Khi nào cần đo loãng xương?

Loãng xương tiến triển âm thầm nhưng để lại hậu quả nghiêm trọng nếu phát hiện muộn và điều trị không kịp thời. Vì vậy, nhiều người băn khoăn khi nào cần đo loãng xương, có nên đo loãng xương không và thời điểm kiểm tra phù hợp nhất để bảo vệ sức khỏe xương. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ thời điểm cần tầm soát, cách đọc kết quả và quy trình đo mật độ xương an toàn, hiệu quả.

1. Đo loãng xương là gì?

Đo mật độ xương, thường được thực hiện bằng phương pháp DEXA, là kỹ thuật sử dụng tia X liều thấp để đánh giá lượng khoáng chất trong xương. Phương pháp này giúp xác định độ chắc khỏe, độ dày và khả năng chịu lực của xương một cách chính xác, nhanh chóng.

Khi lượng khoáng chất trong xương cao, xương sẽ có mật độ tốt, ít nguy cơ gãy và duy trì cấu trúc ổn định theo thời gian. Ngược lại, khi mật độ xương giảm, xương trở nên mỏng, yếu và dễ tổn thương hơn trong sinh hoạt hàng ngày.

Đo mật độ xương giúp phát hiện sớm tình trạng giảm mật độ xương, chẩn đoán loãng xương, dự đoán nguy cơ gãy xương và theo dõi hiệu quả điều trị theo từng giai đoạn.

2. Giải đáp về phương pháp đo loãng xương

2.1. Khi nào cần đo loãng xương?

Việc xác định khi nào nên đo loãng xương phụ thuộc vào độ tuổi, giới tính và các yếu tố nguy cơ liên quan đến sức khỏe xương. Phương pháp đo mật độ xương DEXA được khuyến nghị cho những đối tượng có nguy cơ cao mắc loãng xương hoặc cần đánh giá sức khỏe xương một cách chính xác:

Tất cả phụ nữ sau mãn kinh, đặc biệt dưới 65 tuổi nhưng có yếu tố nguy cơ, hoặc phụ nữ trên 50 tuổi cần tầm soát sớm.
Những người đang có chỉ định hoặc mong muốn điều trị loãng xương để theo dõi hiệu quả và đáp ứng với phác đồ điều trị.
Phụ nữ mãn kinh sớm, cắt buồng trứng trước 40 tuổi hoặc đang điều trị hormon thay thế kéo dài cần kiểm tra mật độ xương định kỳ.
Nam giới từ 70 tuổi trở lên, do mật độ xương suy giảm theo tuổi và tăng nguy cơ gãy xương nếu không được phát hiện sớm.
Người trưởng thành mắc các bệnh lý gây mất xương như viêm khớp dạng thấp, viêm cột sống dính khớp hoặc sử dụng corticoid kéo dài trên 3 tháng.
Người đã từng phẫu thuật thay khớp hoặc can thiệp chỉnh hình cần theo dõi mật độ xương để đánh giá hiệu quả phục hồi và tiên lượng lâu dài.
Những trường hợp có dấu hiệu nghi ngờ như đau xương kéo dài, biến dạng cột sống, giảm chiều cao bất thường hoặc nghi ngờ gãy thân đốt sống.

2.2. Cần biết gì về chỉ số đo mật độ xương?

Kết quả đo mật độ xương thường được thể hiện qua hai chỉ số chính là T-score và Z-score, giúp đánh giá mức độ chắc khỏe của xương.

T-score so sánh mật độ xương của bạn với người trẻ khỏe mạnh cùng giới tính, từ đó xác định nguy cơ loãng xương theo tiêu chuẩn quốc tế. Chỉ số này thường áp dụng cho phụ nữ sau mãn kinh và nam giới trên 50 tuổi.
Z-score so sánh mật độ xương với những người cùng độ tuổi, giới tính, chủng tộc và thể trạng, giúp phát hiện bất thường trong các trường hợp trẻ tuổi hơn.

2.3. Chỉ số đo loãng xương giải thích điều gì?

Dựa trên chỉ số T-score, bác sĩ sẽ phân loại tình trạng xương của bạn:

T-score từ -1.0 trở lên: Mật độ xương hoàn toàn bình thường, không có dấu hiệu đáng lo ngại.
T-score từ -1.0 đến -2.5: Bạn đang bị thiếu xương, giảm mật độ xương và có nguy cơ cao phát triển thành loãng xương trong tương lai.
T-score từ -2.5 trở xuống: Dấu hiệu rõ ràng của loãng xương, cần can thiệp điều trị để hạn chế biến chứng nguy hiểm.

2.4. Bao lâu nên đo loãng xương một lần?

Tần suất đo mật độ xương phụ thuộc vào mức độ nguy cơ và tình trạng sức khỏe của từng người, không có một mốc cố định cho tất cả. Những người có nguy cơ cao, như đã được chẩn đoán loãng xương hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ, nên kiểm tra lại sau khoảng 2 năm để theo dõi tiến triển bệnh. Đối với nhóm nguy cơ trung bình, thời gian kiểm tra có thể giãn cách từ 3 – 5 năm, tùy theo chỉ định của bác sĩ.

3. Quy trình đo mật độ loãng xương

3.1. Trước khi đo mật độ xương

Để đảm bảo kết quả đo chính xác nhất, người bệnh cần tuân thủ những chỉ dẫn quan trọng:

Nên mặc trang phục rộng rãi, thoải mái và tránh các vật dụng kim loại như khóa kéo, nút kim loại hoặc trang sức vì có thể ảnh hưởng kết quả đo.
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể yêu cầu ngừng bổ sung canxi trước khi đo khoảng 24 đến 48 giờ để đảm bảo độ chính xác.
Nếu người bệnh vừa thực hiện các xét nghiệm có sử dụng thuốc cản quang hoặc baryt, cần thông báo để sắp xếp thời gian đo phù hợp, tránh sai lệch kết quả.

3.2. Quá trình đo mật độ xương DEXA

Trong quá trình đo, người bệnh sẽ nằm trên bàn đệm phẳng, giữ nguyên tư thế theo hướng dẫn của kỹ thuật viên để đảm bảo hình ảnh rõ nét.

Máy quét sẽ di chuyển nhẹ nhàng qua các vị trí như cột sống, hông hoặc cổ xương đùi để ghi nhận mật độ xương tại những vùng quan trọng.
Trong suốt quá trình, bạn cần nằm yên và đôi khi được yêu cầu nín thở trong vài giây để tránh làm mờ hình ảnh.

Thời gian thực hiện thường kéo dài từ 10 đến 20 phút và hoàn toàn không gây đau, khó chịu cho người bệnh.

3.3. Lưu ý đối tượng chống chỉ định đo loãng xương

Phụ nữ đang mang thai không nên thực hiện đo mật độ xương vì tia X có thể ảnh hưởng đến thai nhi, đặc biệt trong giai đoạn đầu thai kỳ.
Những người vừa sử dụng thuốc cản quang, baryt hoặc các chất phóng xạ trong vòng một tuần nên trì hoãn việc đo để tránh sai lệch kết quả.
Bệnh nhân có cấy ghép kim loại tại vị trí đo cũng cần thông báo trước để bác sĩ lựa chọn phương pháp phù hợp hơn.

Loãng xương là bệnh lý âm thầm nhưng có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời. Hiểu rõ khi nào cần đo loãng xương, khi nào nên đo loãng xương và có nên đo loãng xương không sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe xương ngay từ sớm.