Nguyên nhân gây thoát vị đĩa đệm cột sống

Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng là một trong những bệnh lý cột sống phổ biến nhất hiện nay, ảnh hưởng đến khoảng 2 – 3% dân số và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến phẫu thuật cột sống ở người trưởng thành. Bệnh không chỉ gây đau lưng, tê chân và hạn chế vận động mà còn ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống nếu không được phát hiện sớm. Vì vậy, tìm hiểu nguyên nhân gây thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng là điều cần thiết để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình. 

1. Thoát vị đĩa đệm cột sống là gì và ai có nguy cơ mắc bệnh?

Thoát vị đĩa đệm cột sống là bệnh lý cơ xương khớp xảy ra khi phần nhân nhầy bên trong đĩa đệm thoát ra ngoài do bao xơ bị nứt hoặc rách. Tình trạng này khiến đĩa đệm chèn ép lên rễ thần kinh hoặc tủy sống, gây đau nhức, tê bì, yếu cơ và hạn chế vận động. 

Thoát vị đĩa đệm thường xuất hiện tại các vị trí chịu nhiều áp lực như:

• Cột sống thắt lưng (L4 – L5, L5 – S1): gây đau lưng dưới, đau lan xuống mông và chân.
• Cột sống cổ (C5 – C6, C6 – C7): gây đau cổ, vai gáy, tê tay hoặc chóng mặt.

Bệnh có thể gặp ở nhiều độ tuổi, tuy nhiên một số nhóm đối tượng có nguy cơ mắc cao hơn do đặc thù công việc và thói quen sinh hoạt như:

• Người lao động nặng, thường xuyên mang vác sai tư thế dễ bị tổn thương đĩa đệm do cột sống phải chịu áp lực lớn kéo dài.
• Nhân viên văn phòng hoặc người ngồi lâu ít vận động có nguy cơ thoát vị đĩa đệm do ngồi sai tư thế và tăng áp lực lên cột sống cổ, thắt lưng.
• Người trung niên và cao tuổi dễ mắc bệnh do quá trình lão hóa làm đĩa đệm mất tính đàn hồi và dễ nứt rách.
• Người từng bị chấn thương cột sống có thể gặp tổn thương đĩa đệm kéo dài và tiến triển thành thoát vị.
• Người có thói quen sinh hoạt không lành mạnh như cúi sai tư thế, ngủ lệch, đeo túi một bên vai hoặc ít vận động cũng thuộc nhóm nguy cơ cao.

2. Dấu hiệu điển hình của thoát vị đĩa đệm cột sống

Thoát vị đĩa đệm cột sống là tình trạng nhân nhầy bên trong đĩa đệm thoát ra ngoài và chèn ép lên rễ thần kinh hoặc tủy sống. Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp của bệnh:

• Đau chân hoặc đau thần kinh tọa: Người bệnh có thể xuất hiện cơn đau lan từ vùng thắt lưng xuống mông, đùi, bắp chân hoặc bàn chân, đau tăng khi cúi người, đứng lâu hay vận động mạnh và thường nghiêm trọng hơn đau lưng thông thường.
• Đau dây thần kinh lan dọc theo chi: Cơn đau thường có tính chất đau buốt, đau nhói hoặc như điện giật, lan dọc theo đường đi của dây thần kinh bị chèn ép.
• Đau ở nhiều vị trí khác nhau: Tùy vào vị trí và nguyên nhân gây thoát vị đĩa đệm cột sống, người bệnh có thể bị đau cổ, vai gáy, đau thắt lưng hoặc đau lan xuống tay, chân và triệu chứng thường xuất hiện ở một bên cơ thể.
• Tê bì và ngứa ran chân tay: Người bệnh thường cảm thấy tê bì, châm chích như kim đâm ở tay hoặc chân, kèm theo giảm cảm giác do dây thần kinh bị chèn ép kéo dài.
• Yếu cơ, khó vận động: Thoát vị đĩa đệm có thể khiến người bệnh bị giảm sức cơ, khó cầm nắm đồ vật, đi lại khó khăn hoặc mất thăng bằng khi vận động.
• Thả chân hoặc rũ chân: Trong trường hợp nặng, người bệnh có thể khó nâng bàn chân khi đi bộ, dễ vấp ngã do suy giảm chức năng vận động thần kinh và cần được điều trị sớm.

3. Nguyên nhân gây thoát vị đĩa đệm cột sống phổ biến hiện nay 

Đây là bệnh lý cơ xương khớp phổ biến, có thể gặp ở nhiều độ tuổi nhưng thường xuất hiện nhiều hơn ở người trưởng thành và người lớn tuổi. Việc nhận biết nguyên nhân gây thoát vị đĩa đệm cột sống giúp người bệnh chủ động phòng ngừa và giảm nguy cơ tiến triển nặng.

