Rạch tầng sinh môn khi sinh thường có cần thiết không?

Định nghĩa tầng sinh môn là phần mô mềm nằm giữa lỗ âm đạo và hậu môn, đóng vai trò quan trọng trong việc nâng đỡ các cơ quan vùng chậu và hỗ trợ quá trình sinh nở tự nhiên. Trong hành trình vượt cạn, thủ thuật cắt tầng sinh môn là một can thiệp sản khoa phổ biến nhằm mở rộng đường ra cho thai nhi. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chuyên sâu, chính thống giúp các sản phụ giải đáp toàn diện các thắc mắc thường gặp.

1. Vì sao khi đẻ thường phải rạch tầng sinh môn?

Thủ thuật cắt tầng sinh môn (Episiotomy) được bác sĩ hoặc nữ hộ sinh thực hiện bằng cách dùng kéo cắt một đường dài từ 3 đến 5 cm (hoặc đường chéo góc khoảng 45 độ) ở vùng đáy chậu trong giai đoạn rặn sinh.

Rạch tầng sinh môn trong giai đoạn rặn sinh để hỗ trợ em bé ra ngoài thuận lợi hơn.

Theo các tài liệu y khoa chính thống, đẻ thường có phải rạch tầng sinh môn không phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể. Tỷ lệ này có thể lên tới 95% ở các sản phụ sinh con lần đầu tại một số cơ sở, trong khi nhiều hệ thống y tế quốc tế lưu ý thủ thuật này không còn được chỉ định thường quy cho mọi ca sinh mà chỉ áp dụng khi thực sự cần thiết. Các nguyên nhân chính khiến sản phụ cần rạch tầng sinh môn bao gồm:

Thai nhi có dấu hiệu suy thai (nhịp tim thai bất thường, cần đẩy nhanh thời gian chuyển dạ để đảm bảo an toàn oxy).
Cần can thiệp các dụng cụ hỗ trợ sinh nở như kẹp forceps hoặc hút chân không (ventouse).
Thai nhi có kích thước lớn, ngôi thai bất thường (như ngôi mông, ngôi mặt) hoặc mẹ bị chuyển dạ kéo dài khiến tầng sinh môn phù nề, giãn nở kém.
Dự phòng nguy cơ rách tầng sinh môn nghiêm trọng độ cao (ảnh hưởng đến cơ thắt hậu môn và trực tràng).

2. Thủ thuật rạch tầng sinh môn có gây đau đớn không?

Nhiều sản phụ thường lo lắng liệu rạch tầng sinh môn có đau không trước khi bước vào phòng sinh. Về mặt y khoa, cảm giác đau đớn và cơ chế diễn tiến của thủ thuật này được chia thành các khía cạnh cụ thể sau:

2.1. Cảm giác đau trong và sau khi thực hiện thủ thuật

Trong khi cắt và khâu: Bác sĩ sẽ tiến hành gây tê tại chỗ (hoặc bổ sung liều nếu sản phụ đã được gây tê ngoài màng cứng từ trước) nên sản phụ sẽ không cảm thấy đau đớn khi cắt hoặc khi bác sĩ khâu lại vết thương sau sinh.
Sau khi thuốc tê hết tác dụng: Cảm giác đau nhức, căng tức tại vết khâu là hoàn toàn bình thường trong những ngày đầu hậu sản. Mức độ đau thường rõ hơn khi sản phụ di chuyển, ngồi, ho, cười hoặc đi vệ sinh, nhưng sẽ giảm dần đáng kể sau 2 ngày đầu tiên nếu được chăm sóc khoa học.

Sau khi thuốc tê hết tác dụng, sản phụ có thể cảm thấy đau nhức, căng tức tại vùng vết khâu tầng sinh môn.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ đau của sản phụ

Đặc điểm vết rạch và kỹ thuật: Độ dài vết rạch, kỹ thuật khâu của bác sĩ cùng với mức độ phù nề thực tế của vùng tổn thương sẽ quyết định mức độ đau nhiều hay ít.
Thể trạng và cách chăm sóc: Khả năng chịu đau của từng cá nhân, sự xuất hiện của tình trạng táo bón, nguy cơ nhiễm trùng hoặc cách vệ sinh hằng ngày đóng vai trò chi phối lớn đến tiến triển giảm đau của vết thương.

