩ có thể cân nhắc thêm các phương pháp chuyên sâu như liệu pháp ánh sáng (tia UVA, UVB) hoặc thuốc ức chế miễn dịch.

3. Biến chứng viêm da tiếp xúc dị ứng nếu không điều trị đúng

Nếu không điều trị đúng các bệnh lý viêm da thì rất có thể gặp phải các biến chứng như:

Tổn thương lan rộng, bội nhiễm gây ra các triệu chứng nhiễm trùng toàn thân.
Nổi mày đay toàn thân, ngứa dữ dội
Phù mạch, phù mi mắt, phù môi, phù thanh quản gây khó thở nếu không phát hiện và loại bỏ được dị nguyên.
Sốc phản vệ, diễn biến dị ứng toàn thân có thể ảnh hưởng đến tính mạng.

4. Phòng ngừa tái phát viêm da tiếp xúc dị ứng như thế nào?

Phòng ngừa tái phát viêm da dị ứng tiếp xúc:

Không tiếp xúc với các chất đã gây dị ứng trước đó hoặc nghi ngờ dị ứng. Nếu buộc phải làm việc trong môi trường có dị nguyên nghi ngờ cần mang đồ bảo hộ phù hợp.
Đối với người bệnh có cơ địa da nhạy cảm cần thăm dò phản ứng của cơ thể trước khi tiếp xúc với bất cứ dị nguyên lạ nào.
Dùng kem dưỡng ẩm da, các sản phẩm làm sạch thích hợp, tránh tắm rửa quá nhiều.
Dưỡng da theo mùa, không để da quá khô, nứt nẻ dễ xâm nhập bởi các chất gây dị ứng.

Tóm lại, phác đồ điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng được xây dựng dựa trên mức độ biểu hiện bệnh và từng trường hợp người bệnh cụ thể. Điều trị viêm da luôn cần chỉ định và theo dõi chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa để tránh các biến chứng nặng nề có thể xảy ra.