Các tác dụng phụ của thuốc chống đông máu

Thuốc chống đông máu là phương pháp quan trọng để ngăn ngừa huyết khối và các biến chứng nguy hiểm như đột quỵ hay thuyên tắc phổi. Tuy nhiên, nhóm thuốc này cũng tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ liên quan đến chảy máu và các vấn đề sức khỏe khác. Bài viết sau sẽ tổng hợp các tác dụng phụ của thuốc chống đông máu, nguyên nhân gây ra và cách nhận biết sớm để sử dụng thuốc an toàn, hiệu quả.

1. Các tác dụng phụ của thuốc chống đông máu

Nhiều người thắc mắc: Uống thuốc chống đông máu có tác dụng phụ gì hay uống thuốc chống đông máu có hại không? Thuốc chống đông máu là nhóm thuốc quan trọng để điều trị và phòng ngừa huyết khối, như rung nhĩ, huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT) hoặc thuyên tắc phổi (PE). Tuy nhiên, do tác động trực tiếp lên hệ thống đông máu, thuốc vẫn có thể gây một số tác dụng phụ tiềm ẩn sau đây:

1.1. Biến chứng xuất huyết – chảy máu

Đây là tác dụng phụ của thuốc chống đông máu nghiêm trọng nhất, bao gồm chảy máu nhẹ (bầm tím, chảy máu cam, chảy máu nướu) và nặng (xuất huyết não, xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết nội tạng, huyết khối dưới da hoặc cơ):

Chảy máu nhẹ: Bao gồm bầm tím, chảy máu cam, chảy máu nướu răng hoặc kinh nguyệt kéo dài, ra nhiều hơn bình thường.
Xuất huyết tiêu hóa: Có thể nôn ra máu đỏ tươi hoặc màu bã cà phê, đi cầu phân đen hoặc ra máu tươi. Nguyên nhân là các vết xước nhỏ trong niêm mạc dạ dày, vốn thường tự lành, nay chảy máu rỉ rả. Nguy cơ tăng cao khi dùng đồng thời thuốc giảm đau NSAIDs như Ibuprofen.
Xuất huyết não: Biến chứng nghiêm trọng nhất, có nguy cơ tử vong cao. Triệu chứng gồm đau đầu dữ dội đột ngột, nôn mửa, yếu liệt một bên cơ thể, méo miệng, lơ mơ. Nguyên nhân là mạch máu nhỏ trong não bị vỡ, máu tràn ra chèn ép nhu mô não.

1.2. Hoại tử da

Đây là một biến chứng hiếm gặp nhưng cực kỳ nghiêm trọng, thường xảy ra trong vài ngày đầu dùng thuốc Warfarin, xảy ra ở 0.01-0.1% người dùng, chủ yếu ở tay, chân, ngực, mông.

Warfarin ức chế Vitamin K, nhưng nó cũng làm giảm nồng độ Protein C và S (chất chống đông tự nhiên) nhanh hơn là giảm các yếu tố đông máu. Điều này tạo ra một nghịch lý: Trong vài ngày đầu, máu lại dễ đông hơn (tăng đông), gây tắc nghẽn các mạch máu nhỏ nuôi da.

Biểu hiện là các mảng da bị đau, sưng đỏ, sau đó chuyển sang màu tím đen và hoại tử (chết da), thường gặp ở vùng nhiều mô mỡ như ngực, đùi, mông.

1.3. Giảm tiểu cầu là tác dụng phụ của thuốc chống đông máu

Đây là một phản ứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng khi dùng thuốc tiêm Heparin, xảy ra ở khoảng 1-10% người sử dụng. Gồm hai loại: loại I nhẹ, tự khỏi; loại II nặng, gây đông máu lan rộng. Nguyên nhân là hệ miễn dịch nhận nhầm Heparin là tác nhân nguy hiểm và tạo kháng thể tấn công tiểu cầu. Thay vì làm loãng máu, phản ứng này khiến tiểu cầu dính lại với nhau mạnh, làm giảm số lượng tiểu cầu nhưng đồng thời tạo ra nhiều cục máu đông mới, có thể tắc mạch chi hoặc mạch phổi. Nguy cơ xảy ra cao hơn với Heparin thường (UFH) so với Heparin trọng lượng phân tử thấp (LMWH).

