Tiền sản giật là gì và làm thế nào để nhận biết, điều trị kịp thời?

Tiền sản giật là tình trạng rối loạn tăng huyết áp trong thai kỳ, thường khởi phát sau tuần thứ 20 và tiềm ẩn nguy cơ gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm cho cả mẹ và thai nhi. Bệnh được nhận biết qua tăng huyết áp kèm protein niệu hoặc dấu hiệu tổn thương cơ quan. Một số thai phụ không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi bệnh tiến triển nặng. Nếu không được xử trí kịp thời, bệnh có thể gây co giật, suy đa cơ quan, thai chậm phát triển hoặc sinh non. Vì vậy, thai phụ cần nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ và dấu hiệu cảnh báo.

1. Nguyên nhân tiền sản giật và dấu hiệu nhận biết là gì?

1.1. Vì sao thai phụ có nguy cơ mắc bệnh?

Cơ chế gây bệnh chưa được xác định hoàn toàn nhưng có liên quan đến sự phát triển bất thường của nhau thai và rối loạn chức năng mạch máu.

Yếu tố nguy cơ:

Tiền sử: Từng mắc bệnh trong thai kỳ trước hoặc có người thân từng mắc.
Bệnh lý nền: Tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận hoặc bệnh tự miễn.
Đặc điểm thai kỳ: Mang thai lần đầu, đa thai.
Yếu tố cá nhân: Béo phì, tuổi mẹ từ 35 trở lên.

Ngay cả khi không có yếu tố nguy cơ đặc biệt, thai phụ vẫn có khả năng mắc bệnh. Do đó, việc thăm khám và theo dõi sức khỏe thai kỳ thường xuyên là cần thiết.

1.2. Dấu hiệu tiền sản giật thường gặp là gì?

Một số thai phụ không có triệu chứng đặc trưng. Biểu hiện:

Tăng huyết áp: Từ 140/90 mmHg trở lên, được xác nhận theo tiêu chuẩn chẩn đoán.
Đau đầu dữ dội: Kéo dài, không cải thiện.
Rối loạn thị giác.
Đau thượng vị: Đặc biệt vùng bụng trên bên phải.
Phù đột ngột: Sưng nhiều ở mặt, tay.
Khó thở: Có thể liên quan đến phù phổi.

Phù đơn thuần không đủ để chẩn đoán bệnh. Khi xuất hiện đau đầu dữ dội, nhìn mờ, đau bụng trên hoặc khó thở, thai phụ cần đi khám ngay.

Theo dõi huyết áp giúp phát hiện sớm những bất thường trong thai kỳ.

2. Biến chứng tiền sản giật ảnh hưởng đến mẹ và thai nhi thế nào?

2.1. Những biến chứng nào có thể xảy ra với thai phụ?

Nếu bệnh tiến triển nặng, thai phụ có thể gặp:

Sản giật: Xuất hiện cơn co giật, đe dọa tính mạng.
Hội chứng HELLP: Biến chứng nghiêm trọng gây phá hủy hồng cầu, rối loạn chức năng gan và suy giảm số lượng tiểu cầu.
Tổn thương cơ quan: Suy giảm chức năng gan, thận hoặc phù phổi.
Đột quỵ: Liên quan đến tăng huyết áp nghiêm trọng.
Nhau bong non: Nhau thai bong khỏi thành tử cung trước khi sinh.

Người từng mắc bệnh còn có nguy cơ tăng huyết áp và bệnh tim mạch cao hơn về sau.

2.2. Thai nhi có thể chịu những ảnh hưởng gì?

Rối loạn chức năng nhau thai có thể làm giảm lượng máu và dưỡng chất cung cấp cho thai nhi, dẫn đến:

Thai chậm tăng trưởng.
Thai nhẹ cân so với tuổi thai.
Sinh non do cần chấm dứt thai kỳ sớm.
Thai suy hoặc thai lưu trong trường hợp nghiêm trọng.

Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào thời điểm khởi phát và mức độ bệnh.

