Thuốc chống đông máu uống trước hay sau ăn?

Việc sử dụng thuốc chống đông máu đúng cách có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa các biến cố tim mạch và đột quỵ. Nhiều người bệnh vẫn băn khoăn “thuốc chống đông máu uống trước hay sau ăn?”, bởi thời điểm dùng có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu cũng như nguy cơ kích ứng dạ dày.

1. Ảnh hưởng của thức ăn đến khả năng hấp thu và sinh khả dụng của thuốc

Trước khi giải đáp thắc mắc “thuốc chống đông máu uống trước hay sau ăn?”, cần hiểu thức ăn tác động thế nào đến việc hấp thu và sinh khả dụng của thuốc.

Xét về dược động học, thức ăn tương tác với thuốc chủ yếu theo ba cơ chế:

•  Thứ nhất là làm tăng hấp thu: Vài loại thuốc cần có chất béo hoặc dạ dày đầy để hòa tan tốt hơn, nhờ đó vào máu hiệu quả, điển hình như Rivaroxaban.
• Thứ hai là giúp giảm kích ứng dạ dày: thức ăn tạo lớp đệm bảo vệ niêm mạc trước tác động trực tiếp của các thuốc như Aspirin hay Dabigatran.
• Thứ ba là trường hợp thức ăn không gây thay đổi đáng kể, nghĩa là sinh khả dụng của nhiều thuốc vẫn giữ nguyên dù uống lúc đói hay lúc no.

Dù vậy, với thuốc chống đông, yếu tố then chốt không chỉ nằm ở việc dùng khi bụng đầy hay rỗng mà là phải duy trì thói quen uống thuốc một cách cố định. Nếu thường xuyên đổi giờ uống so với bữa ăn, nồng độ thuốc có thể dao động, kéo theo nguy cơ tạo cục máu đông hoặc chảy máu bất thường. Vì thế, người bệnh cần tuân thủ giờ dùng ổn định và liên tục theo đúng hướng dẫn của bác sĩ.

2. Thuốc chống đông máu uống trước hay sau ăn?

Nếu bạn đang băn khoăn thuốc chống đông máu uống trước hay sau ăn thì có thể tham khảo phân loại chi tiết dựa trên các khuyến cáo lâm sàng hiện hành sau đây:

Nhóm thuốc kháng Vitamin K (Warfarin)

Có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn (trước hay sau ăn đều được). Thức ăn không làm ảnh hưởng đáng kể đến tổng lượng hấp thu của Warfarin. 

Tuy nhiên, điều tối quan trọng với Warfarin là hàm lượng Vitamin K trong thực phẩm. Các loại rau lá xanh (súp lơ, rau muống, cải bó xôi) chứa nhiều Vitamin K có thể làm mất tác dụng của thuốc. Do đó, nên uống vào một giờ cố định mỗi ngày (thường là buổi tối) để dễ dàng theo dõi chỉ số đông máu (INR) vào sáng hôm sau.

Nhóm thuốc chống đông đường uống thế hệ mới (NOACs/DOACs)

Nhóm này bao gồm 4 loại chính với những quy tắc về bữa ăn rất khác biệt:

• Rivaroxaban (Xarelto): Bắt buộc phải uống cùng với thức ăn (ngay sau bữa ăn). Ở liều 15mg và 20mg, sinh khả dụng của Rivaroxaban khi bụng đói chỉ khoảng 66%. Khi uống cùng thức ăn, sự hấp thu tăng lên gần 100%. Nếu uống khi đói, nồng độ thuốc trong máu sẽ không đủ để bảo vệ bạn khỏi nguy cơ đột quỵ.

• Dabigatran (Pradaxa): Có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Tuy nhiên, khuyến khích uống sau ăn với một cốc nước lớn. Dabigatran có tỉ lệ gây tác dụng phụ trên đường tiêu hóa (như đau dạ dày, trào ngược) rất cao. Việc uống thuốc sau bữa ăn và giữ tư thế thẳng đứng sau khi uống được khuyến cáo hơn. Bạn nên uống thuốc cùng với thức ăn và lý tưởng nhất là nuốt cả viên với nước. Nếu bạn gặp khó khăn khi nuốt, hãy hỏi ý kiến ​​dược sĩ.

• Apixaban (Eliquis): Có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Các nghiên cứu dược động học cho thấy thức ăn không làm thay đổi hoạt tính hay nồng độ đỉnh của Apixaban.

• Edoxaban (Lixiana): Có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Tương tự như Apixaban, sinh khả dụng của Edoxaban không bị ảnh hưởng đáng kể bởi thành phần bữa ăn.

Nhóm thuốc kháng tiểu cầu (Clopidogrel, Aspirin)

Nhóm này gồm có:

• Clopidogrel (Plavix): Có thể uống trước hoặc sau ăn. Khả năng hấp thu của Clopidogrel không bị ảnh hưởng bởi thức ăn. Tuy nhiên, nếu bạn có dạ dày nhạy cảm, uống sau ăn có thể giúp dễ chịu hơn.

• Aspirin (Acid Acetylsalicylic): Nên uống sau khi ăn no. Aspirin ức chế trực tiếp và gián tiếp các yếu tố bảo vệ niêm mạc dạ dày. Uống khi đói làm tăng nguy cơ viêm loét và xuất huyết dạ dày.

Dưới đây là bảng tổng hợp về thời điểm uống thuốc chống đông cho các loại thuốc thường gặp.

Tóm lại, “thuốc chống đông máu uống trước hay sau ăn” nên dựa vào chỉ định cụ thể trên đơn thuốc, đồng thời duy trì chế độ ăn ổn định, hạn chế tự ý thay đổi giờ uống để tránh làm dao động tác dụng của thuốc. Sự phối hợp chặt chẽ giữa dùng thuốc đúng cách, tái khám định kỳ và lối sống lành mạnh sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, giảm nguy cơ biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.

Nguồn thông tin tham khảo: Pmc.ncbi.nlm.nih.gov, Mdpi.com, Cuh.nhs.uk, Droracle.ai, Nhs.uk