Thuốc kháng histamin là thuốc gì? Tác dụng và chỉ định

Thuốc kháng histamin là thuốc gì? Đây là nhóm thuốc có tác dụng ức chế hoạt động của histamin – chất trung gian gây ra các triệu chứng như ngứa, hắt hơi, sổ mũi, chảy nước mắt – từ đó giúp giảm nhanh khó chịu và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

1. Histamin là gì và vai trong trong cơ thể?

 Histamin là một chất trung gian hóa học quan trọng của cơ thể, tham gia trực tiếp vào các phản ứng dị ứng và sốc phản vệ. Chất này có mặt ở nhiều mô nhưng tập trung nhiều nhất trong tế bào mast và tế bào ưa kiềm, đặc biệt tại da, phổi và đường tiêu hóa – những nơi thường xuất hiện biểu hiện dị ứng.

Bình thường, histamin được dự trữ dưới dạng không hoạt động. Khi cơ thể tiếp xúc với các yếu tố kích thích như dị nguyên, hóa chất, không khí lạnh hay bụi bẩn, histamin sẽ được giải phóng ra ngoài. Lúc này, histamin gắn vào các thụ thể đặc hiệu trên tế bào đích và gây ra các phản ứng dị ứng quen thuộc.

Histamin tác động lên cơ thể chủ yếu thông qua hai loại thụ thể là H1 và H2. Khi gắn với thụ thể H1, histamin gây giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch dẫn đến phù nề, mẩn ngứa, phát ban; kích thích đường hô hấp gây sổ mũi, nghẹt mũi, co thắt phế quản; đồng thời kích thích dây thần kinh cảm giác gây ngứa và đau. Khi gắn với thụ thể H2, đặc biệt ở dạ dày, histamin làm tăng tiết acid dịch vị, từ đó có thể liên quan đến viêm loét dạ dày – tá tràng.

Chính vì những tác động này, thuốc kháng histamin được sử dụng để kiểm soát triệu chứng dị ứng. Nhiều người thắc mắc “thuốc kháng histamin là thuốc gì?” hay “thuốc kháng histamin là gì?”, thực chất đây là nhóm thuốc có tác dụng ngăn cản histamin gắn vào thụ thể, từ đó làm giảm các biểu hiện như ngứa, hắt hơi, sổ mũi, nổi mề đay. “Thuốc kháng histamin có phải kháng sinh không? thì câu trả lời là không, vì thuốc không tiêu diệt vi khuẩn.

2. Tác dụng của thuốc kháng histamin là gì? Có phải là thuốc chống dị ứng không?

Thuốc kháng histamin là nhóm thuốc có tác dụng ngăn histamin gắn vào các thụ thể trong cơ thể, từ đó làm giảm các phản ứng do histamin gây ra. Histamin là chất được giải phóng nhiều trong các phản ứng dị ứng và viêm, gây ra các triệu chứng như ngứa, nổi mề đay, sổ mũi, hắt hơi, đỏ da, phù nề hoặc co thắt phế quản.

Thuốc kháng histamin H1 là nhóm được dùng phổ biến nhất để điều trị các bệnh dị ứng, vì chúng giúp làm giảm ngứa, giảm sưng nề, giảm chảy mũi và hắt hơi. Nhóm này được chia thành:

• Thế hệ 1: Có thể gây buồn ngủ và khô miệng do ảnh hưởng lên hệ thần kinh trung ương.
• Thế hệ 2: Tác động chủ yếu ở ngoại vi, ít gây buồn ngủ hơn và thời gian tác dụng kéo dài.

Ngoài ra, thuốc kháng histamin H2 lại có vai trò khác, chủ yếu giảm tiết axit dạ dày, nên thường được dùng trong điều trị viêm loét dạ dày – tá tràng hoặc trào ngược dạ dày.

Thuốc kháng histamin đúng là thuốc chống dị ứng, đặc biệt là nhóm H1. Tuy nhiên, thuốc kháng histamin không phải là kháng sinh và cũng không phải thuốc giảm đau mạnh. Chúng không có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn hay cắt cơn đau dữ dội, mà chủ yếu giúp kiểm soát các triệu chứng dị ứng và viêm do histamin gây ra.

3. Thuốc kháng histamin là thuốc gì? Các loại thụ thể histamin và ý nghĩa lâm sàng

3.1. Thuốc kháng histamin là thuốc gì?

Thuốc kháng histamin là nhóm thuốc có tác dụng ngăn chặn hoạt động của histamin – một chất trung gian hóa học do hệ miễn dịch giải phóng khi cơ thể tiếp xúc với dị nguyên. Histamin chính là nguyên nhân gây ra các triệu chứng quen thuộc của dị ứng như hắt hơi, sổ mũi, ngứa mắt, nổi mề đay, phù nề và trong trường hợp nặng có thể dẫn đến sốc phản vệ. Có thể hiểu đơn giản đây là thuốc giúp làm giảm hoặc kiểm soát các phản ứng dị ứng và một số bệnh lý liên quan đến tiêu hóa.