Siêu âm giúp bác sĩ theo dõi sự phát triển và đánh giá sức khỏe thai nhi.

3. Chẩn đoán tiền sản giật được thực hiện như thế nào?

3.1. Bác sĩ dựa vào những tiêu chuẩn nào?

Bệnh thường được xem xét khi thai phụ tăng huyết áp mới xuất hiện sau tuần thai thứ 20, kèm protein niệu hoặc dấu hiệu tổn thương cơ quan.

Các tiêu chuẩn quan trọng gồm:

Huyết áp: Từ 140/90 mmHg trở lên, được xác nhận qua các lần đo phù hợp.
Protein niệu: Từ 300 mg/24 giờ hoặc tỷ lệ protein/creatinin niệu từ 0,3 trở lên.
Tổn thương cơ quan: Giảm tiểu cầu, suy giảm chức năng thận, tổn thương gan, phù phổi hoặc triệu chứng thần kinh, thị giác.

Bệnh vẫn có thể được chẩn đoán khi không có protein niệu nếu thai phụ tăng huyết áp kèm dấu hiệu tổn thương cơ quan đặc trưng.

3.2. Những xét nghiệm nào giúp đánh giá bệnh?

Tùy tình trạng thai phụ, bác sĩ có thể chỉ định:

Xét nghiệm nước tiểu: Đánh giá protein niệu.
Xét nghiệm máu: Kiểm tra tiểu cầu, chức năng gan và thận.
Siêu âm thai: Theo dõi sự phát triển và lượng nước ối.
Siêu âm Doppler: Đánh giá tuần hoàn tử cung – nhau thai khi cần.
Theo dõi tim thai: Kiểm tra sức khỏe thai nhi.

Kết quả thăm khám giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh và lựa chọn phương án điều trị.

4. Xử trí tiền sản giật và phòng ngừa như thế nào?

4.1. Điều trị

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào tuổi thai, mức độ bệnh và sức khỏe mẹ, thai nhi.

Trường hợp chưa có dấu hiệu nặng: Thai phụ được theo dõi huyết áp, xét nghiệm định kỳ và đánh giá sức khỏe thai nhi. Bác sĩ quyết định việc theo dõi ngoại trú hoặc nhập viện.

Trường hợp có dấu hiệu nặng: Thai phụ cần điều trị tại bệnh viện với các biện pháp:

Chỉ định thuốc hạ huyết áp.
Dùng magnesium sulfate dự phòng hoặc điều trị co giật.
Theo dõi chức năng gan, thận và tình trạng thai nhi.
Sử dụng corticosteroid hỗ trợ trưởng thành phổi thai khi có chỉ định.

Chấm dứt thai kỳ là biện pháp điều trị mang tính quyết định. Trường hợp không có dấu hiệu nặng thường được khuyến nghị sinh từ 37 tuần; trường hợp nặng có thể cần sinh sớm hơn.

Sau sinh, thai phụ vẫn cần theo dõi vì bệnh có thể tiếp tục diễn biến hoặc xuất hiện trong giai đoạn hậu sản.

4.2. Giảm nguy cơ bằng cách như thế nào?

Mặc dù không thể phòng ngừa hoàn toàn, thai phụ có thể giảm nguy cơ mắc bệnh bằng cách khám thai định kỳ, theo dõi huyết áp, kiểm soát tốt các bệnh lý nền và duy trì chế độ dinh dưỡng, vận động hợp lý. Đồng thời, cần chủ động thăm khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường. Với những trường hợp có nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng aspirin liều thấp hoặc bổ sung canxi để dự phòng. Thai phụ không nên tự ý dùng thuốc hay thực phẩm bổ sung khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Tiền sản giật tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe mẹ và thai nhi, vì vậy việc thăm khám thai đều đặn và kiểm soát huyết áp đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm bệnh. Thai phụ cần chú ý các dấu hiệu cảnh báo và thăm khám kịp thời. Tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI, mẹ bầu được thăm khám chuyên khoa Sản, theo dõi sức khỏe thai kỳ và tư vấn phương án chăm sóc phù hợp.