Tiền sản giật: Dấu hiệu, nguy cơ, chẩn đoán và hướng điều trị
Tiền sản giật là một biến chứng sản khoa có thể xuất hiện từ sau tuần thai thứ 20 và gây ảnh hưởng đến nhiều cơ quan của người mẹ cũng như sự phát triển của thai nhi. Bệnh có thể diễn tiến âm thầm, chỉ được phát hiện qua đo huyết áp hoặc xét nghiệm nước tiểu, nhưng cũng có trường hợp tiến triển nhanh với đau đầu, rối loạn thị giác, đau thượng vị, khó thở hoặc co giật. Chủ động sàng lọc, theo dõi thai kỳ và nhận biết sớm bất thường giúp thai phụ giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.
1. Tiền sản giật là gì?
1.1. Khái niệm tiền sản giật khi mang thai và preeclampsia
Nhiều mẹ bầu thắc mắc tiền sản là gì, tiền sản giật là sao hoặc tiền sản giật là như thế nào. Về chuyên môn, preeclampsia là tình trạng tăng huyết áp mới xuất hiện sau 20 tuần thai, thường kèm protein niệu hoặc bằng chứng tổn thương cơ quan đích. Tiền sản giật khi mang thai có thể xuất hiện ở nhiều mức độ khác nhau và có nguy cơ tiến triển thành sản giật nếu không được kiểm soát.
1.2. Tiền sản giật có nguy hiểm không và những biến chứng cần cảnh báo
Bệnh có thể gây sản giật, phù phổi, tổn thương thận cấp, tổn thương gan, xuất huyết não, rau bong non hoặc hội chứng HELLP. Đối với thai nhi, các biến chứng gồm hạn chế tăng trưởng, thiểu ối, sinh non hoặc thai chết lưu.
2. Nguyên nhân và yếu tố làm tăng nguy cơ tiền sản giật
2.1. Các nguyên nhân dẫn đến tiền sản giật thai kỳ
Nguyên nhân tiền sản giật hiện chưa được xác định hoàn toàn. Các cơ chế được đề cập gồm sự phát triển bất thường của động mạch xoắn rau thai, giảm lưu lượng máu tử cung – nhau thai, bất thường miễn dịch, di truyền và rối loạn chức năng nội mô.
2.2. Đối tượng thai phụ có nguy cơ tiền sản giật cao
Nhóm tiền sản giật nguy cơ cao gồm người từng mắc bệnh ở lần mang thai trước, đa thai, bệnh thận, bệnh tự miễn, đái tháo đường hoặc tăng huyết áp mạn. Các yếu tố khác làm tăng nguy cơ tiền sản giật gồm mang thai lần đầu, tuổi mẹ từ 35 trở lên, béo phì trước thai kỳ và tiền sử gia đình có người mắc bệnh.
3. Dấu hiệu và triệu chứng tiền sản giật nhận biết sớm
3.1. Biểu hiện tiền sản giật trong thai kỳ
Dấu hiệu tiền sản giật thường gặp nhất là tăng huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên sau tuần 20. Các triệu chứng tiền sản giật khác có thể gồm phù mặt hoặc tay, tăng cân nhanh, đau đầu kéo dài, rối loạn thị giác, đau vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải, buồn nôn, khó thở và giảm lượng nước tiểu. Những biểu hiện tiền sản giật nghiêm trọng như đau đầu dữ dội, nhìn mờ hoặc khó thở cần được đánh giá y tế sớm.
3.2. Tiền sản giật sau sinh và các dấu hiệu cảnh báo muộn
Tiền sản giật sau sinh vẫn có thể xuất hiện dù thai kỳ trước đó chưa được chẩn đoán bệnh, thường trong vài ngày đầu nhưng có thể muộn tới khoảng 6 tuần sau sinh. Dấu hiệu tương tự trong thai kỳ như tăng huyết áp, đau đầu, rối loạn thị giác, đau vùng bụng trên hoặc khó thở cần được chú ý.
4. Xét nghiệm tiền sản giật và quy trình chẩn đoán
4.1. Xét nghiệm tiền sản giật là gì và có vai trò như thế nào?
Chẩn đoán thường kết hợp đo huyết áp với xét nghiệm tiền sản giật gồm kiểm tra protein trong nước tiểu và xét nghiệm máu để đánh giá tiểu cầu, chức năng gan, thận. Trong trường hợp không có protein niệu, bệnh vẫn có thể được xác định nếu thai phụ tăng huyết áp mới khởi phát và xuất hiện tổn thương cơ quan đích.
4.2. Xét nghiệm khi nào là thời điểm thích hợp?
Với câu hỏi xét nghiệm tiền sản giật khi nào, câu trả lời là sàng lọc nguy cơ có thể được thực hiện ở khoảng tuần 12–14. Mục tiêu là nhận diện thai phụ nguy cơ cao để bác sĩ xây dựng kế hoạch dự phòng và theo dõi từ sớm.
5. Phương pháp điều trị và dự phòng
5.1. Sử dụng thuốc aspirin trong dự phòng tiền sản giật
Ở nhóm thai phụ có nguy cơ cao, aspirin liều thấp có thể được cân nhắc để dự phòng theo chỉ định bác sĩ. Việc sử dụng thuốc aspirin liều thấp kết hợp bổ sung đủ canxi trong thai kỳ có thể giúp hạn chế nguy cơ mắc bệnh. Thai phụ tuyệt đối không tự dùng thuốc khi chưa được bác sĩ đánh giá.
5.2. Thuốc methyldopa và các kiểm soát huyết áp trong thai kỳ
Các file đính kèm không cung cấp thông tin cụ thể về methyldopa, vì vậy không đủ cơ sở để mô tả liều dùng hoặc chỉ định riêng của thuốc này. Về nguyên tắc kiểm soát huyết áp, khi huyết áp đạt mức nặng, đặc biệt từ 160/110 mmHg, thai phụ cần được đánh giá và sử dụng thuốc hạ áp phù hợp theo chỉ định.
5.3. Theo dõi, chăm sóc thai phụ nguy cơ cao
Thai phụ có tiền sản giật ở bà bầu mức nhẹ có thể được theo dõi sát huyết áp, nghỉ ngơi và kiểm tra thai định kỳ. Trường hợp nặng thường cần nhập viện, theo dõi huyết áp, tiểu cầu, chức năng gan thận và tình trạng thai nhi; magie sulfat có thể được dùng để dự phòng co giật khi có biểu hiện nặng. Thời điểm sinh được cân nhắc dựa trên tuổi thai và tình trạng của mẹ – thai.
Tiền sản giật có thể tiến triển nhanh và ảnh hưởng đồng thời đến sức khỏe mẹ và thai nhi. Vì vậy, thai phụ nên tuân thủ lịch khám thai, sàng lọc nguy cơ từ sớm và đi khám ngay khi xuất hiện tăng huyết áp, đau đầu kéo dài, nhìn mờ, đau vùng thượng vị, khó thở hoặc phù bất thường. Việc theo dõi và điều trị cần được cá thể hóa bởi bác sĩ chuyên khoa Sản để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.
