Viêm rò xoang lông vùng cùng cụt

Viêm rò xoang lông vùng cùng cụt là bệnh lý khá phổ biến nhưng thường bị bỏ qua do triệu chứng ban đầu âm thầm. Người bệnh có thể chỉ thấy đau âm ỉ, sưng đỏ hoặc chảy dịch nhẹ ở khe mông, tuy nhiên nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, tình trạng này dễ tái phát nhiều lần và gây biến chứng nhiễm trùng phức tạp.

1. Khái niệm xoang lông cùng cụt-vị trí thường gặp

Viêm xoang lông vùng cùng cụt, còn được gọi là rò xoang lông hay bệnh viêm rò xoang lông vùng cùng cụt, là tình trạng viêm nhiễm mạn tính xảy ra tại vùng da nằm giữa hai mông, sát xương cùng – xương cụt. Bệnh hình thành khi các sợi lông cứng chui ngược vào da, tích tụ trong mô dưới da và gây phản ứng viêm, lâu ngày tạo thành ổ nhiễm trùng.

Về bản chất, đây không phải bệnh bẩm sinh mà đa số là bệnh mắc phải. Khi lông bị mắc kẹt dưới da, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách tạo u hạt và ổ mủ. Nếu không được điều trị triệt để, ổ viêm có thể tiến triển thành rò xoang lông cùng cụt, tức là hình thành các đường rò thông từ ổ viêm ra bề mặt da. Khi đó, người bệnh có thể gặp tình trạng áp xe xương cụt có lỗ rò hoặc áp xe vùng xương cụt chảy dịch kéo dài.

Vị trí thường gặp nhất của rò xoang lông là đỉnh rãnh liên mông, ngay phía trên xương cụt. Đây cũng là lý do nhiều người thắc mắc rò xương cụt là gì hay áp xe xương cụt thực chất là gì. Thực tế, áp xe xương cụt chính là giai đoạn cấp của viêm rò vùng cùng cụt, khi ổ xoang lông bị nhiễm trùng mạnh, gây sưng đau, nóng đỏ và có thể tự vỡ ra ngoài da.

Bệnh viêm rò xoang lông vùng cùng cụt gặp nhiều ở nam giới trẻ, đặc biệt là người rậm lông, ngồi lâu hoặc làm việc ít vận động. Nếu không điều trị đúng cách, tình trạng rò xoang lông có xu hướng tái phát nhiều lần, gây khó chịu và ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hằng ngày.

2. Nguyên nhân gây viêm rò xoang lông vùng cùng cụt

Những người có lông rậm, ngồi lâu nhiều giờ (tài xế, nhân viên văn phòng), mặc quần áo bó sát, thường xuyên đạp xe hoặc béo phì có nguy cơ cao bị viêm rò vùng cùng cụt. Ngoài ra, sẹo cũ tại vùng này tạo điều kiện cho lông xuyên qua biểu mô da, tích tụ vi khuẩn và dẫn đến nhiễm trùng. Khi ổ viêm tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện áp xe vùng xương cụt, áp xe xương cụt có lỗ rò hoặc rò xoang lông cùng cụt, thậm chí tái phát nhiều lần nếu không điều trị triệt để.

Về bản chất, lông đâm vào da khiến cơ thể phản ứng tạo u nang để cô lập dị vật; lâu dần u nang nhiễm trùng sẽ gây áp xe xương cụt, áp xe vùng xương cùng cụt. Đây là lý do nhiều người phát hiện bệnh khi đã bị áp xe xương cụt kèm đau, sưng, chảy mủ kéo dài – dấu hiệu điển hình của rò xoang lông.

3. Dấu hiệu nhận biết viêm rò xoang lông

Dấu hiệu nhận biết viêm rò xoang lông thường khá điển hình nếu chú ý kỹ, đặc biệt ở vùng xương cùng cụt.

Ở giai đoạn sớm, viêm xoang lông vùng cùng cụt thường biểu hiện bằng một hoặc vài lỗ nhỏ ở kẽ mông, sát đỉnh rãnh liên mông. Ban đầu có thể chỉ hơi đau âm ỉ, khó chịu khi ngồi lâu. Một số người thắc mắc rò xương cụt là gì thì thực chất đây là tình trạng hình thành đường rò dưới da, thông ra bề mặt da tại vùng cùng cụt.

