Thuốc huyết áp gồm những nhóm nào và sử dụng sao cho đúng cách?

Sử dụng thuốc huyết áp là phương pháp giúp kiểm soát chỉ số áp lực máu và phòng ngừa các biến cố tim mạch nguy hiểm. Việc hiểu rõ các nhóm thuốc huyết áp, nắm vững thời điểm uống thuốc huyết áp cũng như những lưu ý khi dùng thuốc huyết áp đóng vai trò quyết định đến hiệu quả điều trị lâu dài.

1. Các nhóm thuốc huyết áp phổ biến hiện nay bao gồm những loại nào?

Thuốc huyết áp được lựa chọn dựa trên mức huyết áp, tuổi, bệnh lý đi kèm và nguy cơ tim mạch của từng người. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), những nhóm thuốc được sử dụng phổ biến trong điều trị tăng huyết áp gồm thuốc ức chế men chuyển (ACEi), thuốc chẹn thụ thể angiotensin II (ARB), thuốc chẹn kênh canxi (CCB) và thuốc lợi tiểu nhóm thiazide hoặc tương tự thiazide:

Thuốc ức chế men chuyển (ACEi): Giúp làm giãn mạch, từ đó giảm sức cản của dòng máu và hạ huyết áp. Một số hoạt chất thường gặp là enalapril, lisinopril. Nhóm thuốc này có thể mang lại lợi ích bảo vệ thận ở một số người bệnh, nhưng có thể gây ho khan kéo dài.
Thuốc chẹn thụ thể angiotensin II (ARB): Làm giảm tác động của angiotensin II – chất có khả năng gây co mạch – nhờ đó hỗ trợ hạ huyết áp. Losartan và telmisartan là những hoạt chất thuộc nhóm này.
Thuốc chẹn kênh canxi (CCB): Có tác dụng làm giãn mạch, giúp máu lưu thông dễ dàng hơn. Amlodipine và felodipine là những thuốc thường được sử dụng trong nhóm này.
Thuốc lợi tiểu thiazide hoặc tương tự thiazide: Tăng đào thải natri và nước qua đường tiểu, góp phần làm giảm thể tích tuần hoàn và huyết áp. Hydrochlorothiazide và chlorthalidone là các hoạt chất thường gặp.

Ngoài các nhóm trên, thuốc chẹn beta và một số nhóm thuốc khác cũng có thể được bác sĩ chỉ định trong những trường hợp cụ thể, chẳng hạn khi người bệnh đồng thời mắc một số bệnh tim mạch. Việc lựa chọn thuốc huyết áp không nên dựa vào tên thuốc hoặc chỉ số huyết áp đơn thuần mà cần được cá thể hóa theo tình trạng sức khỏe.

*Sử dụng thuốc huyết áp là phương pháp nền tảng giúp kiểm soát chỉ số áp lực máu.*

2. Thời điểm uống thuốc huyết áp tốt nhất trong ngày là khi nào?

Không có một thời điểm uống thuốc huyết áp cố định phù hợp với tất cả mọi người. Việc uống thuốc vào buổi sáng hay buổi tối phụ thuộc vào hoạt chất, dạng thuốc, số lần dùng trong ngày, mức huyết áp và tình trạng sức khỏe của từng người. Vì vậy, người bệnh nên dùng thuốc đúng hướng dẫn của bác sĩ thay vì tự thay đổi thời điểm uống.

Với nhiều thuốc dùng một lần mỗi ngày như amlodipine, losartan, valsartan hoặc candesartan, người bệnh có thể được hướng dẫn uống vào một thời điểm thuận tiện và duy trì đều đặn cùng một giờ mỗi ngày. Chẳng hạn, amlodipine có thể dùng trước hoặc sau ăn; losartan và valsartan cũng có thể dùng vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày nhưng nên uống nhất quán.

