Các yếu tố nguy cơ ung thư phổi

Hiểu rõ yếu tố nguy cơ ung thư phổi là cách giúp mỗi người chủ động phòng ngừa và phát hiện bệnh từ sớm. Không chỉ thuốc lá, nhiều yếu tố từ môi trường, nghề nghiệp, di truyền đến lối sống cũng có thể làm gia tăng khả năng mắc ung thư phổi nếu không được kiểm soát.

1. Các yếu tố nguy cơ chính gây bệnh ung thư phổi là gì?

Ung thư phổi là một trong những bệnh ung thư có tỷ lệ mắc và tử vong cao trên toàn thế giới. Theo nhiều nghiên cứu, bệnh không chỉ xuất hiện ở người hút thuốc mà còn có thể gặp ở những người chưa từng hút thuốc nhưng thường xuyên tiếp xúc với các tác nhân gây hại.

Các yếu tố nguy cơ ung thư phổi bao gồm hút thuốc lá, hít phải khói thuốc thụ động, ô nhiễm không khí, tiếp xúc với hóa chất độc hại trong môi trường làm việc, tiền sử mắc bệnh phổi mạn tính, yếu tố di truyền và một số thói quen sinh hoạt không lành mạnh. Mỗi yếu tố đều có mức độ ảnh hưởng khác nhau và có thể cộng hưởng với nhau, khiến nguy cơ mắc bệnh tăng lên đáng kể.

Hiện nay, bác sĩ không đánh giá nguy cơ dựa trên một tiêu chí duy nhất mà thường kết hợp nhiều thông tin như tuổi tác, tiền sử hút thuốc, nghề nghiệp, bệnh lý nền và kết quả chẩn đoán hình ảnh. Đây được xem là những chỉ số nguy cơ ung thư phổi quan trọng để xác định nhóm đối tượng cần được theo dõi hoặc tầm soát định kỳ.

2. Hút thuốc lá và khói thuốc thụ động tác động đến phổi như thế nào?

2.1. Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ ung thư phổi hàng đầu

Trong số tất cả các yếu tố nguy cơ gây ung thư phổi, hút thuốc lá vẫn là nguyên nhân quan trọng nhất. Khói thuốc chứa hơn 7.000 hợp chất hóa học, trong đó có hàng chục chất đã được chứng minh có khả năng gây ung thư.

Khi các chất độc này đi vào đường hô hấp, chúng liên tục gây tổn thương niêm mạc phế quản và nhu mô phổi. Nếu tình trạng tổn thương kéo dài trong nhiều năm, tế bào phổi có thể xuất hiện các đột biến gen, từ đó phát triển thành tế bào ung thư.

Nguy cơ mắc bệnh thường tăng theo số lượng thuốc hút mỗi ngày, số năm hút thuốc cũng như tổng lượng thuốc đã sử dụng trong cuộc đời. Người hút thuốc càng lâu năm thì khả năng mắc ung thư phổi càng cao.

Đáng chú ý, ngay cả khi đã bỏ thuốc, nguy cơ không mất đi ngay mà sẽ giảm dần theo thời gian. Vì vậy, cai thuốc lá càng sớm càng giúp hạn chế tổn thương tích lũy cho phổi.

2.2. Khói thuốc thụ động cũng không an toàn

Không hút thuốc không đồng nghĩa với việc hoàn toàn tránh được nguy cơ. Những người sống hoặc làm việc cùng người hút thuốc thường xuyên vẫn có thể hít phải khói thuốc thụ động.

Khói thuốc trong môi trường chứa nhiều chất gây ung thư tương tự khói thuốc người hút trực tiếp hít vào. Việc tiếp xúc kéo dài có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư phổi, đặc biệt ở phụ nữ, trẻ em hoặc những người có bệnh hô hấp mạn tính.

Đây là lý do nhiều tổ chức y tế khuyến cáo xây dựng môi trường sống và làm việc không khói thuốc nhằm giảm tỷ lệ mắc các bệnh lý hô hấp cũng như ung thư.

3. Các yếu tố môi trường, nghề nghiệp và ô nhiễm không khí làm tăng nguy cơ ung thư phổi

3.1. Ô nhiễm không khí ngày càng trở thành yếu tố nguy cơ ung thư phổi đáng lo ngại

Ngoài thuốc lá, ô nhiễm không khí cũng được xem là một trong những yếu tố nguy cơ ung thư phổi đang gia tăng tại nhiều quốc gia.

