Các loại thuốc kháng sinh chống viêm thường dùng

Các loại thuốc kháng sinh chống viêm thường được sử dụng trong điều trị nhiễm khuẩn nhằm kiểm soát viêm, giảm triệu chứng và ngăn biến chứng nguy hiểm. Tuy nhiên, không phải tình trạng viêm nào cũng cần dùng kháng sinh. Việc hiểu rõ nhóm thuốc, công dụng và chỉ định phù hợp giúp người bệnh sử dụng thuốc đúng cách, tránh lạm dụng, giảm nguy cơ kháng thuốc và đảm bảo hiệu quả điều trị lâu dài.

1. Kháng sinh có phải là thuốc chống viêm không?

Thuốc kháng sinh không phải là thuốc chống viêm, dù trong thực tế nhiều người vẫn hay nhầm lẫn hai khái niệm này. Các loại thuốc kháng sinh chống viêm thực chất là cách gọi chưa chính xác, vì kháng sinh chỉ có tác dụng khi tình trạng viêm do vi khuẩn gây ra. Nhóm thuốc này hoạt động bằng cách tiêu diệt vi khuẩn hoặc ức chế sự phát triển, sinh sản của chúng, từ đó loại bỏ nguyên nhân gây nhiễm trùng như viêm họng, viêm phổi, viêm đường tiết niệu…

Trong khi đó, thuốc chống viêm lại có cơ chế hoàn toàn khác. Chúng không tiêu diệt vi khuẩn mà tập trung làm giảm phản ứng viêm của cơ thể bằng cách ức chế các chất trung gian gây viêm hoặc điều hoà phản ứng miễn dịch. Nhờ vậy, thuốc chống viêm giúp giảm sưng, đau, nóng, đỏ trong các bệnh như viêm khớp, viêm đường tiêu hoá hay các bệnh viêm mạn tính. 

2. Khi nào cần dùng thuốc kháng sinh chống viêm?

Không phải mọi tình trạng viêm đều cần dùng đến kháng sinh. Các loại thuốc kháng sinh kháng viêm chỉ nên sử dụng khi viêm xuất phát từ nhiễm trùng do vi khuẩn. Khi đó, thuốc vừa giúp tiêu diệt hoặc ứng chế vi khuẩn gây bệnh, vừa gián tiếp làm giảm phản ứng viêm trong cơ thể.

Cụ thể, bác sĩ thường chỉ định các loại thuốc kháng sinh chống viêm trong những trường hợp như: 

• Viêm họng do liên cầu khuẩn, viêm phổi, viêm phế quản do vi khuẩn, viêm tai giữa, viêm xoang, nhiễm trùng đường tiết niệu, nhiễm trùng da hoặc mô mềm. 
• Với các bệnh nhiễm khuẩn nặng như viêm màng não, nhiễm trùng máu, kháng sinh là bắt buộc để kiểm soát tình trạng viêm và ngăn biến chứng nguy hiểm.

Ngược lại, nếu viêm do virus như cảm lạnh thông thường, việc dùng kháng sinh không mang lại hiệu quả mà còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc. Vì vậy, chỉ nên dùng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ, tuân thủ đúng liều và thời gian điều trị.

3. Các loại thuốc kháng sinh chống viêm phổ biến hiện nay

Các loại thuốc kháng sinh chống viêm phổ biến hiện nay thường được bác sĩ chỉ định khi tình trạng viêm xuất phát từ nhiễm trùng do vi khuẩn. Mỗi nhóm kháng sinh có cơ chế tác dụng và phạm vi điều trị khác nhau, phù hợp với từng loại bệnh và mức độ viêm cụ thể.

3.1. Nhóm kháng sinh chống viêm Doxycycline

Doxycycline là kháng sinh thuộc nhóm Tetracycline, được sử dụng rộng rãi từ những năm 1960 và đến nay vẫn nằm trong các loại thuốc kháng sinh chống viêm được kê đơn phổ biến. Đây là kháng sinh phổ rộng, có khả năng ức chế nhiều loại vi khuẩn khác nhau, đồng thời còn phát huy tác dụng chống viêm trong một số bệnh lý nhất định.

Nhờ kết hợp hiệu quả kháng khuẩn và điều hòa phản ứng viêm, Doxycycline thường được xếp vào các loại kháng sinh chống viêm có tính ứng dụng cao. Thuốc được chỉ định trong nhiễm trùng đường hô hấp như viêm xoang, viêm phổi, viêm phế quản do vi khuẩn; các bệnh da liễu viêm như mụn trứng cá, trứng cá đỏ, viêm da quanh miệng, viêm mô tế bào.

Ngoài ra, Doxycycline còn dùng trong điều trị bệnh lây qua đường tình dục (như chlamydia), bệnh do ve truyền (Lyme, sốt phát ban), phòng ngừa sốt rét, nhiễm trùng răng miệng, tai giữa và dự phòng nhiễm trùng sau khi bị động vật cắn.

3.2. Kháng sinh nhóm Macrolide

Kháng sinh nhóm Macrolide được sử dụng trong điều trị nhiều bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn, đặc biệt là viêm phổi và các nhiễm trùng đường hô hấp. Việc lựa chọn thuốc phù hợp cần dựa trên loại vi khuẩn gây bệnh, tình trạng sức khỏe người bệnh và mức độ kháng thuốc tại từng khu vực. Bác sĩ thường cân nhắc thêm độ tuổi, cân nặng, tiền sử dị ứng và việc dùng kháng sinh trước đó.

