Cảnh giác lún xẹp, gãy đốt sống do loãng xương

Loãng xương không chỉ gây đau nhức âm ỉ mà còn tiềm ẩn nguy cơ lún xẹp, gãy đốt sống nghiêm trọng. Tình trạng này có thể xảy ra âm thầm, khiến người bệnh mất chiều cao, cong lưng và suy giảm vận động rõ rệt. Bài viết này sẽ giúp bạn nhận biết sớm loãng xương lún xẹp đốt sống và điều trị đúng cách, để hạn chế biến chứng và bảo vệ cột sống lâu dài.

1. Hiểu về tình trạng lún xẹp, gãy đốt sống do loãng xương

1.1. Loãng xương có gây lún xẹp, gãy đốt sống ko? 

Loãng xương là nguyên nhân hàng đầu gây ra gãy đốt sống do xương trở nên giòn, xốp và mất khả năng chịu lực bình thường. Tình trạng gãy đốt sống do loãng xương cực kỳ phổ biến ở người già, đặc biệt ảnh hưởng đến gần 50% người trên 80 tuổi. Khi mật độ xương giảm đáng kể, chỉ một tác động nhẹ cũng có thể khiến đốt sống bị lún hoặc xẹp.

Chẩn đoán chủ yếu dựa vào X-quang cột sống, giúp phát hiện tình trạng giảm chiều cao thân đốt sống rõ rệt. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định MRI hoặc xạ hình xương để đánh giá mức độ tổn thương và thời điểm gãy. Hình ảnh cho thấy thân đốt sống có thể xẹp phía trước, giữa hoặc toàn bộ, thường mất trên 20% chiều cao. Khoảng 20% bệnh nhân có thể bị nhiều vị trí gãy cùng lúc.

2.2. Các loại lún đốt sống do loãng xương

Xẹp đốt sống do loãng xương có thể biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau, tùy thuộc vào vị trí và mức độ tổn thương của thân đốt sống.

• Gãy xẹp (hình chêm): Thường xảy ra ở vùng cột sống ngực, khi phần trước thân đốt sống bị xẹp xuống rõ rệt. Điều này khiến cột sống cong về phía trước và tạo nên dáng gù đặc trưng ở người lớn tuổi. 
• Gãy xẹp thân đốt sống dạng lõm đôi: Phần giữa thân đốt sống bị xẹp trong khi hai đầu vẫn giữ nguyên hình dạng. Dạng này thường khó phát hiện sớm vì biến dạng không rõ ràng trên lâm sàng.
• Gãy lún toàn bộ thân đốt sống: Trường hợp ít gặp hơn nhưng nghiêm trọng hơn, khi cả phần trước và sau đều bị xẹp, làm giảm đáng kể chiều cao đốt sống.
• Các dạng phức tạp khác: Chiếm 20% còn lại, thường liên quan đến nhiều vị trí tổn thương cùng lúc trên cột sống.

2. Lý do vì sao loãng xương gây lún xẹp đốt sống

2.1. Tuổi tác

Tuổi càng cao, quá trình mất xương diễn ra càng nhanh, trong khi khả năng tái tạo xương lại giảm dần theo thời gian. Điều này khiến cấu trúc xương trở nên yếu và dễ tổn thương hơn. Khi các đốt sống bị suy yếu, chúng có thể bị nén lại dưới áp lực của trọng lượng cơ thể, dẫn đến tình trạng xẹp và giảm chiều cao. Người bệnh có thể nhận thấy mình thấp đi hoặc xuất hiện dáng gù lưng rõ rệt.

2.2. Tiền sử gãy đốt sống do loãng xương

Những người từng bị gãy đốt sống do loãng xương có nguy cơ tái gãy cao hơn rất nhiều so với người chưa từng mắc. Đáng chú ý, các tổn thương này không chỉ xảy ra sau chấn thương mạnh mà còn có thể xuất hiện khi cúi người, xoay lưng, ho hoặc thậm chí hắt hơi. Điều này phản ánh mức độ yếu nghiêm trọng của hệ xương.

2.3. Áp lực lên đốt sống suy yếu

Khi bị loãng xương, chỉ cần một lực nén nhỏ cũng có thể khiến thân đốt sống bị nứt và xẹp xuống. Quá trình này làm mất chiều cao đốt sống và gây biến dạng cột sống. Áp lực lặp đi lặp lại trong sinh hoạt hàng ngày như đứng lâu, mang vác nhẹ hoặc thay đổi tư thế đột ngột cũng có thể là yếu tố kích hoạt gãy xương.

