Chống chỉ định nội soi phế quản

Chống chỉ định nội soi phế quản được đặt ra nhằm hạn chế biến chứng nguy hiểm, đặc biệt ở người có bệnh nền nặng hoặc tình trạng hô hấp không ổn định. Nắm rõ các yếu tố này sẽ giúp người bệnh tránh tâm lý chủ quan và hiểu vì sao bác sĩ có thể trì hoãn hoặc thay thế bằng phương pháp khác an toàn hơn.

1. Nội soi phế quản là gì?

Nội soi phế quản là kỹ thuật giúp bác sĩ quan sát trực tiếp đường hô hấp từ thanh quản, khí quản đến hệ thống phế quản thông qua đường miệng hoặc mũi. Nhờ đó dễ dàng phát hiện tổn thương, lấy mẫu xét nghiệm và thực hiện một số can thiệp điều trị cần thiết.

Phương pháp này cho phép sinh thiết niêm mạc phế quản, sinh thiết phổi xuyên phế quản và chọc hút kim để phục vụ chẩn đoán mô bệnh học, tế bào học và vi sinh. Hiểu rõ kỹ thuật cũng giúp người bệnh nhận thức tốt hơn về chống chỉ định của nội soi phế quản trước khi thực hiện.

2 hình thức nội soi phế quản phổ biến hiện nay đó là:

Nội soi phế quản ống cứng: Sử dụng ống kim loại cứng đưa qua đường miệng, áp dụng trong mục đích điều trị. Loại ống này ít chiếm diện tích đường thở và cho phép đưa nhiều dụng cụ vào để can thiệp như gắp dị vật, cầm máu hoặc xử lý tổn thương. Hình ảnh quan sát được phóng đại và truyền ra màn hình, hỗ trợ thao tác chính xác.
Nội soi phế quản ống mềm: Được dùng phổ biến hơn nhờ thiết kế nhỏ, linh hoạt và ít gây khó chịu. Ống soi có thể đưa qua miệng hoặc mũi, giúp quan sát sâu tới các phế quản thuỳ và phế quản phân thuỳ mà ống cứng khó tiếp cận. Thiết bị có kênh hút dịch và kênh thao tác để luồn dụng cụ sinh thiết, phục vụ cả chẩn đoán và điều trị. Hình ảnh được ghi nhận bằng camera ở đầu ống với độ phân giải cao và hiển thị trực tiếp trên màn hình.

2. Chống chỉ định nội soi phế quản

Chống chỉ định nội soi phế quản được chia thành 2 nhóm chính nhằm đảm bảo an toàn cho người bệnh, bao gồm cả chống chỉ định nội soi phế quản ống mềm trong thực hành lâm sàng. Cụ thể như sau:

Chống chỉ định tuyệt đối (không nên thực hiện):

Suy hô hấp hoặc giảm oxy máu nặng.
Huyết động không ổn định: Rối loạn nhịp tim tăng, đau thắt ngực không ổn định, nhồi máu cơ tim cấp.
Rối loạn đông máu nặng chưa được kiểm soát, đặc biệt khi cần sinh thiết.
Tắc nghẽn đường thở nghiêm trọng như hẹp khí quản khít.
Người bệnh không đồng ý thực hiện thủ thuật.
Cơ sở y tế không đủ thiết bị hỗ trợ oxy và cấp cứu cần thiết.

Chống chỉ định tương đối (cần cân nhắc kỹ trước khi làm):

Bệnh nhân không hợp tác do loạn thần, kích thích.
Bệnh tim phổi nặng: Tăng áp động mạch phổi, phình tách động mạch chủ.
Tràn khí màng phổi chưa được dẫn lưu.
Nhiễm toan hô hấp hoặc ứ CO₂.
Ure máu cao, suy gan nặng, suy thận nặng, áp xe phổi.

Lưu ý khi sinh thiết xuyên thành phế quản:

Cần thận trọng ở người ure máu cao, tắc tĩnh mạch chủ trên, tăng áp động mạch phổi vì nguy cơ chảy máu cao.
Trong các trường hợp này, nội soi chỉ quan sát đường thở vẫn được xem là an toàn.

