Các loại thuốc kháng histamin thường dùng

Các loại thuốc kháng histamin là nhóm thuốc thường được sử dụng để làm giảm nhanh các triệu chứng dị ứng như hắt hơi, sổ mũi, ngứa, nổi mề đay hay chảy nước mắt. Tùy vào từng thế hệ thuốc và tình trạng cụ thể, mỗi loại sẽ có ưu điểm, tác dụng phụ và cách dùng khác nhau, vì vậy việc hiểu rõ để lựa chọn đúng thuốc là rất quan trọng.

1. Phân loại thuốc kháng histamin theo thụ thể/ các dạng bào chế

Nhóm thuốc kháng histamin không cần kê đơn, hoạt động bằng cách ức chế histamin – chất trung gian gây ra phản ứng dị ứng và có thể dẫn đến sốc phản vệ. Dựa vào loại thụ thể histamin mà thuốc tác động, thuốc kháng histamin thành hai nhóm chính:

Thuốc kháng histamin thụ thể H1: Các thụ thể H1 phân bố rộng khắp cơ thể, đặc biệt ở hệ thần kinh trung ương, cơ trơn đường hô hấp và mạch máu. Khi các thụ thể này bị kích hoạt, cơ thể sẽ xuất hiện các biểu hiện dị ứng điển hình như ngứa, sưng, chảy nước mũi hoặc thậm chí sốc phản vệ. Vì vậy, các loại thuốc kháng histamin H1 chủ yếu được dùng để điều trị các triệu chứng dị ứng.
Thuốc kháng histamin thụ thể H2: Thụ thể H2 tập trung nhiều ở các tế bào tiết axit của dạ dày, một phần ở cơ trơn và tim. Do đó, nhóm thuốc kháng histamin H2 thường được sử dụng trong điều trị các bệnh lý liên quan đến dạ dày – tiêu hóa, như tăng tiết axit.

các loại thuốc kháng histamin — Nhóm thuốc kháng histamin không cần kê đơn

Ngoài cách phân loại theo thụ thể, nhóm thuốc kháng histamin còn được chia theo thế hệ, dựa trên mức độ phát triển và tác dụng phụ:

Thuốc kháng histamin thế hệ thứ nhất: Là các thuốc ra đời sớm, có khả năng đi vào não dễ hơn nên thường gây buồn ngủ và ảnh hưởng đến sự tỉnh táo.
Thuốc kháng histamin thế hệ thứ hai: Là các thuốc mới hơn, ít xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương, vì vậy giảm đáng kể tình trạng buồn ngủ.
Thuốc kháng histamin thế hệ thứ ba: Được phát triển từ thế hệ thứ hai, tiếp tục cải thiện hiệu quả và vẫn duy trì ưu điểm ít gây buồn ngủ.

Việc hiểu rõ cách phân loại các loại thuốc kháng histamin sẽ giúp lựa chọn thuốc phù hợp hơn với từng mục đích điều trị và đối tượng sử dụng.

2. Các loại thuốc kháng histamin H1 thường dùng

Các loại thuốc kháng histamin H1 thường dùng là nhóm thuốc có tác dụng ức chế thụ thể H1 – những thụ thể phân bố rộng khắp cơ thể như ở não, đường hô hấp và mạch máu. Khi thụ thể H1 bị kích hoạt, cơ thể sẽ xuất hiện các triệu chứng dị ứng. Vì vậy, các thuốc kháng histamin H1 được sử dụng chủ yếu để điều trị các bệnh lý dị ứng.

Nhóm thuốc kháng histamin H1 được chia thành hai nhóm chính: Thế hệ thứ nhất và thế hệ thứ hai.

Thuốc kháng histamin H1 thế hệ thứ nhất là các thuốc ra đời sớm, dễ đi qua hàng rào máu – não nên thường gây buồn ngủ và nhiều tác dụng phụ hơn. Tuy vậy, nhóm này vẫn được dùng khá phổ biến trong điều trị dị ứng và một số chỉ định khác. Các thuốc thường gặp trong nhóm này gồm:

Brompheniramine;
Chlorpheniramine;
Clemastine;
Cyproheptadine;
Dimenhydrinate;
Diphenhydramine;
Doxylamine;
Hydroxyzine.

Những thuốc này được sử dụng để điều trị viêm mũi dị ứng, viêm kết mạc dị ứng, mề đay, phù mạch, viêm da dị ứng, say tàu xe, buồn nôn, nôn và trong một số trường hợp còn được dùng hỗ trợ điều trị mất ngủ (ngoài chỉ định).

Thuốc kháng histamin H1 thế hệ thứ hai là các thuốc cải tiến hơn, ít gây buồn ngủ và ít tương tác thuốc. Do đó, nhóm này thường được ưu tiên khi cần điều trị dài ngày các bệnh dị ứng.