Khi bệnh tiến triển, người bệnh dễ bị áp xe xương cụt. Lúc này, vùng tổn thương sưng to, căng tức, đỏ và đau rõ. Áp xe vùng xương cụt có thể chỉ là một mụn nhỏ nhưng cũng có trường hợp tạo thành khối lớn. Đặc biệt, áp xe xương cụt có lỗ rò thường chảy dịch trong, dịch đục, dịch mủ hoặc lẫn máu hồng, đôi khi có mùi hôi khó chịu.

Ở thể cấp tính, áp xe vùng xương cùng cụt thường gây đau nhiều, sờ thấy khối căng nóng, có mủ. Sau khi ổ mủ vỡ hoặc được dẫn lưu, dưới da có thể hình thành rò xoang lông. Đường rò này thông ra da, tạo thành rò xoang lông cùng cụt, dễ tái phát nếu không điều trị triệt để.

Trong các trường hợp nặng, bệnh viêm rò xoang lông vùng cùng cụt có thể gây nhiễm trùng toàn thân với các biểu hiện như sốt, mệt mỏi, buồn nôn. Vùng tổn thương liên tục sưng đau, chảy mủ hôi, tái đi tái lại nhiều lần, được gọi là viêm rò vùng cùng cụt mạn tính.

4. Viêm rò xoang lông vùng cùng cụt có nguy hiểm không?

Viêm rò xoang lông vùng cùng cụt có thể trở nên nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Bệnh thường gây đau nhiều, dễ hình thành ổ áp xe và nhiễm trùng, ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hằng ngày dù hiếm khi đe dọa tính mạng.

Ở giai đoạn cấp tính, người bệnh có thể xuất hiện ổ mủ căng to, vùng rãnh mông đỏ, sưng nề và đau dữ dội, khiến việc ngồi hoặc nằm trở nên rất khó khăn, kèm theo sốt và cảm giác mệt mỏi. Khi bệnh chuyển sang mạn tính, các đường rò hình thành gây chảy mủ kéo dài, mùi hôi khó chịu và dễ tái phát nhiều lần sau điều trị.

Nếu không can thiệp đúng cách, nhiễm trùng có thể lan sang các mô xung quanh, thậm chí dẫn đến nhiễm trùng toàn thân hoặc nhiễm khuẩn huyết. Thống kê cho thấy khoảng 5% trường hợp vẫn có nguy cơ tái phát sau phẫu thuật, vì vậy việc chăm sóc và theo dõi sau điều trị đóng vai trò rất quan trọng để hạn chế biến chứng.

5. Phân biệt viêm rò xoang lông với các bệnh lý khác

Viêm rò xoang lông vùng cùng cụt thường nằm ở khe liên mông, vị trí xa hậu môn. Tổn thương đặc trưng là các lỗ rò nhỏ, có thể thấy lông mọc ngược bên trong kèm theo dịch mủ hôi.

Áp xe hoặc rò hậu môn lại xuất hiện ngay sát hậu môn và có liên quan trực tiếp đến ống hậu môn. Người bệnh thường đau nhiều, đặc biệt khi đi đại tiện.

Nhọt da thông thường có thể gặp ở bất kỳ vùng da nào trên cơ thể. Tổn thương này đa số có khả năng tự lành, trường hợp nặng có thể cần trích rạch và hiếm khi hình thành đường rò mạn tính.

Nang bã nhờn nhiễm trùng cũng có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau. Ban đầu là khối nang chắc, di động dưới da; khi bị nhiễm trùng sẽ sưng to, đau và có thể hóa mủ.

Bệnh Crohn thường liên quan đến vùng hậu môn – trực tràng, mang tính chất mạn tính và dễ tái phát. Ngoài tổn thương tại chỗ, người bệnh còn kèm theo các triệu chứng tiêu hóa như đau bụng, tiêu chảy kéo dài.

6. Cách điều trị viêm rò xoang lông vùng cùng cụt

Cách điều trị viêm rò xoang lông vùng cùng cụt phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, mức độ viêm nhiễm và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Mục tiêu chung là loại bỏ ổ nhiễm trùng, giảm đau, ngăn tái phát và giúp vết thương lành tốt.

Trường hợp viêm cấp, có mủ (áp xe)

Khi người bệnh bị áp xe xương cụt, hay còn gọi là áp xe vùng xương cụt / áp xe vùng xương cùng cụt, biện pháp cần thiết là rạch da và dẫn lưu mủ. Thủ thuật này thường được thực hiện dưới gây tê tại chỗ, bác sĩ rạch một đường nhỏ để thoát hết mủ, giúp giảm đau nhanh và hạn chế lan rộng nhiễm trùng. Đây là xử trí bắt buộc trong các trường hợp áp xe xương cụt cấp tính.

