Thuốc kháng histamin có hại không?

Thuốc kháng histamin thường được dùng để điều trị dị ứng, mề đay, viêm mũi dị ứng… Vì vậy mà không ít người băn khoăn thuốc kháng histamin có hại không và liệu sử dụng lâu dài ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe? Thực tế, mức độ an toàn của thuốc phụ thuộc vào từng thế hệ, cách dùng và đối tượng sử dụng. Việc hiểu đúng sẽ giúp bạn dùng thuốc hiệu quả mà vẫn đảm bảo an toàn.

1. Thuốc kháng histamin tác động như thế nào với cơ thể?

Thuốc kháng histamine tác động bằng cách ức chế histamine – chất gây sưng viêm và phản ứng dị ứng trong cơ thể. Khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với dị nguyên như phấn hoa, bụi bẩn, histamine được tiết ra nhiều gây ngứa, sổ mũi, hắt hơi, nổi mẩn. Thuốc giúp ngăn hoặc giảm các triệu chứng này, hiệu quả cả khi dùng phòng ngừa lẫn điều trị sau khi dị ứng xuất hiện.

Thuốc kháng histamine được chia thành hai nhóm chính dựa trên thụ thể tác động là H1 và H2, mỗi nhóm có công dụng riêng:

Nhóm H1: Chủ yếu dùng để kiểm soát triệu chứng dị ứng như viêm mũi dị ứng, viêm kết mạc, nổi mề đay, viêm da dị ứng, phù mạch. Ngoài ra, thuốc còn được dùng trong viêm xoang, say tàu xe, buồn nôn, nôn và đôi khi hỗ trợ cải thiện giấc ngủ.
Nhóm H2: Có tác dụng làm giảm lượng axit tiết ra ở dạ dày. Thường được chỉ định trong các bệnh như loét dạ dày – tá tràng, trào ngược dạ dày, viêm dạ dày, hội chứng Zollinger-Ellison và hỗ trợ điều trị rối loạn tiêu hóa.

2. Thuốc kháng histamin có hại không?

Thuốc kháng histamin không phải là dược phẩm nguy hiểm nếu được sử dụng đúng liều và đúng chỉ định. Tuy nhiên, thuốc kháng histamin có hại không sẽ trở nên đáng lo ngại khi người bệnh lạm dụng, uống kéo dài hoặc dùng cho đối tượng không phù hợp. Nhiều người chủ quan vì đây là thuốc phổ biến nên tự ý sử dụng thường xuyên, làm tăng nguy cơ gặp biến chứng.

2.1. Nguy cơ ngộ độc khi dùng quá liều

Ngộ độc thuốc kháng histamin thường xảy ra khi người bệnh uống quá liều, trẻ em uống nhầm hoặc kết hợp với các thuốc có tác dụng tương tự. Khi ngộ độc, người bệnh có thể bị da đỏ, nóng, sốt cao, tim đập nhanh, nhìn mờ, lú lẫn và co giật.

Nếu không được cấp cứu kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển nặng gây rối loạn nhịp tim, hôn mê, suy hô hấp và thậm chí tử vong. Đây là minh chứng rõ ràng cho thắc mắc thuốc kháng histamin có hại không nếu dùng sai cách.

2.2. Tác hại chủ yếu đến từ tác dụng kháng cholinergic

Thuốc kháng histamin, đặc biệt là thế hệ 1, có tác dụng kháng cholinergic. Tác dụng này làm rối loạn hoạt động của hệ thần kinh và nhiều cơ quan khác trong cơ thể. Người dùng có thể bị buồn ngủ nhiều, lú lẫn, giảm tập trung, thậm chí xuất hiện ảo giác và mê sảng nếu dùng liều cao.

Ngoài ra, thuốc còn làm khô miệng, giảm tiết mồ hôi, gây tăng thân nhiệt và bí tiểu. Những biểu hiện này cho thấy cơ thể đang bị ảnh hưởng tiêu cực do thuốc.

2.3. Trẻ em và người cao tuổi là nhóm nguy cơ cao

Trẻ nhỏ dễ gặp ngộ độc do uống nhầm thuốc hoặc được cho uống quá liều. Trong khi đó, người cao tuổi nhạy cảm hơn với tác dụng phụ của thuốc, đặc biệt là buồn ngủ, lú lẫn, rối loạn trí nhớ và nguy cơ té ngã. Ở người lớn tuổi, thuốc còn có thể làm trầm trọng hơn các bệnh tim mạch, tăng nhãn áp hoặc bí tiểu, gây ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hằng ngày.

2.4. Thuốc thế hệ 1 nguy hiểm hơn thuốc thế hệ 2

Các thuốc thế hệ 1 như diphenhydramine, chlorpheniramine dễ xâm nhập não nên gây buồn ngủ mạnh, phản xạ chậm, làm tăng nguy cơ tai nạn khi lái xe hoặc làm việc cần tỉnh táo. Dùng liều cao còn có thể gây rối loạn nhịp tim, co giật. Ngược lại, thuốc thế hệ 2 ít gây buồn ngủ và an toàn hơn khi sử dụng lâu dài. Đây là lý do nhiều người đặt câu hỏi thuốc kháng histamin có hại không khi lựa chọn sai thế hệ thuốc.

2.5. Thuốc kháng histamin có hại không phụ thuộc vào thời gian điều trị

Một số nghiên cứu cho thấy việc sử dụng thuốc kháng histamin trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh nghiêm trọng, trong đó có u não. Mặc dù chưa phổ biến, nhưng đây là cảnh báo quan trọng cho những người có thói quen tự ý dùng thuốc kéo dài mà không có chỉ định y tế.