3. Các loại thuốc kháng histamin H2 thường dùng

Các loại thuốc kháng histamin H2 thường dùng là những thuốc giúp giảm tiết axit dạ dày, nhờ tác động lên thụ thể H2 nằm chủ yếu ở các tế bào tiết axit của dạ dày. Vì vậy, nhóm thuốc này thường được sử dụng trong điều trị các bệnh lý đường tiêu hóa như loét dạ dày – tá tràng, trào ngược dạ dày thực quản (GERD), viêm dạ dày, hội chứng Zollinger–Ellison và đôi khi là khó tiêu.

Những thuốc kháng histamin H2 phổ biến hiện nay gồm:

Cimetidine (Acid Reducer®, Tagamet®);
Famotidine (Pepcid®);
Nizatidine (Axid®).

Đây là các thuốc được dùng rộng rãi để kiểm soát tình trạng tăng tiết axit và giảm các triệu chứng liên quan đến dạ dày.

4. Nên chọn loại thuốc kháng histamin nào cho từng tình huống

Việc lựa chọn các loại thuốc kháng histamin nên dựa vào mục đích sử dụng cụ thể, mức độ triệu chứng và nhu cầu dùng ngắn hạn hay lâu dài. Mỗi thuốc trong nhóm thuốc kháng histamin có ưu điểm riêng, phù hợp với từng tình huống khác nhau.

Trong trường hợp cần giảm dị ứng kèm ngứa nhiều, lo âu hoặc dùng trước phẫu thuật, hydroxyzine là lựa chọn thường được bác sĩ chỉ định. Đây là thuốc kháng histamin thế hệ đầu, có tác dụng khá nhanh nhưng thời gian hiệu quả ngắn và không phù hợp để dùng kéo dài. Vì vậy, thuốc thường chỉ được dùng khi thật sự cần thiết hoặc trong thời gian ngắn.

Nếu chỉ bị dị ứng nhẹ hoặc cảm lạnh thông thường và cần giảm triệu chứng nhanh, Benadryl có thể giúp cải thiện chảy nước mũi, hắt hơi, ngứa mắt trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, do dễ gây buồn ngủ nên thuốc này không thích hợp để sử dụng hằng ngày hoặc khi cần tỉnh táo.

Đối với những người bị dị ứng theo mùa hoặc quanh năm và cần kiểm soát triệu chứng mỗi ngày, Zyrtec là một trong các thuốc kháng histamin được dùng phổ biến. Thuốc có tác dụng kéo dài suốt 24 giờ, tiện lợi khi chỉ cần uống một lần mỗi ngày, dù vẫn có thể gây buồn ngủ nhẹ ở một số người.

Claritin phù hợp với những ai muốn phòng ngừa dị ứng lâu dài và ưu tiên thuốc ít tác dụng phụ. Dù khởi phát tác dụng chậm hơn, nhưng thuốc duy trì hiệu quả cả ngày và được đánh giá là an toàn khi dùng thường xuyên.

Trong trường hợp cần thuốc gần như không gây buồn ngủ, Allegra là lựa chọn nổi bật trong nhóm thuốc kháng histamin thế hệ mới. Thuốc thích hợp cho người phải làm việc, học tập hoặc lái xe vì vẫn kiểm soát tốt triệu chứng dị ứng mà ít ảnh hưởng đến sự tỉnh táo.

Với những người bị dị ứng mạn tính hoặc nổi mề đay kéo dài, Xyzal thường được cân nhắc do tác dụng ổn định suốt 24 giờ và có thể dùng lâu dài nếu cần. Mức độ gây buồn ngủ của thuốc thấp hơn so với nhiều thuốc khác.

Cuối cùng, khi dị ứng đi kèm buồn nôn, say tàu xe hoặc cần an thần trước thủ thuật y khoa, promethazine có thể mang lại hiệu quả tốt. Tuy nhiên, đây là thuốc kháng histamin thế hệ đầu, cần dùng theo đơn và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo an toàn.

5. Những đối tượng cần cẩn trọng khi sử dụng thuốc kháng histamin

Dù nhiều thuốc kháng histamin được bán không cần đơn nhưng việc sử dụng không đúng cách vẫn có thể gây ra rủi ro cho sức khỏe. Biến chứng thường gặp nhất là dùng quá liều, dẫn đến ngộ độc thuốc.

Bên cạnh đó, một số thuốc kháng histamin có thể làm nặng thêm các bệnh lý sẵn có. Vì vậy, nếu bạn đang mắc một trong những tình trạng sau, hãy trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng: Đái tháo đường; phì đại tuyến tiền liệt hoặc khó tiểu; động kinh; bệnh tim mạch; tăng huyết áp; tăng nhãn áp và cường giáp.

Tóm lại, việc nhận biết đúng nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp đóng vai trò rất quan trọng trong kiểm soát các triệu chứng dị ứng. Trong đó, các loại thuốc kháng histamin giúp làm giảm nhanh các biểu hiện như ngứa, hắt hơi, sổ mũi hay nổi mề đay, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả và đảm bảo an toàn, người dùng nên tuân thủ chỉ định của bác sĩ, không tự ý lạm dụng thuốc và kết hợp với việc tránh các tác nhân gây dị ứng trong sinh hoạt hằng ngày.