Vì sao thuốc kháng histamin trị viêm mũi dị ứng?

Viêm mũi dị ứng gây ra hàng loạt triệu chứng khó chịu như hắt hơi liên tục, ngứa mũi, chảy nước mũi, nghẹt mũi… ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày. Vì vậy, thuốc kháng histamin trị viêm mũi dị ứng được xem là lựa chọn phổ biến và hiệu quả hàng đầu. Vậy vì sao nhóm thuốc này lại có khả năng kiểm soát bệnh tốt như vậy? Cơ chế tác động của thuốc kháng histamin viêm mũi dị ứng là gì?

1. Vai trò của histamin trong viêm mũi dị ứng

Histamin đóng vai trò trung tâm trong cơ chế gây viêm mũi dị ứng. Khi cơ thể tiếp xúc với dị nguyên, chất này được giải phóng và nhanh chóng khởi phát hàng loạt phản ứng như hắt hơi liên tục, chảy nước mũi, ngứa mũi, ngứa mắt và cảm giác khó chịu ở đường hô hấp. Chính histamin là tác nhân trực tiếp làm bùng phát các triệu chứng, vì vậy việc ức chế chất này sẽ giúp kiểm soát bệnh tốt hơn và giảm rõ rệt biểu hiện dị ứng.

2. Vì sao thuốc kháng histamin có tác dụng điều trị viêm mũi dị ứng?

Thuốc kháng histamin trị viêm mũi dị ứng vì chúng ức chế hoạt động của histamin – chất trung gian chính gây ra phản ứng dị ứng trong cơ thể. Khi người bệnh tiếp xúc với dị nguyên như bụi, phấn hoa, lông động vật…, hệ miễn dịch sẽ giải phóng histamin từ tế bào mast, làm xuất hiện các triệu chứng như hắt hơi liên tục, ngứa mũi, chảy nước mũi và nghẹt mũi.

Thuốc kháng histamin trị viêm mũi dị ứng hoạt động bằng cách gắn vào thụ thể H1, ngăn histamin bám vào, từ đó chặn phản ứng dị ứng và làm giảm nhanh triệu chứng. Tuy nhiên, thuốc chỉ giúp kiểm soát triệu chứng chứ không loại bỏ nguyên nhân, người bệnh vẫn cần tránh dị nguyên và dùng thuốc đúng chỉ định để đạt hiệu quả lâu dài.

3. Thuốc kháng histamin giúp cải thiện triệu chứng nào trong viêm mũi dị ứng?

Thuốc kháng histamin giúp cải thiện rõ rệt các triệu chứng điển hình của viêm mũi dị ứng do ức chế tác động của histamin trong cơ thể. Cụ thể, thuốc kháng histamin trị viêm mũi dị ứng có tác dụng làm giảm:

Hắt hơi liên tục, ngứa mũi, ngứa họng, ngứa mắt, hạn chế chảy nước mũi – những biểu hiện thường gặp nhất khi bệnh bùng phát.
Ngoài ra, thuốc còn giúp giảm tình trạng sung huyết, phù nề niêm mạc mũi, nhờ đó người bệnh cảm thấy dễ thở hơn.

4. Khi nào thuốc kháng histamin KHÔNG đủ hiệu quả trong viêm mũi dị ứng?

Thuốc kháng histamin không đủ hiệu quả trong viêm mũi dị ứng khi bệnh ở mức độ nặng, đặc biệt là trong trường hợp nghẹt mũi kéo dài và phù nề niêm mạc nặng. Lúc này, dù thuốc kháng histamin trị viêm mũi dị ứng vẫn giúp giảm hắt hơi, ngứa mũi và chảy nước mũi, nhưng lại ít tác dụng với tình trạng tắc nghẽn đường thở do sưng niêm mạc.