Tên thuốc tiêu biểu của nhóm này là Azithromycin (Zithromax). Thuốc có khả năng ức chế quá trình tổng hợp protein của vi khuẩn, từ đó giúp kiểm soát nhiễm trùng hiệu quả. Macrolide thường được xem là lựa chọn thay thế Penicillin cho người dị ứng và thuộc các loại thuốc kháng sinh chống viêm được dùng phổ biến, tuy nhiên không có tác dụng với virus gây cảm lạnh hay cúm.

3.3. Nhóm kháng sinh chống viêm Penicillin

Penicillin là nhóm kháng sinh beta-lactam có nguồn gốc từ nấm Penicillium, thuộc các thuốc kháng sinh chống nhiễm trùng được dùng phổ biến. Thuốc tác động bằng cách ức chế tổng hợp peptidoglycan của thành tế bào vi khuẩn, làm vách tế bào bị phá vỡ và vi khuẩn bị tiêu diệt. Penicillin không chống viêm trực tiếp mà giảm viêm gián tiếp nhờ loại bỏ vi khuẩn gây bệnh.

Các loại thường gặp bao gồm Penicillin G, Penicillin V và Amoxicillin. Nhóm thuốc này được chỉ định điều trị nhiễm trùng do vi khuẩn như viêm họng, viêm amidan, viêm phổi nhẹ; viêm tai giữa, viêm xoang; nhiễm khuẩn da – mô mềm; nhiễm trùng tiết niệu – sinh dục (viêm bàng quang, giang mai). Ngoài ra, penicillin còn dùng phòng ngừa tái phát thấp khớp cấp.

3.4. Nhóm các loại thuốc kháng sinh chống viêm Cephalosporin

Cephalosporin là kháng sinh phổ rộng thuộc họ beta-lactam, được bán tổng hợp từ acid 7-aminocephalosporanic. Phổ kháng khuẩn của thuốc được mở rộng dần theo các thế hệ , từ Gram dương (thế hệ 1) đến Gram âm và cả vi khuẩn kháng thuốc (thế hệ 3, 4, 5).

Cephalosporin có tác dụng diệt khuẩn tương tự Penicillin, hoạt động bằng cách ức chế tổng hợp vách tế bào vi khuẩn, khiến vi khuẩn mất lớp bảo vệ và bị tiêu diệt. Mặc dù không phải thuốc chống viêm trực tiếp, nhưng nhờ loại bỏ vi khuẩn gây bệnh – nguyên nhân gây viêm, Cephalosporin được xem là một trong các loại thuốc kháng sinh chống viêm thường dùng trong lâm sàng.

3.5. Nhóm thuốc kháng sinh chống viêm Fluoroquinolone

Fluoroquinolone là kháng sinh phổ rộng, có khả năng tiêu diệt nhiều loại vi khuẩn khác nhau. Thuốc hoạt động bằng cách ức chế các enzym quan trọng như DNA gyrase và topoisomerase, khiến vi khuẩn không thể sao chép DNA và bị tiêu diệt.

Tuy nhiên, do nguy cơ gây tác dụng phụ nghiêm trọng, Fluoroquinolone không được ưu tiên dùng cho các bệnh nhiễm trùng nhẹ, thông thường như viêm xoang, viêm phế quản hay nhiễm trùng tiết niệu không biến chứng. Nhóm thuốc này chỉ được cân nhắc khi các kháng sinh an toàn hơn không hiệu quả.

Trong một số trường hợp đặc biệt như bệnh than, dịch hạch hoặc nhiễm trùng nặng, Fluoroquinolone vẫn được chỉ định. Vì loại bỏ vi khuẩn lây bệnh, chúng thường được xếp vào các loại thuốc kháng sinh chống viêm dùng có kiểm soát. Các thuốc phổ biến gồm Ciprofloxacin, Levofloxacin, Moxifloxacin, Ofloxacin…

4. Cách sử dụng thuốc kháng sinh chống viêm an toàn, hiệu quả

Việc sử dụng các loại thuốc kháng sinh chống viêm đúng cách đóng vai trò quan trọng trong điều trị nhiễm khuẩn và phòng ngừa biến chứng. Nếu dùng sai chỉ định hoặc lạm dụng, thuốc không những kém hiệu quả mà còn làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.

• Chỉ dùng khi thật sự cần thiết: Các loại thuốc kháng sinh chống viêm chỉ nên sử dụng khi đã xác định bệnh do nhiễm khuẩn và có chỉ định từ bác sĩ, nhằm tác động đúng nguyên nhân gây bệnh.
• Không tự ý mua và dùng thuốc: Việc tự ý sử dụng kháng sinh có thể gây tác dụng phụ, kháng thuốc và làm bệnh nặng hơn.
• Tuân thủ đúng hướng dẫn y tế: Dùng đúng liều, đúng thời gian, không tự ý ngưng hay thay đổi cách dùng thuốc.
• Thận trọng với đối tượng đặc biệt: Phụ nữ mang thai, cho con bú, người cao tuổi hoặc có bệnh gan thận cần được tư vấn kỹ trước khi dùng thuốc.
• Kết hợp phòng bệnh: Giữ gìn vệ sinh, nâng cao sức đề kháng giúp hạn chế nhiễm trùng và giảm phụ thuộc vào kháng sinh.

Các loại thuốc kháng sinh chống viêm chỉ phát huy hiệu quả khi được dùng đúng nguyên nhân, đúng liều và đúng thời gian. Thuốc không có tác dụng với viêm do virus hay viêm không nhiễm khuẩn. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ, tránh tự ý mua và sử dụng để hạn chế tác dụng phụ và nguy cơ kháng kháng sinh.

Nguồn thông tin tham khảo: Cleveland Clinic