Vì sao uống thuốc trầm cảm bị tăng cân?

Thuốc chống trầm cảm là phương pháp điều trị hiệu quả giúp cải thiện các triệu chứng như buồn bã, lo âu, mất hứng thú và rối loạn giấc ngủ. Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng, một số người bệnh có thể gặp các tác dụng phụ như tăng cân, buồn ngủ, rối loạn tiêu hóa hoặc thay đổi cảm xúc. Vậy vì sao uống thuốc trầm cảm bị tăng cân?

1. Vì sao uống thuốc trầm cảm bị tăng cân?

Uống thuốc trầm cảm có tăng cân không? Câu trả lời là CÓ THỂ. Tăng cân là một tác dụng phụ có thể gặp khi sử dụng thuốc chống trầm cảm, tuy nhiên mức độ ảnh hưởng khác nhau tùy loại thuốc và từng người bệnh. Không phải tất cả bệnh nhân uống thuốc trầm cảm bị tăng cân, nhưng ở một số trường hợp, sử dụng thuốc kéo dài có thể làm thay đổi cân nặng thông qua ảnh hưởng đến cảm giác thèm ăn, chuyển hóa năng lượng và các hormone điều hòa đói – no.

Tại sao uống thuốc trầm cảm bị tăng cân? Các cơ chế chính gây nên tình trạng này là:

Thay đổi cảm giác thèm ăn: Thuốc chống trầm cảm tác động đến các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine và norepinephrine. Những chất này không chỉ điều hòa cảm xúc mà còn ảnh hưởng đến cảm giác đói, no và thói quen ăn uống. Vì vậy, một số người ăn ngon miệng hơn hoặc thèm các thực phẩm nhiều tinh bột, đường và chất béo.
Ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa: Một số thuốc có thể làm thay đổi độ nhạy insulin và các hormone kiểm soát cân nặng như leptin, ghrelin. Điều này khiến cơ thể dễ tích trữ năng lượng hơn, đặc biệt khi sử dụng thuốc trong thời gian dài.
Khác nhau giữa từng loại thuốc: Nguy cơ tăng cân không giống nhau ở tất cả các thuốc chống trầm cảm.
- Nhóm chống trầm cảm ba vòng (amitriptyline, nortriptyline, imipramine, doxepin), một số thuốc MAOI và mirtazapine thường có nguy cơ tăng cân cao hơn.
- Nhóm SSRI nhìn chung ít gây tăng cân hơn, nhưng paroxetine có xu hướng làm tăng cân nhiều hơn khi dùng lâu dài.
- Bupropion thường ít gây tăng cân, thậm chí ở một số người còn có thể liên quan đến giảm cân.

Ngoài tác dụng của thuốc, bản thân bệnh trầm cảm cũng có thể làm thay đổi cân nặng. Nhiều người bị trầm cảm chán ăn và sụt cân. Khi điều trị hiệu quả, tâm trạng cải thiện, cảm giác thèm ăn trở lại nên cân nặng cũng có thể tăng lên. Bên cạnh đó, tuổi tác, chế độ ăn uống, mức độ vận động, chỉ số BMI ban đầu và yếu tố di truyền cũng ảnh hưởng đến nguy cơ tăng cân.

Nếu tăng cân trong quá trình điều trị, người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc. Hãy trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và lựa chọn hướng xử trí phù hợp, chẳng hạn như điều chỉnh chế độ ăn, tăng vận động, theo dõi cân nặng định kỳ hoặc cân nhắc đổi sang loại thuốc khác nếu cần.

2. Uống thuốc trầm cảm bị tăng cân phải làm sao?

2.1. Không tự ý ngừng thuốc

Uống thuốc trầm cảm bị tăng cân phải làm sao? Nếu bị tăng cân khi đang sử dụng thuốc chống trầm cảm, người bệnh không nên quá lo lắng và đặc biệt không nên tự ý ngừng thuốc. Việc dừng thuốc đột ngột có thể làm các triệu chứng trầm cảm tái phát, khiến bệnh khó kiểm soát hơn hoặc gây ra các triệu chứng khó chịu do ngừng thuốc. Người bệnh nên tiếp tục dùng thuốc theo hướng dẫn và trao đổi với bác sĩ khi nhận thấy cân nặng thay đổi đáng kể.