Tuy nhiên, một số thuốc có hướng dẫn riêng. Ví dụ, bisoprolol thường được dùng vào buổi sáng; trong khi liều đầu tiên của ramipril có thể được bác sĩ chỉ định uống trước khi ngủ do nguy cơ gây chóng mặt. Điều này cho thấy không nên áp dụng một khung giờ chung cho tất cả các nhóm thuốc huyết áp.

Nếu đơn thuốc không quy định cụ thể, yếu tố quan trọng nhất vẫn là uống đúng liều và đúng giờ mỗi ngày, giúp duy trì tác dụng kiểm soát huyết áp và hạn chế tình trạng quên thuốc. Người bệnh không nên tự chuyển từ sáng sang tối hoặc ngược lại chỉ vì nhận thấy huyết áp thường cao vào một thời điểm nhất định.

Đặc biệt, nếu thuốc gây buồn ngủ, chóng mặt, tiểu nhiều hoặc ảnh hưởng nhịp tim, bác sĩ có thể điều chỉnh thời điểm dùng cho phù hợp. Với thuốc lợi tiểu, chẳng hạn, thời gian uống thường cần được cân nhắc để hạn chế việc phải thức dậy đi tiểu ban đêm.

Người bệnh cũng nên đo huyết áp tại nhà theo hướng dẫn để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) khuyến nghị khi theo dõi tại nhà có thể đo vào buổi sáng trước khi dùng thuốc và ăn sáng, đồng thời đo vào buổi tối, mỗi lần thực hiện hai lần cách nhau khoảng 1 phút và ghi lại kết quả.

Lưu ý: Không tự ý ngừng thuốc, tăng giảm liều hoặc thay đổi thời điểm uống thuốc huyết áp khi chưa trao đổi với bác sĩ. Nếu thường xuyên chóng mặt, choáng váng, huyết áp quá thấp hoặc vẫn cao dù đã uống thuốc đều đặn, người bệnh nên được kiểm tra lại phác đồ điều trị.

3. Tác dụng phụ của thuốc huyết áp thường gặp là gì và có nguy hiểm không?

Trong quá trình điều trị, tác dụng phụ của thuốc huyết áp có thể xuất hiện tùy thuộc vào cơ địa và nhóm thuốc sử dụng.

3.1. Triệu chứng ho khô, sưng chân hay chóng mặt khi dùng thuốc huyết áp xử lý thế nào?

Ho khan dai dẳng là tác dụng phụ của thuốc huyết áp thuộc nhóm ức chế men chuyển. Tình trạng sưng phù chân hay mắt cá thường gặp khi dùng nhóm chẹn canxi. Chóng mặt do hạ huyết áp tư thế thường xảy ra khi thay đổi tư thế đột ngột.

Khi bị chóng mặt, người bệnh nên đứng hoặc ngồi dậy từ từ. Nếu bị ho khô kéo dài hoặc phù chân nhiều, bạn không tự ý ngưng thuốc mà cần báo bác sĩ để đổi sang các nhóm thuốc huyết áp khác phù hợp hơn.

3.2. Làm gì để làm giảm các phản ứng không mong muốn của thuốc điều trị cao huyết áp?

Để hạn chế tác dụng phụ của thuốc huyết áp, bệnh nhân nên uống thuốc lợi tiểu vào buổi sáng để không ảnh hưởng giấc ngủ. Luôn nuốt nguyên viên thuốc, không bẻ hay nghiền nát các dạng viên phóng thích kéo dài. Sau vài tuần, cơ thể có thể tự thích nghi và giảm bớt các phản ứng phụ nhẹ.

*Duy trì một khung giờ uống thuốc cố định mỗi ngày giúp nồng độ thuốc huyết áp trong máu luôn giữ ở mức tối ưu.*

4. Khi quên uống thuốc huyết áp phải làm sao để đảm bảo an toàn?

Khi quên uống thuốc huyết áp, người bệnh không nên tự ý uống bù bằng cách dùng gấp đôi liều ở lần tiếp theo. Cách xử trí phụ thuộc vào loại thuốc, thời điểm phát hiện quên liều và khoảng cách đến lần uống kế tiếp. Với nhiều thuốc dùng 1-2 lần/ngày, nếu mới nhớ ra và chưa gần thời điểm uống liều tiếp theo, có thể uống liều đã quên; nếu đã gần đến giờ uống liều kế tiếp thì nên bỏ qua liều cũ và tiếp tục lịch dùng thuốc như bình thường. Tuy nhiên, một số thuốc có hướng dẫn riêng, vì vậy cần đọc tờ hướng dẫn hoặc hỏi bác sĩ, dược sĩ.