Ngoài ra, thuốc cũng kém hiệu quả nếu người bệnh dùng muộn, khi phản ứng dị ứng đã diễn tiến mạnh, hoặc khi tiếp xúc liên tục với dị nguyên như bụi nhà, phấn hoa, lông thú mà không kiểm soát được. Trong các trường hợp này, bác sĩ thường phải phối hợp thêm thuốc xịt corticoid mũi hoặc các nhóm thuốc khác để kiểm soát viêm tốt hơn. Vì vậy, dù thuốc kháng histamin viêm mũi dị ứng là lựa chọn hàng đầu, nhưng không phải lúc nào cũng đủ mạnh nếu bệnh nặng hoặc điều trị không đúng thời điểm.

5. Các thuốc kháng histamin trị viêm mũi dị ứng thường dùng

Hiện nay, thuốc kháng histamin điều trị viêm mũi dị ứng được sử dụng chủ yếu dưới hai dạng là đường uống và dùng tại chỗ ở mũi.

5.1. Các thuốc kháng histamin đường uống

Với thuốc kháng histamin đường uống, nhóm này được xem là lựa chọn hàng đầu cho người bệnh có triệu chứng nhẹ, đặc biệt khi hắt hơi và ngứa mũi là biểu hiện chính. Thuốc giúp giảm hiệu quả các triệu chứng như ngứa, hắt hơi, chảy nước mũi và chảy nước mắt, tuy nhiên ít tác dụng với tình trạng nghẹt mũi. Thuốc đường uống được chia thành hai thế hệ:

Thế hệ 1 gồm các hoạt chất như diphenhydramine, chlorpheniramine, hydroxyzine, promethazine, brompheniramine. Nhóm này có hiệu quả tốt nhưng dễ gây buồn ngủ, khô miệng, khô mắt, bí tiểu và lú lẫn do tác dụng kháng cholinergic. Thời gian tác dụng ngắn nên cần dùng nhiều lần trong ngày.
Thế hệ 2 bao gồm cetirizin, loratadine, fexofenadine, desloratadine, levocetirizine. Nhóm thuốc này ít qua hàng rào máu não nên hầu như không gây buồn ngủ, dung nạp tốt và chỉ cần dùng 1 – 2 lần/ngày. Nhờ ưu điểm an toàn và tiện lợi, đây là nhóm thuốc kháng histamin viêm mũi dị ứng được sử dụng phổ biến hiện nay.

5.2. Thuốc kháng histamin trị viêm mũi dị ứng dùng tại chỗ

Thuốc kháng histamin dùng tại chỗ qua đường mũi cũng được áp dụng cho người bệnh từ mức độ nhẹ đến trung bình – nặng, đặc biệt khi không đáp ứng tốt với thuốc uống. Các nghiên cứu cho thấy thuốc xịt mũi có hiệu quả ngang bằng hoặc cao hơn thuốc uống trong việc giảm nghẹt mũi và ít gây tác dụng toàn thân. Thuốc có tác dụng nhanh, chỉ sau 15 – 30 phút.

Azelastine là một thuốc tiêu biểu trong nhóm này và thường được chỉ định sử dụng 2 lần mỗi ngày. Khi dùng, người bệnh có thể gặp một số tác dụng không mong muốn như đau đầu, cảm giác buồn ngủ nhẹ hoặc vị đắng xuất hiện sau khi xịt thuốc.

Thuốc kháng histamin trị viêm mũi dị ứng phát huy hiệu quả nhờ khả năng ức chế histamin – chất trung gian gây ra phản ứng dị ứng trong cơ thể. Khi histamin bị chặn lại, các triệu chứng như hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi sẽ được cải thiện rõ rệt, giúp người bệnh dễ chịu hơn trong sinh hoạt. Tuy nhiên, thuốc chỉ giúp kiểm soát triệu chứng chứ không loại bỏ hoàn toàn nguyên nhân gây dị ứng, vì vậy người bệnh cần kết hợp tránh dị nguyên và dùng thuốc đúng chỉ định để đạt hiệu quả điều trị lâu dài.