3. Những tác dụng phụ thường gặp của thuốc kháng histamin

Thuốc kháng histamine có thể gây ra một số tác dụng phụ, tùy từng loại thuốc và cơ địa mỗi người. Vì vậy, trước khi sử dụng, bạn nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá giữa lợi ích điều trị và nguy cơ gặp tác dụng phụ của thuốc kháng histamin.

Với thuốc kháng histamine H1 thế hệ 1, tác dụng phụ thường gặp nhất là:

Buồn ngủ, phản xạ chậm, giảm tập trung.
Khô miệng, khô mắt, nhìn mờ
Chóng mặt, đau đầu
Khó tiểu, táo bón và tụt huyết áp.
Một số người còn cảm thấy đường thở tiết nhiều đờm đặc hơn.

Thuốc kháng histamine H1 thế hệ 2 ít gây buồn ngủ hơn, nhưng vẫn có thể gặp các biểu hiện như:

Đau đầu, đau hớp
Ho, đau họng
Khó chịu vùng bụng
Buồn nôn hoặc nôn.
Khi dùng liều cao, một số người vẫn cảm thấy buồn ngủ, chóng mặt

4. So sánh mức độ an toàn giữa các thế hệ thuốc kháng histamin

Không phải tất cả thuốc kháng histamin đều có mức độ an toàn giống nhau, bởi mỗi thế hệ thuốc được phát triển với cơ chế tác động và tác dụng phụ khác nhau. Cụ thể:

Thuốc kháng histamin thế hệ 1 dễ vượt qua hàng rào máu não nên các thuốc này thường gây buồn ngủ và nhiều tác dụng phụ lên hệ thần kinh. Điều này khiến mức độ an toàn của thế hệ 1 thấp hơn, đặc biệt khi dùng cho người cao tuổi hoặc những người cần sự tỉnh táo trong công việc.
Trong khi đó, thuốc kháng histamin thế hệ 2 được cải tiến nhằm hạn chế tác động lên não. Nhờ khả năng xâm nhập hệ thần kinh trung ương thấp, nhóm thuốc này ít gây buồn ngủ, ít ảnh hưởng đến trí nhớ và phản xạ, từ đó nâng cao độ an toàn khi sử dụng, kể cả trong thời gian dài.

Từ sự khác biệt về cơ chế và tác dụng phụ, có thể thấy thuốc kháng histamin thế hệ thứ 2 vượt trội hơn hẳn so với thế hệ 1 về mức độ an toàn khi sử dụng. Nhóm thuốc thế hệ 1 chỉ nên dùng trong thời gian ngắn và trong những trường hợp thật sự cần thiết do nguy cơ gây nhiều tác dụng phụ. Người cao tuổi, người thường xuyên lái xe hoặc làm công việc đòi hỏi sự tỉnh táo, tập trung cao nên tránh sử dụng thuốc thế hệ 1. Để kiểm soát dị ứng lâu dài, lựa chọn ưu tiên vẫn là các thuốc kháng histamin thế hệ thứ 2.

5. Cách dùng thuốc kháng histamin an toàn

Để không phải lo lắng thuốc kháng histamin có hại không, bạn cần sử dụng thuốc đúng theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ hoặc tờ hướng dẫn đi kèm. Mỗi loại thuốc có cách dùng riêng, vì vậy tuyệt đối không chủ quan khi sử dụng.

Trước khi dùng thuốc, bạn nên nắm rõ:

Cách sử dụng: Có loại cần uống cùng nước hoặc thức ăn. Nếu là thuốc nhỏ mắt, kem bôi hay thuốc xịt mũi, bạn phải dùng đúng kỹ thuật để đạt hiệu quả.
Liều lượng: Tùy từng loại thuốc, độ tuổi và cân nặng mà liều dùng sẽ khác nhau. Số viên uống hoặc số giọt thuốc mỗi lần cũng không giống nhau.
Thời điểm và số lần dùng: Thông tin này thường ghi rõ trên bao bì. Một số thuốc chỉ cần uống 1 lần/ngày, số khác phải chia nhiều lần, có loại nên dùng trước khi đi ngủ.
Thời gian sử dụng: Có thuốc dùng được lâu dài, nhưng cũng có loại chỉ nên dùng vài ngày ngắn hạn.

Những điều cần tránh khi dùng thuốc kháng histamine:

Không tự ý tăng liều hoặc uống gấp đôi liều.
Không uống thuốc sớm hơn thời gian quy định.
Không dùng cùng lúc hai loại thuốc kháng histamine, trừ khi có chỉ định của bác sĩ.
Không cho trẻ dưới 4 tuổi dùng thuốc ho, cảm lạnh chứa kháng histamine không kê đơn.
Tuyệt đối không lái xe hoặc vận hành máy móc nặng khi dùng thuốc kháng histamine thế hệ 1 vì thuốc gây buồn ngủ, phản xạ chậm, rất nguy hiểm.

Tóm lại, thuốc kháng histamin có hại không còn tùy thuộc vào loại thuốc và cách sử dụng. Nếu dùng đúng liều, đúng chỉ định và chọn thuốc phù hợp, thuốc nhìn chung khá an toàn. Ngược lại, việc lạm dụng hoặc dùng sai cách, nhất là với thuốc thế hệ 1, có thể gây nhiều tác dụng phụ không mong muốn. Vì vậy, để đảm bảo sức khỏe, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng và tránh tự ý dùng thuốc kéo dài.

Nguồn thông tin tham khảo: Cleveland Clinic