3.1. Thoái hóa đĩa đệm do tuổi tác

Lão hóa là nguyên nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thường gặp nhất. Theo thời gian, đĩa đệm dần mất nước, giảm tính đàn hồi và trở nên kém linh hoạt, khiến bao xơ dễ nứt rách ngay cả khi chỉ chịu lực tác động nhẹ.

3.2. Mang vác nặng hoặc sai tư thế

Việc thường xuyên nâng vật nặng, cúi gập người hoặc xoay vặn cột sống sai cách có thể làm tăng áp lực lên đĩa đệm. Đặc biệt, thói quen dùng lưng thay vì chân để nâng đồ vật là một trong những nguyên nhân gây thoát vị đĩa đệm cột sống phổ biến ở người lao động nặng.

3.3. Chấn thương cột sống

Các tai nạn như té ngã, va đập mạnh hoặc chấn thương vùng lưng – cổ có thể làm tổn thương cấu trúc đĩa đệm và dẫn đến thoát vị. Mặc dù ít gặp hơn so với thoái hóa, nhưng đây vẫn là yếu tố nguy cơ cần lưu ý.

3.4. Nguyên nhân gây thoát vị đĩa đệm cột sống do béo phì

Trọng lượng cơ thể dư thừa làm tăng áp lực lên cột sống, đặc biệt là vùng thắt lưng. Áp lực kéo dài có thể thúc đẩy quá trình thoái hóa đĩa đệm và làm tăng nguy cơ chèn ép thần kinh.

3.5. Đặc thù nghề nghiệp

Những người làm công việc phải nâng, kéo, đẩy hoặc xoay người lặp đi lặp lại có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Ngoài ra, nhân viên văn phòng ngồi lâu, ít vận động hoặc duy trì tư thế sai trong thời gian dài cũng dễ gặp tình trạng thoát vị đĩa đệm.

3.6. Yếu tố di truyền

Một số trường hợp có nguy cơ mắc bệnh cao hơn do yếu tố di truyền liên quan đến cấu trúc cột sống hoặc chất lượng đĩa đệm bẩm sinh. Nếu trong gia đình có người từng mắc các bệnh lý về cột sống, nguy cơ gặp vấn đề tương tự cũng có thể cao hơn bình thường.

3.7. Lái xe hoặc ít vận động

Việc ngồi lâu, đặc biệt khi lái xe đường dài và phải chịu rung lắc liên tục, có thể làm tăng áp lực lên cột sống và đĩa đệm. Bên cạnh đó, ít vận động khiến cơ lưng và cơ bụng suy yếu, làm giảm khả năng nâng đỡ cột sống và tăng nguy cơ thoái hóa đĩa đệm.

4. Phòng ngừa thoát vị đĩa đệm cột sống bằng cách nào?

Chủ động thay đổi thói quen sinh hoạt và vận động hợp lý là cách giúp hạn chế các nguyên nhân gây thoát vị đĩa đệm cột sống và bảo vệ sức khỏe cột sống lâu dài:

• Duy trì tư thế đúng: Ngồi thẳng lưng, hạn chế cúi gập người và nâng vật nặng đúng tư thế để giảm áp lực lên cột sống.
• Tập luyện thể dục thường xuyên: Duy trì các bài tập nhẹ như đi bộ, yoga hoặc bơi lội giúp tăng độ linh hoạt và hỗ trợ cơ cột sống.
• Kiểm soát cân nặng hợp lý: Giữ cân nặng ổn định giúp giảm tải áp lực lên đĩa đệm, đặc biệt ở vùng thắt lưng.
• Tránh ngồi hoặc đứng quá lâu: Thường xuyên thay đổi tư thế và vận động nhẹ sau mỗi 30 – 60 phút làm việc giúp hạn chế thoát vị đĩa đệm cột sống.
• Ngủ đúng tư thế: Nằm ngủ đúng tư thế và sử dụng nệm phù hợp giúp duy trì đường cong sinh lý của cột sống.
• Khám sức khỏe định kỳ: Thăm khám sớm khi có dấu hiệu đau lưng hoặc tê chân tay giúp phát hiện sớm các nguyên nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng và điều trị kịp thời.

Hiện nay, thoát vị đĩa đệm ngày càng gặp nhiều ở người trẻ do thói quen sinh hoạt thiếu khoa học, ngồi lâu và ít vận động. Ngoài ra, các nguyên nhân gây thoát vị đĩa đệm cột sống như mang vác nặng sai tư thế, lao động quá sức hoặc thoái hóa cột sống cũng làm tăng nguy cơ chèn ép dây thần kinh, gây đau và ảnh hưởng đến khả năng vận động nếu không điều trị sớm. Việc nhận biết sớm nguyên nhân và thay đổi lối sống phù hợp giúp bạn hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển nặng hơn.