Tuyệt đối không tự uống gấp đôi thuốc huyết áp để bù liều đã quên, bởi dùng thuốc quá gần nhau có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ, chẳng hạn chóng mặt hoặc huyết áp tụt quá mức.

Nếu thường xuyên quên liều, có thể đặt báo thức, sử dụng hộp chia thuốc hoặc gắn thời điểm uống thuốc với một thói quen cố định hằng ngày. Việc dùng thuốc đều đặn theo đơn đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát huyết áp và giảm nguy cơ biến chứng tim mạch.

Lưu ý: Nếu đã uống nhầm liều, uống gấp đôi hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường sau khi dùng thuốc, nên liên hệ bác sĩ/dược sĩ để được hướng dẫn thay vì tự điều chỉnh liều. Với huyết áp rất cao kèm các triệu chứng cấp tính như đau ngực, khó thở, yếu liệt hoặc rối loạn ý thức, cần được cấp cứu ngay.

5. Cần lưu ý khi dùng thuốc huyết áp những điều quan trọng gì để duy trì hiệu quả?

Để thuốc huyết áp phát huy hiệu quả và hạn chế rủi ro, người bệnh cần tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ về liều dùng, thời điểm uống và thời gian điều trị. Không nên tự ý giảm liều, tăng liều hoặc ngừng thuốc chỉ vì huyết áp đã trở về mức ổn định, bởi đây có thể là kết quả của việc điều trị đang phát huy tác dụng.

Một số lưu ý khi dùng thuốc huyết áp gồm:

Uống thuốc đều đặn: Dùng thuốc đúng giờ mỗi ngày, có thể đặt báo thức hoặc gắn thời điểm uống thuốc với một thói quen cố định để hạn chế quên liều.
Không tự ý thay đổi thuốc: Nếu huyết áp vẫn cao, quá thấp hoặc xuất hiện tác dụng phụ như chóng mặt, mệt mỏi, ho, phù…, cần trao đổi với bác sĩ để được điều chỉnh phù hợp thay vì tự ngừng thuốc.
Thông báo đầy đủ các thuốc đang sử dụng: Người bệnh nên cho bác sĩ hoặc dược sĩ biết tất cả thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin và thực phẩm bổ sung đang dùng vì một số sản phẩm có thể tương tác hoặc làm thay đổi huyết áp.
Theo dõi huyết áp định kỳ: Đo huyết áp tại nhà theo hướng dẫn giúp đánh giá hiệu quả điều trị, nhưng không nên tự ngừng thuốc dựa trên kết quả đo tại nhà.
Xử trí quên liều đúng cách: Không tự ý uống gấp đôi liều tiếp theo để bù nếu chưa có hướng dẫn cụ thể. Cách xử trí có thể khác nhau tùy từng loại thuốc, vì vậy nên kiểm tra hướng dẫn của thuốc hoặc hỏi bác sĩ, dược sĩ.
Duy trì lối sống phù hợp: Dùng thuốc cần kết hợp với chế độ ăn cân đối, hạn chế muối, vận động thường xuyên, kiểm soát cân nặng và hạn chế rượu bia để hỗ trợ kiểm soát huyết áp.

Tóm lại, việc hiểu đúng về các nhóm thuốc huyết áp, chọn đúng thời điểm uống thuốc huyết áp, nắm rõ cách xử lý khi quên uống thuốc huyết áp phải làm sao cũng như theo dõi sát tác dụng phụ của thuốc huyết áp sẽ giúp bạn bảo vệ sức khỏe tim mạch một cách an toàn và tối ưu nhất.