2.2. Điều chỉnh chế độ ăn uống

Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát cân nặng. Người bệnh nên ưu tiên các thực phẩm giàu dinh dưỡng như rau xanh, trái cây, thịt nạc, cá, trứng, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Đồng thời, nên hạn chế thực phẩm nhiều đường, nhiều chất béo, đồ chiên rán và các loại thức ăn chứa nhiều năng lượng.

Một chế độ ăn uống cân bằng không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn hỗ trợ sức khỏe thể chất và tinh thần trong quá trình điều trị.

2.3. Duy trì hoạt động thể chất

Uống thuốc trầm cảm bị tăng cân phải làm sao? Tập luyện thường xuyên là một biện pháp hiệu quả giúp hạn chế tăng cân khi dùng thuốc chống trầm cảm. Người bệnh nên lựa chọn hình thức vận động phù hợp với thể trạng như đi bộ, đạp xe, yoga hoặc các bài tập nhẹ nhàng và duy trì đều đặn.

Ngoài tác dụng tiêu hao năng lượng, vận động còn giúp cải thiện tâm trạng, giảm căng thẳng và hỗ trợ hiệu quả điều trị trầm cảm.

2.4. Theo dõi cân nặng và các thay đổi của cơ thể

Người bệnh nên theo dõi định kỳ cân nặng, cảm giác thèm ăn, thói quen ăn uống và mức độ vận động trong quá trình điều trị. Việc ghi nhận các thay đổi này giúp người bệnh và bác sĩ đánh giá tình trạng tăng cân, từ đó có hướng xử trí phù hợp.

2.5. Kiểm soát cân nặng cần kết hợp với duy trì điều trị

Uống thuốc trầm cảm bị tăng cân có thể liên quan đến nhiều yếu tố như tác động của thuốc, tình trạng trầm cảm, chế độ ăn uống, mức độ hoạt động thể chất và đặc điểm riêng của từng người. Vì vậy, việc kiểm soát cân nặng cần được thực hiện song song với duy trì điều trị để đảm bảo hiệu quả kiểm soát bệnh và hạn chế các ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe.

3. Khi nào cần đi khám hoặc đổi thuốc?

Không phải tất cả người uống thuốc trầm cảm bị tăng cân đều đáp ứng giống nhau. Một loại thuốc có thể hiệu quả với người này nhưng lại không phù hợp với người khác. Vì vậy, trong quá trình điều trị, người bệnh cần theo dõi sự thay đổi của triệu chứng và các tác dụng phụ để trao đổi với bác sĩ khi cần thiết.

Hãy trao đổi với bác sĩ nếu gặp một trong các trường hợp sau:

Triệu chứng không cải thiện: Thuốc thường bắt đầu có tác dụng sau 4 – 6 tuần và rõ hơn sau 8 – 12 tuần. Nếu sau khoảng 2 – 3 tháng các triệu chứng vẫn không cải thiện, cần tái khám để đánh giá.
Triệu chứng nặng hơn hoặc tái phát: Nếu cảm giác buồn bã, lo âu, mất ngủ trở nên nghiêm trọng hơn hoặc quay trở lại sau khi đã cải thiện, cần thông báo cho bác sĩ.
Tác dụng phụ ảnh hưởng đến sinh hoạt: Buồn nôn, rối loạn tiêu hóa, buồn ngủ, mất ngủ, tăng cân, giảm ham muốn tình dục hoặc mệt mỏi kéo dài cần được bác sĩ đánh giá.
Có dấu hiệu hội chứng serotonin: Đi khám ngay nếu xuất hiện sốt, run, đổ mồ hôi nhiều, kích động, lú lẫn, co giật hoặc cứng cơ, đặc biệt khi đang dùng nhiều thuốc cùng lúc.
Thuốc không còn hiệu quả: Nếu các triệu chứng trầm cảm hoặc lo âu quay trở lại dù vẫn dùng thuốc đúng chỉ định, bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh phác đồ.
Không tự ý ngừng hoặc đổi thuốc: Việc ngừng thuốc đột ngột hoặc tự thay đổi liều có thể khiến bệnh tái phát hoặc gây hội chứng ngừng thuốc. Mọi thay đổi cần được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.

Ngoài việc dùng thuốc, người bệnh nên duy trì lối sống lành mạnh như ngủ đủ giấc, ăn uống đầy đủ, vận động thường xuyên, hạn chế rượu bia và các chất kích thích. Việc kết hợp thuốc với các biện pháp hỗ trợ phù hợp có thể giúp nâng cao hiệu quả điều trị trầm cảm và hạn chế việc uống thuốc trầm cảm bị tăng cân