1.4. Loãng xương

Tác dụng phụ của thuốc chống đông máu này chủ yếu gặp ở những người dùng Heparin kéo dài (ví dụ: phụ nữ mang thai dùng trong suốt thai kỳ). Trong đó, Heparin kích thích các tế bào hủy xương và ức chế tế bào tạo xương, làm giảm mật độ xương. Các thuốc uống thế hệ mới (DOACs) và Warfarin ít ảnh hưởng đến mật độ xương hơn so với Heparin.

1.5. Hội chứng ngón chân tím (Purple Toe Syndrome) và các tác dụng phụ khác

Ở warfarin, ngón chân tím, đau, xảy ra sau vài tuần. Lý do là Cholesterol emboli từ mảng xơ vữa bị warfarin làm tan, chặn mạch nhỏ ở chân. Một số tác dụng phụ khác gồm:

Buồn nôn, tiêu chảy, khó tiêu (DOACs);
Dị ứng, mệt mỏi, nhức đầu;
Dị tật thai nhi (warfarin)

2. Cách hạn chế tác dụng phụ của thuốc chống đông máu

Cách hạn chế tác dụng phụ của thuốc chống đông máu bao gồm:

Kiểm tra định kỳ: Với warfarin, theo dõi chỉ số INR thường xuyên (mục tiêu 2-3) và điều chỉnh liều theo di truyền hoặc chế độ dinh dưỡng. INR quá cao làm máu loãng, tăng nguy cơ xuất huyết não. Với thuốc chống đông mới (Rivaroxaban, Dabigatran…), theo dõi chức năng thận định kỳ; nếu suy thận, cần xét nghiệm anti-Xa.
Thông báo với nhân viên y tế: Luôn nói rằng bạn đang dùng thuốc chống đông khi đi khám răng, nội soi hay phẫu thuật.
Tránh tương tác: Ăn rau đều đặn để INR ổn định, tránh nước bưởi, thảo dược (gừng, nghệ) và hạn chế rượu bia.
Thay đổi lối sống: Đi dép trong nhà, tránh hoạt động dễ gây chảy máu, dùng bàn chải mềm, máy cạo râu điện và hạn chế tiếp xúc với dao kéo. Cai thuốc lá nếu đang sử dụng.
Chú ý khi ngã: Ngay cả khi va chạm nhẹ vào đầu, cần đến bệnh viện chụp CT, vì xuất huyết não có thể diễn tiến âm thầm.
Điều chỉnh liều và chuyển thuốc: Giảm liều cho người cao tuổi, béo phì, suy thận; ví dụ Apixaban giảm liều nếu CrCl <30 mL/phút.
Nhận biết dấu hiệu cảnh báo: Nước tiểu màu đỏ hoặc nâu sẫm; phân đen sệt; ho ra máu; chảy máu mũi >10 phút; đau đầu dữ dội bất thường
Thực hiện các biện pháp này giúp giảm nguy cơ tác dụng phụ và đảm bảo an toàn khi sử dụng thuốc chống đông máu.

Tóm lại, mặc dù tồn tại những tác dụng phụ của thuốc chống đông máu nhưng chúng vẫn an toàn và cần thiết khi lợi ích phòng ngừa đột quỵ, huyết khối lớn hơn nguy cơ. Việc theo dõi sát sao của bác sĩ, duy trì lối sống phù hợp và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp sử dụng thuốc hiệu quả. Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc mà cần phối hợp chặt chẽ với nhân viên y tế để đảm bảo an toàn và tối ưu hiệu quả điều trị.

Nguồn tài liệu tham khảo: Clevelandclinic, NCBI, Stoptheclot