Dị ứng Ampicillin: Triệu chứng, nguyên nhân

Ampicillin là một kháng sinh được sử dụng phổ biến để điều trị các bệnh nhiễm khuẩn. Thuốc thuộc nhóm penicillin và có tác dụng ức chế sự phát triển của vi khuẩn. Tuy nhiên, ampicillin vẫn có nguy cơ gây dị ứng ở một số người. Vậy dùng ampicillin có dễ bị dị ứng không và những dấu hiệu dị ứng thường gặp là gì?

1. Dị ứng ampicillin là gì?

Dị ứng ampicillin là phản ứng bất thường của hệ miễn dịch khi cơ thể tiếp xúc với thuốc kháng sinh ampicillin – một loại thuốc thuộc nhóm penicillin. Ampicillin được dùng để điều trị nhiều bệnh nhiễm khuẩn, tuy nhiên ở một số người, đặc biệt là trẻ nhỏ, thuốc có thể gây kích ứng như nổi ban đỏ trên da. Tình trạng này được xem là dị ứng ampicillin và có thể xuất hiện ở bất kỳ thời điểm nào trong quá trình sử dụng thuốc.

2. Nguyên nhân dị ứng ampicillin

Dị ứng kháng sinh ampicillin xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với thuốc. Ampicillin thuộc nhóm kháng sinh beta-lactam, có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn bằng cách ức chế thành tế bào. Tuy nhiên, ở một số người, cơ thể lại nhận nhầm thuốc là chất có hại và kích hoạt phản ứng dị ứng.

Cơ chế dị ứng thường diễn ra như sau: người bệnh phải từng tiếp xúc với ampicillin ít nhất một lần. Khi đó, hệ miễn dịch tạo ra kháng thể đặc hiệu. Ở những lần dùng thuốc sau, các kháng thể này sẽ nhận diện ampicillin và tấn công thuốc, từ đó giải phóng các chất trung gian hóa học gây ra triệu chứng dị ứng.

Ngoài ampicillin, một số kháng sinh có cấu trúc hóa học tương tự cũng có thể gây dị ứng chéo, bao gồm: amoxicillin, dicloxacillin, penicillin G, penicillin V, piperacillin, ticarcillin và một số cephalosporin.

Dị ứng ampicillin có thể xuất hiện theo hai dạng:

Phản ứng tức thì: Do kháng thể IgE trung gian, dễ gây sốc phản vệ, thường gặp hơn khi dùng thuốc đường tiêm.
Phản ứng chậm: Do tế bào miễn dịch T gây ra, không liên quan đến phản vệ. Phản ứng này dễ xảy ra hơn nếu người bệnh đang nhiễm virus trong thời gian dùng thuốc.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ dị ứng gồm:

Dùng thuốc đường tiêm tĩnh mạch
Thời gian điều trị kéo dài
Tiếp xúc với thuốc nhiều lần
Đang mắc bệnh do virus khi sử dụng thuốc (ví dụ: tăng bạch cầu đơn nhân)

3. Triệu chứng dị ứng ampicillin

Dị ứng ampicillin có thể biểu hiện từ nhẹ đến nặng, thường gặp nhất là các phản ứng trên da và đường hô hấp.

Triệu chứng thường gặp khi dị ứng thuốc ampicillin:

Nổi mề đay: Xuất hiện mảng ban đỏ hoặc trắng, gây sưng và ngứa, thường xảy ra sau 1-2 liều thuốc.
Ban dát sẩn: Các đốm đỏ, sẩn đỏ đối xứng lan ở tay, chân và thân mình, thường xuất hiện sau 3 -10 ngày dùng thuốc.
Ngứa da: Có thể đi kèm với các loại ban.

Thông thường, ban đỏ sẽ giảm khi ngừng thuốc. Mề đay có thể tự hết sau vài giờ, còn ban dát sẩn có thể kéo dài khoảng 1 tuần.

Triệu chứng nặng – sốc phản vệ (hiếm gặp nhưng nguy hiểm):

Ban đỏ toàn thân, mề đay kèm ngứa
Sưng môi, mắt, mặt
Khó thở do co thắt đường hô hấp
Buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy, nôn
Chóng mặt, ngất xỉu
Mạch nhanh, yếu tay chân
Hạ huyết áp
Co giật, bồn chồn, lo lắng
Mất ý thức.

Phản ứng dị ứng muộn (xuất hiện sau vài ngày hoặc vài tuần):

Bệnh huyết thanh: Sốt, đau khớp, phát ban, sưng, buồn nôn
Thiếu máu do thuốc: Mệt mỏi, khó thở, rối loạn nhịp tim
Hội chứng DRESS: Phát ban, phù toàn thân, sưng hạch, tổn thương gan và các cơ quan nội tạng
Hội chứng Stevens-Johnson/TEN: Phồng rộp, bong tróc da nghiêm trọng
Viêm kẽ thận: Sốt, tiểu ra máu, phù, rối loạn ý thức.

Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay để được cấp cứu kịp thời.

4. Làm gì khi bị dị ứng ampicillin?

Nếu cơ thể dị ứng thuốc ampicillin, cách phòng ngừa tốt nhất là tránh dùng thuốc này. Ngoài ra người bị dị ứng thuốc ampicillin có thể áp dụng các biện pháp sau:

Khám với bác sĩ chuyên khoa Dị ứng để xác định được tình trạng dị ứng và lựa chọn kháng sinh thay thế an toàn (do có nguy cơ dị ứng chéo với các kháng sinh khác)
Thông báo cho nhân viên y tế, bác sĩ về tình trạng dị ứng với ampicillin hoặc dị ứng kháng sinh khác.
Đeo vòng đeo tay cảnh báo xác định dị ứng thuốc
Mang epinephrine khẩn cấp: Nếu dị ứng ampicillin đã gây ra sốc phản vệ hoặc là các phản ứng khác nghiêm trọng, bác sĩ có thể sẽ kê toa một ống tiêm tự tiêm, và dụng cụ kim tiêm tự động tiêm epinephrine.

Tóm lại, ampicillin là kháng sinh nhóm penicillin và có thể gây dị ứng, đặc biệt ở trẻ em. Dị ứng ampicillin xảy ra do hệ miễn dịch quá mẫn, có thể xuất hiện sớm hoặc muộn sau khi dùng thuốc. Nguy cơ tăng khi dùng đường tiêm, điều trị kéo dài, dùng nhiều lần hoặc đang nhiễm virus. Khi bị dị ứng, cần ngừng thuốc ngay và báo cho bác sĩ để được đổi sang thuốc an toàn hơn.