3. Nguy cơ khi làm nội soi phế quản sai chỉ định

Thực hiện nội soi phế quản khi không đúng chỉ định có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Vì vậy hiểu rõ chỉ định và chống chỉ định nội soi phế quản là rất quan trọng để hạn chế rủi ro. Tuy tỷ lệ biến chứng nặng không cao, nhưng vẫn có thể xảy ra, thậm chí đe doạ tính mạng. Những nguy cơ bệnh nhân có thể gặp phải khi thực hiện thủ thuật sai quy định đó là:

Chảy máu nặng: Dễ xảy ra khi người bệnh rối loạn đông máu hoặc khi thực hiện sinh thiết qua nội soi, có thể khó kiểm soát và cần can thiệp khẩn cấp.
Suy hô hấp và hạ oxy máu: Người bệnh có thể bị giảm oxy máu cấp (PaO₂ giảm khoảng 10 – 20 mmHg), co thắt phế quản hoặc thanh quản gây khó thở, đặc biệt nguy hiểm ở người mắc COPD hoặc hen suyễn.
Tràn khí màng phổi hoặc xẹp phổi: Xuất hiện do tổn thương niêm mạc hoặc phế quản khi sinh thiết xuyên phế quản.
Rối loạn tim mạch: Bao gồm rối loạn nhịp tim, nhồi máu cơ tim hoặc ngừng tim do phản xạ kích thích trong quá trình nội soi.
Nhiễm trùng: Nguy cơ viêm phổi do vi khuẩn từ thiết bị nội soi hoặc từ đường hô hấp trên lan xuống.
Tổn thương cơ học đường thở: Có thể gây khàn tiếng do tổn thương dây thanh hoặc hiếm gặp hơn là thủng khí quản.

4. Quy trình đánh giá trước nội soi phế quản

Quy trình đánh giá trước nội soi phế quản là bước cần thiết để đảm bảo thủ thuật diễn ra an toàn. Các bước chuẩn bị và đánh giá cần thực hiện bao gồm:

Thăm khám và xem hồ sơ bệnh án: Bác sĩ khai thác tiền sử bệnh như tim mạch, hen phế quản, rối loạn đông máu… Đồng thời xem kết quả X-quang hoặc CT ngực để xác định vị trí tổn thương và đánh giá có phù hợp nội soi hay không.
Thực hiện xét nghiệm cần thiết: Người bệnh được làm công thức máu, xét nghiệm đông máu cơ bản, chức năng gan thận, xét nghiệm HIV, HBsAg và đo chức năng hô hấp khi cần.
Nhịn ăn uống: Cần nhịn ăn ít nhất 4 – 6 giờ để hạn chế nguy cơ trào ngược. Có thể uống lọc trước khi nội soi khoảng 2 giờ.
Điều chỉnh thuốc và chuẩn bị hồ sơ: Bệnh nhân phải tạm ngừng thuốc chống đông như Aspirin, Ibuprofen theo hướng dẫn của bác sĩ và mang theo đầy đủ hồ sơ bệnh án cũ khi đi khám.
Chuẩn bị tâm lý: Bệnh nhân sẽ được bác sĩ giải thích rõ về thủ thuật, ký cam kết trước khi thực hiện và nên có người thân đi cùng để hỗ trợ sau nội soi.

Nắm rõ chống chỉ định nội soi phế quản giúp người bệnh chủ động hơn khi được chỉ định thủ thuật. Đây không chỉ là vấn đề chuyên môn mà còn liên quan trực tiếp đến sự an toàn và hiệu quả điều trị. Nếu thuộc nhóm nguy cơ, người bệnh có thể được hoãn hoặc thay thế bằng phương pháp phù hợp hơn. Thăm khám đúng thời điểm và thực hiện đúng chỉ định chính là chìa khóa để hạn chế biến chứng và nâng cao hiệu quả chẩn đoán.