Thuốc kháng histamin phát huy tác dụng bằng cách đối kháng với các thụ thể histamin trên tế bào đích, từ đó hạn chế tác động của histamin lên cơ thể. Dựa vào loại thụ thể mà thuốc tác động, thuốc kháng histamin được chia thành hai nhóm chính có ý nghĩa lâm sàng rõ rệt: thuốc kháng histamin H1 và thuốc kháng histamin H2.

3.2. Thụ thể histamin H1 và ý nghĩa lâm sàng

Thụ thể H1 phân bố rộng rãi trong cơ thể, đặc biệt ở đường hô hấp, mạch máu, da và hệ thần kinh trung ương. Khi histamin gắn vào thụ thể H1, cơ thể sẽ xuất hiện các biểu hiện dị ứng như giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch, co thắt phế quản, ngứa và phù nề.

Thuốc kháng histamin H1 vì thế được sử dụng chủ yếu để điều trị các bệnh lý dị ứng như viêm mũi dị ứng, viêm kết mạc dị ứng, mề đay, phù mạch, viêm da dị ứng, say tàu xe, buồn nôn và nôn. Trong thực hành lâm sàng, nhóm này còn được dùng hỗ trợ điều trị mất ngủ (ngoài chỉ định).

Thuốc kháng histamin H1 được chia thành hai thế hệ:

• Thế hệ thứ nhất: Dễ đi qua hàng rào máu – não nên thường gây buồn ngủ, khô miệng, chóng mặt.
• Thế hệ thứ hai: Ít hoặc không gây buồn ngủ, an toàn hơn khi dùng lâu dài và được ưu tiên trong điều trị dị ứng hiện nay.

3.2. Thụ thể histamin H2 và ý nghĩa lâm sàng

Thụ thể H2 tập trung chủ yếu ở các tế bào viền của dạ dày – nơi tiết axit, ngoài ra còn có ở tim và cơ trơn mạch máu. Khi histamin kích thích thụ thể H2, quá trình tiết axit dạ dày sẽ tăng lên.

Do đó, thuốc kháng histamin H2 được sử dụng trong điều trị các bệnh lý liên quan đến tăng tiết axit dạ dày như viêm loét dạ dày – tá tràng, trào ngược dạ dày thực quản (GERD), viêm dạ dày và hội chứng Zollinger–Ellison. Trong một số trường hợp, thuốc còn được dùng để giảm triệu chứng khó tiêu.

4. Thuốc kháng histamin được chỉ định và chống chỉ định trong trường hợp nào?

Thuốc kháng histamin thường được chỉ định để kiểm soát các phản ứng dị ứng, đặc biệt trong những trường hợp như dị ứng phấn hoa, dị ứng cỏ phấn hương, dị ứng lông thú cưng và các dị nguyên môi trường khác. Ngoài ra, thuốc còn được sử dụng để giảm một số triệu chứng đường hô hấp trên như hắt hơi, chảy nước mũi và ngứa mũi. Trong một số trường hợp có thể hỗ trợ cải thiện tình trạng nghẹt mũi.

Tuy nhiên, thuốc kháng histamin không phù hợp với tất cả mọi đối tượng. Nhóm thuốc này thường chống chỉ định hoặc cần hết sức thận trọng khi sử dụng cho phụ nữ đang mang thai, phụ nữ cho con bú, người bị suy gan hoặc suy thận. Những người có bệnh lý nền như tăng huyết áp, bệnh tim mạch, bí tiểu, suy hô hấp hoặc trẻ dưới 2 tuổi cũng không nên tự ý dùng thuốc nếu không có chỉ định y tế.

Tóm lại, thuốc kháng histamin đóng vai trò quan trọng trong điều trị các bệnh lý dị ứng nhờ khả năng ức chế tác động của histamin lên cơ thể, từ đó giúp giảm nhanh các triệu chứng như ngứa, hắt hơi, sổ mũi, nổi mề đay hay đỏ mắt. Hiểu rõ thuốc kháng histamin là thuốc gì sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc lựa chọn và sử dụng thuốc phù hợp, đồng thời bảo vệ sức khỏe một cách tốt nhất.

Nguồn thông tin tham khảo: NCBI, Cleveland Clinic