3. Vết khâu tầng sinh môn bao lâu thì lành hẳn?

Thời gian hồi phục là mối quan tâm lớn của các bà mẹ. Vậy rạch tầng sinh môn bao lâu thì lành?

Thông thường, các bác sĩ sử dụng chỉ tự tiêu (như chỉ vicryl rapid) để khâu vết thương nên sản phụ không cần phải đi cắt chỉ (trừ một số trường hợp chỉ không tiêu sẽ được cắt vào ngày thứ 5).
Cảm giác đau đớn thường kéo dài khoảng từ 1 đến 2 tuần đầu.
Vết thương cơ bản sẽ lành miệng và liền sẹo sau khoảng 3 đến 4 tuần, và sinh hoạt, cơ thể dần ổn định hoàn toàn sau 1 tháng.

4. Lưu ý chăm sóc và vệ sinh vết khâu đúng cách?

Việc áp dụng đúng cách chăm sóc vết khâu tầng sinh môn đóng vai trò quyết định giúp vết thương mau hồi phục và hạn chế tối đa các biến chứng. Sản phụ cần tuân thủ các nguyên tắc chi tiết sau:

4.1. Vệ sinh và giảm sưng đau tại chỗ

Vệ sinh vùng kín: Rửa sạch nhẹ nhàng bằng nước ấm đun sôi để nguội hoặc dung dịch sát khuẩn pha loãng theo chỉ dẫn, thực hiện 3 – 4 lần mỗi ngày và luôn lau khô từ trước ra sau để tránh vi khuẩn từ hậu môn lây nhiễm sang vết thương. Tuyệt đối không thụt rửa sâu trong âm đạo.
Giảm sưng đau: Sử dụng túi gạc lạnh hoặc túi đá chườm mát (có bọc khăn sạch bên ngoài) trong ngày đầu tiên để giảm sưng viêm. Khi ngồi, nên chọn đệm hơi hoặc lót vải mềm để giảm áp lực đè nén lên vết khâu.

4.2. Chế độ vận động và dinh dưỡng khoa học

Chế độ vận động: Không nằm một chỗ quá lâu; sau ngày đầu tiên, sản phụ nên tập đi bộ nhẹ nhàng quanh giường hoặc hành lang để thúc đẩy lưu thông máu, giúp vết thương mau lành và ngăn ngừa cứng khớp.
Dinh dưỡng và bài tiết: Ăn uống đủ chất, bổ sung nhiều thực phẩm giàu chất xơ, uống nhiều nước để tránh táo bón. Tránh rặn mạnh khi đại tiện; có thể dùng thuốc làm mềm phân nếu cần thiết theo chỉ định.

Sau ngày đầu sau sinh, sản phụ nên tập đi bộ nhẹ nhàng để tăng lưu thông máu, hỗ trợ vết thương phục hồi và hạn chế cứng khớp.

5. Dấu hiệu vết rạch nhiễm trùng cần đi khám ngay?

Mặc dù là tiểu phẫu phổ biến, vết khâu tầng sinh môn vẫn tiềm ẩn nguy cơ viêm nhiễm do vị trí gần hậu môn và âm đạo. Sản phụ cần chủ động theo dõi cơ thể và nhận biết sớm các dấu hiệu nhiễm trùng vết rạch tầng sinh môn để tới gặp bác sĩ thăm khám kịp thời:

Vết khâu ngày càng sưng tấy đỏ nhiều hơn, cảm giác đau nhức kéo dài và không thuyên giảm dù đã dùng thuốc giảm đau.
Vết thương xuất hiện dịch mủ, chảy máu bất thường hoặc có mùi hôi khó chịu.
Sản phụ bị sốt cao hoặc ớn lạnh kèm theo.
Vết khâu bị hở, đứt chỉ hoặc bung chỉ sớm.

Lời kết

Rạch tầng sinh môn là thủ thuật hỗ trợ đắc lực giúp cuộc vượt cạn diễn ra suôn sẻ, bảo vệ an toàn cho cả mẹ và bé. Việc nắm vững kiến thức chăm sóc khoa học sẽ giúp chị em nhanh chóng xua tan nỗi ám ảnh hậu sản và sớm lấy lại chất lượng cuộc sống trọn vẹn. Nếu có nhu cầu tư vấn chuyên sâu hơn về các gói chăm sóc thai sản toàn diện, sản phụ có thể liên hệ trực tiếp với đội ngũ chuyên gia tại Bệnh viện Thu Cúc TCI để được hỗ trợ tận tình.