Vì sao dùng aspirin dự phòng tiền sản giật?

Aspirin dự phòng tiền sản giật hiện được xem là “chìa khóa vàng” trong việc quản lý thai kỳ nguy cơ cao, giúp bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và bé. Tuy nhiên, không phải mẹ bầu nào cũng hiểu rõ cơ chế bảo vệ của thuốc, thời điểm “cửa sổ vàng” để bắt đầu sử dụng hay hiệu quả thực tế mà liệu pháp này mang lại. Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết các thắc mắc trên dựa trên các khuyến cáo y khoa uy tín.

1. Vì sao cần dự phòng tiền sản giật?

Tiền sản giật là một bệnh lý phức tạp, đặc trưng bởi tình trạng tăng huyết áp và tổn thương các cơ quan như gan, thận sau tuần thứ 20 của thai kỳ. Mức độ nguy hiểm của bệnh lý này là không thể xem thường. Tiền sản giật hiện là nguyên nhân gây tử vong mẹ đứng hàng thứ hai tại Việt Nam, chỉ xếp sau băng huyết sau sinh.

Nếu thuốc phòng ngừa tiền sản giật không được chỉ định kịp thời cho nhóm thai phụ nguy cơ cao, bệnh có thể tiến triển nặng dẫn đến sản giật (co giật), hội chứng HELLP, hoặc suy đa tạng.

Đối với thai nhi, tiền sản giật gây thiếu máu nuôi dưỡng bánh nhau, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng như thai chậm tăng trưởng trong tử cung (IUGR) hoặc sinh non. Theo nghiên cứu đăng trên AJOG, tiền sản giật chịu trách nhiệm cho khoảng 1/6 tổng số ca sinh non, để lại nhiều di chứng sức khỏe lâu dài cho trẻ. Do đó, chiến lược dự phòng chủ động là ưu tiên hàng đầu trong quản lý thai kỳ hiện đại.

2. Aspirin dự phòng tiền sản giật là gì?

Mặc dù aspirin thường được biết đến là thuốc giảm đau, kháng viêm, nhưng trong sản khoa, dự phòng tiền sản giật bằng aspirin lại sử dụng một liều lượng hoàn toàn khác, được gọi là “aspirin liều thấp”.

Theo hướng dẫn lâm sàng của ACOG, liều thấp được định nghĩa là 81 mg/ngày. Trong khi đó, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra khuyến cáo mức liều từ 60–80 mg/ngày.

Liệu pháp này được chỉ định cho các thai phụ thuộc nhóm nguy cơ cao (như có tiền sử tiền sản giật, đa thai, tăng huyết áp mãn tính, đái tháo đường, bệnh thận…) hoặc nhóm có nhiều yếu tố nguy cơ trung bình kết hợp (như con so, béo phì, tiền sử gia đình, tuổi mẹ cao…). Đây là phương pháp can thiệp chi phí thấp nhưng mang lại hiệu quả bảo vệ vượt trội.

3. Cơ chế thuốc chống tiền sản giật aspirin

Hiệu quả của thuốc chống tiền sản giật aspirin đến từ khả năng điều chỉnh sự cân bằng sinh hóa trong mạch máu.

Cơ chế bệnh sinh của tiền sản giật bắt nguồn từ sự xâm nhập bất toàn của nguyên bào nuôi vào hệ thống động mạch xoắn tử cung, gây ra tình trạng thiếu máu cục bộ tại bánh nhau và tổn thương nội mô mạch máu của mẹ.

Cụ thể hơn, theo giải thích từ ACOG, aspirin hoạt động bằng cách ức chế men cyclooxygenase-1 (COX-1). Hành động này giúp làm giảm quá trình sản xuất Thromboxane A2 – một chất gây co mạch mạnh và kích thích kết tập tiểu cầu. Đồng thời, ở liều thấp, thuốc ít ảnh hưởng đến Prostacyclin – chất giúp giãn mạch. Nhờ cơ chế này, aspirin giúp:

• Ngăn ngừa hình thành các cục máu đông vi mạch (huyết khối).
• Hạn chế tình trạng viêm và giảm sự co thắt mạch máu.
• Cải thiện dòng máu lưu thông qua bánh nhau để nuôi dưỡng thai nhi.

4. Thời điểm và liều dùng aspirin dự phòng tiền sản giật

Việc tuân thủ đúng thời điểm và liều lượng là yếu tố quyết định thành bại của liệu trình dự phòng.

4.1. Khoảng thời gian điều trị mang lại hiệu quả cao nhất

Theo khuyến cáo từ ACOG, việc sử dụng aspirin dự phòng tiền sản giật nên được bắt đầu trong khoảng từ tuần 12 đến tuần 28 của thai kỳ, nhưng tối ưu nhất là trước tuần thứ 16.

Nghiên cứu được trích dẫn trên AJOG khẳng định rằng, bắt đầu điều trị trước 16 tuần giúp tối đa hóa hiệu quả, giảm đáng kể tỷ lệ tiền sản giật sinh non so với việc bắt đầu muộn hơn. Lý do là bởi giai đoạn này quá trình hình thành bánh nhau đang diễn ra mạnh mẽ nhất.

4.2. Quy định về liều lượng và cách thức dùng thuốc

• Liều dùng: Theo ACOG, liều khuyến cáo phổ biến tại Mỹ và Việt Nam là 81 mg/ngày. Một số nghiên cứu lớn tại Châu Âu như thử nghiệm ASPRE sử dụng liều 150 mg/ngày cho nhóm nguy cơ cao để đạt hiệu quả tối ưu. Tuy nhiên, liều lượng cụ thể cần tuân theo chỉ định của bác sĩ trực tiếp theo dõi.
• Thời điểm uống: Một nghiên cứu về nhịp sinh học được trích dẫn trên AJOG gợi ý rằng uống aspirin vào buổi tối trước khi đi ngủ giúp kiểm soát huyết áp tâm thu và tâm trương tốt hơn so với uống vào buổi sáng.
• Duy trì: Thuốc thường được uống hàng ngày cho đến khi sinh hoặc theo phác đồ riêng của bác sĩ.

5. Tiền sản giật uống aspirin có hiệu quả không?

Câu trả lời là có. Hiệu quả bảo vệ khi cho thai phụ nguy cơ cao tiền sản giật uống aspirin đã được chứng minh qua hàng loạt dữ liệu y khoa tin cậy.

Theo kết quả từ thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên ASPRE (Aspirin for Evidence-Based Preeclampsia Prevention) được đăng tải trên AJOG, việc sử dụng aspirin liều 150 mg/ngày bắt đầu từ tuần 11-14 giúp giảm tới 62% tỷ lệ tiền sản giật sinh non ở nhóm thai phụ nguy cơ cao.

Báo cáo của Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Phòng ngừa Hoa Kỳ (USPSTF) cũng ghi nhận việc sử dụng aspirin liều thấp giúp giảm 24% nguy cơ mắc tiền sản giật và giảm 14% nguy cơ sinh non tự phát.

Việc sử dụng aspirin liều thấp được xem là an toàn, không làm tăng nguy cơ đóng sớm ống động mạch ở thai nhi hay gây xuất huyết nội sọ ở trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, aspirin có đặc tính chống kết tập tiểu cầu, làm kéo dài thời gian đông máu. Do đó, thai phụ tuyệt đối không tự ý sử dụng nếu không có chỉ định, nhằm tránh nguy cơ chảy máu không kiểm soát khi chuyển dạ.

Nguồn tham khảo: ACOG, AJOG