2.4. Ảnh hưởng từ thuốc và điều trị bệnh

Một số loại thuốc khi sử dụng kéo dài, như corticoid, thuốc điều trị ung thư tuyến tiền liệt, ung thư vú hoặc thuốc kháng acid dạ dày, có thể làm giảm mật độ xương và tăng nguy cơ gãy đốt sống. Việc theo dõi và kiểm soát loãng xương ở những nhóm bệnh nhân này là rất quan trọng để hạn chế biến chứng.

3. Cách phòng ngừa lún xẹp, gãy đốt sống

3.1. Dinh dưỡng tốt cho xương 

Chế độ ăn giàu canxi đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì mật độ xương và giảm nguy cơ gãy đốt sống. Các thực phẩm như sữa, cá nhỏ ăn cả xương, rau xanh và hạt rất hữu ích. Vitamin D cũng cần thiết để cơ thể hấp thu canxi hiệu quả, có thể bổ sung qua ánh nắng, thực phẩm hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ khi cần thiết.

3.2. Thay đổi lối sống

Lối sống lành mạnh giúp giảm đáng kể nguy cơ loãng xương và gãy đốt sống. Việc bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia giúp cải thiện mật độ xương và tăng khả năng phục hồi. Ngoài ra, tập luyện đều đặn với các bài tăng sức mạnh và giữ thăng bằng giúp giảm nguy cơ té ngã, đặc biệt ở người lớn tuổi. Đặc biệt, giữ môi trường sống an toàn, tránh trơn trượt và sử dụng giày phù hợp cũng là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả

3.3. Điều trị loãng xương kịp thời 

Hiện nay có nhiều phương pháp điều trị loãng xương giúp giảm nguy cơ gãy xương hiệu quả:

• Nhóm bisphosphonates: giúp làm chậm quá trình mất xương và cải thiện mật độ xương.
• Denosumab: tác động trực tiếp lên tế bào hủy xương, giúp giảm tiêu xương và tăng độ chắc khỏe của xương. Denosumab được khuyến cáo tiêm một liều dưới da mỗi 6 tháng vào vùng đùi, bụng hoặc cánh tay.
• Liệu pháp hormone: được cân nhắc ở phụ nữ sau mãn kinh nhằm duy trì sức khỏe xương.

3.4. Xử trí khi bị gãy đốt sống

Khi xảy ra lún xẹp đốt sống do loãng xương, điều trị thường bắt đầu bằng các phương pháp bảo tồn như nghỉ ngơi ngắn hạn và dùng thuốc giảm đau. Người bệnh có thể được chỉ định đeo đai lưng để hỗ trợ cột sống trong giai đoạn hồi phục, kết hợp với vật lý trị liệu để duy trì vận động. Hầu hết các trường hợp có thể cải thiện sau vài tuần đến vài tháng nếu được điều trị đúng cách và theo dõi sát sao.

4. Lún xẹp gãy đốt sống do loãng xương nguy hiểm thế nào?

4.1. Tổn thương thần kinh

Trong một số trường hợp, vật liệu điều trị hoặc tổn thương xương có thể ảnh hưởng đến ống sống, gây chèn ép dây thần kinh. Điều này dẫn đến đau lan, tê bì hoặc yếu chi dưới. Nguy cơ này cần được đánh giá cẩn thận, đặc biệt khi có tổn thương phía sau thân đốt sống hoặc dấu hiệu bất thường trên hình ảnh học.

4.2. Hoại tử xương đốt sống (bệnh Kümmell)

Một số bệnh nhân có thể gặp tình trạng hoại tử xương muộn sau chấn thương, khiến đốt sống tiếp tục xẹp xuống theo thời gian. Biểu hiện thường là đau kéo dài, không cải thiện dù đã điều trị, và có thể dẫn đến biến dạng cột sống nghiêm trọng nếu không được can thiệp kịp thời.

4.3. Nguy cơ gãy xương tái phát

Một khi đã xảy ra lún đốt sống do loãng xương, nguy cơ gãy tiếp theo tăng lên đáng kể, đặc biệt ở các vị trí các đốt sống khác tăng gấp 5 lần và nguy cơ gãy xương đùi tăng gấp 2 lần. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động và chất lượng sống.

Lún xẹp, gãy đốt sống do loãng xương là biến chứng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát nếu phát hiện sớm. Việc chủ động thăm khám, duy trì lối sống lành mạnh và điều trị đúng cách sẽ giúp bảo vệ hệ xương vững chắc theo thời gian.