Nạo sạch xoang lông (điều trị bảo tồn có can thiệp)

Áp dụng cho những trường hợp viêm chưa quá phức tạp hoặc tái phát nhẹ. Bác sĩ có thể khoét hoặc không khoét các lỗ rò trên da, sau đó nạo sạch toàn bộ xoang, rửa bằng dung dịch sát khuẩn và bơm vào xoang khoảng 2 ml acid phenic nguyên chất. Phương pháp này giúp làm sạch ổ viêm, một số bệnh nhân đạt kết quả tốt mà không cần phẫu thuật lớn.

Phẫu thuật cắt bỏ xoang lông (điều trị triệt để)

Với các trường hợp viêm rò xoang lông mạn tính, tái phát nhiều lần hoặc nhiễm trùng nặng, đặc biệt sau nhiều đợt áp xe xương cụt, người bệnh thường phải mổ áp xe xương cụt kết hợp cắt bỏ toàn bộ xoang lông và các đường rò.

Trong phẫu thuật, vùng mổ được làm sạch lông, bơm xanh methylen để xác định rõ đường xoang, sau đó cắt bỏ triệt để mô bệnh. Vết mổ có thể được khâu kín hoặc để hở cho tự liền sẹo, tùy mức độ tổn thương. Trường hợp tổn thương rộng hoặc phức tạp có thể cần tạo vạt da để che phủ. Phẫu thuật càng lớn thì thời gian hồi phục càng dài.

Chăm sóc sau điều trị

Nếu vết thương để hở, người bệnh cần băng ép, thay băng đều đặn và giữ vệ sinh để tránh nhiễm trùng. Tỷ lệ lành tốt của vết thương hở thường cao, dù thời gian hồi phục có thể kéo dài vài tuần đến vài tháng.

7. Cách phòng ngừa viêm rò xoang lông tái phát

Để hạn chế nguy cơ viêm rò xoang lông (nang lông vùng xương cùng cụt) tái phát, người bệnh cần kết hợp tốt giữa vệ sinh cá nhân, chăm sóc sau điều trị và điều chỉnh lối sống hằng ngày.

Trước hết, vệ sinh vùng kẽ mông đóng vai trò then chốt. Khu vực này cần được làm sạch mỗi ngày, giữ khô thoáng, tránh ẩm ướt và đổ mồ hôi kéo dài. Nên cạo hoặc triệt lông định kỳ khoảng 2–3 tuần/lần để ngăn lông mọc ngược và chui vào da, đặc biệt duy trì thói quen này cho đến sau 30 tuổi. Với người vừa phẫu thuật, việc thay băng và chăm sóc vết thương cần tuân thủ đúng hướng dẫn y tế để tránh liền da bề mặt sớm trong khi bên trong còn nhiễm trùng.

Bên cạnh đó, thay đổi thói quen sinh hoạt cũng rất quan trọng. Người bệnh nên hạn chế ngồi lâu, nhất là trên bề mặt cứng; nếu làm việc văn phòng cần đứng dậy vận động thường xuyên để giảm áp lực lên vùng xương cụt. Trường hợp thừa cân hoặc béo phì nên giảm cân nhằm hạn chế sức ép lên rãnh mông. Trang phục nên rộng rãi, thoáng khí, tránh quần áo bó sát gây kích ứng da.

Cuối cùng, tái khám định kỳ giúp bác sĩ đánh giá ổ xoang đã được xử lý triệt để hay chưa và phát hiện sớm dấu hiệu bất thường. Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ tái phát như đau, sưng, đỏ hoặc chảy dịch, người bệnh cần đi khám ngay để được can thiệp kịp thời, tránh biến chứng nặng hơn.

Tóm lại, viêm rò xoang lông vùng cùng cụt là bệnh lý dễ tái phát nếu không được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Việc tuân thủ phác đồ điều trị, giữ vệ sinh vùng cùng cụt, loại bỏ yếu tố nguy cơ và tái khám định kỳ đóng vai trò then chốt giúp hạn chế biến chứng, rút ngắn thời gian hồi phục và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên chủ động thăm khám chuyên khoa để được tư vấn và xử trí kịp thời.