Các hạt bụi mịn PM2.5, khí thải công nghiệp, khí thải giao thông và nhiều chất ô nhiễm khác có thể xâm nhập sâu vào phế nang. Khi tiếp xúc trong thời gian dài, các chất này gây viêm mạn tính, stress oxy hóa và làm tăng nguy cơ đột biến tế bào phổi.

Người sinh sống tại khu vực có mức độ ô nhiễm cao hoặc thường xuyên làm việc ngoài trời trong điều kiện không khí ô nhiễm cần chú ý bảo vệ hệ hô hấp và chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ.

3.2. Môi trường làm việc và hóa chất độc hại

Một số ngành nghề có nguy cơ tiếp xúc thường xuyên với các tác nhân gây ung thư như amiăng (asbestos), khí radon, silica, asen, crom, niken hay khí thải diesel. Những chất này có thể xâm nhập vào phổi qua đường hô hấp, gây tổn thương tế bào và làm tăng khả năng xuất hiện đột biến gen.

Theo các nghiên cứu, nguy cơ mắc ung thư phổi thường cao hơn khi người lao động vừa tiếp xúc với hóa chất độc hại vừa có thói quen hút thuốc lá. Hai yếu tố này có thể cộng hưởng, làm gia tăng đáng kể khả năng mắc bệnh so với chỉ có một yếu tố đơn lẻ.

Đối với những người làm việc trong môi trường có nhiều bụi, khói hoặc hóa chất, việc tuân thủ các biện pháp bảo hộ lao động, khám sức khỏe định kỳ và tầm soát ung thư phổi theo chỉ định của bác sĩ là rất cần thiết.

4. Yếu tố di truyền, tiền sử bệnh lý và lối sống ảnh hưởng đến khả năng mắc ung thư phổi ra sao?

4.1. Di truyền và tiền sử gia đình

Mặc dù phần lớn các trường hợp ung thư phổi liên quan đến yếu tố môi trường, di truyền vẫn đóng một vai trò nhất định. Những người có cha mẹ hoặc anh chị em ruột từng mắc ung thư phổi có thể có nguy cơ cao hơn so với người không có tiền sử gia đình.

Bên cạnh đó, một số biến đổi gen di truyền hoặc đột biến gen mắc phải cũng làm tăng khả năng hình thành tế bào ung thư. Tuy nhiên, di truyền không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh mà chỉ là một yếu tố làm tăng nguy cơ. Nếu kết hợp với lối sống lành mạnh và theo dõi sức khỏe định kỳ, nhiều trường hợp vẫn có thể phòng ngừa hoặc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.

4.2. Tiền sử bệnh lý phổi

Những người từng mắc các bệnh phổi mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), xơ phổi, lao phổi hoặc viêm phổi tái diễn nhiều lần có nguy cơ mắc ung thư phổi cao hơn người bình thường.

Các tổn thương kéo dài khiến mô phổi liên tục bị viêm và sửa chữa, tạo điều kiện cho những bất thường trong quá trình phân chia tế bào. Vì vậy, người có tiền sử bệnh lý hô hấp nên tuân thủ điều trị, tái khám đúng lịch và thực hiện các xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh khi có chỉ định.

4.3. Lối sống và sức khỏe tổng thể

Chế độ ăn thiếu rau xanh, trái cây, ít vận động, thừa cân hoặc béo phì, sử dụng nhiều rượu bia và thường xuyên thức khuya đều có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể, làm suy giảm khả năng bảo vệ của cơ thể trước các tác nhân gây ung thư.

Mặc dù những yếu tố này không phải nguyên nhân trực tiếp, nhưng khi kết hợp với hút thuốc, ô nhiễm không khí hoặc yếu tố nghề nghiệp, chúng có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Hiện nay, các bác sĩ thường đánh giá chỉ số nguy cơ ung thư phổi dựa trên nhiều yếu tố như tuổi, tiền sử hút thuốc, tiền sử gia đình, bệnh lý nền, kết quả chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) và các dữ liệu lâm sàng khác để xác định đối tượng nên tầm soát sớm.

5. Làm thế nào ngăn ngừa và phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ gây ung thư phổi?

Không phải mọi yếu tố nguy cơ ung thư phổi đều có thể loại bỏ hoàn toàn, nhưng nhiều yếu tố hoàn toàn có thể kiểm soát bằng cách thay đổi lối sống và chủ động chăm sóc sức khỏe.

5.1 Bỏ thuốc lá 

Trước hết, bỏ thuốc lá là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc ung thư phổi. Đồng thời, cần hạn chế tiếp xúc với khói thuốc thụ động, sử dụng phương tiện bảo hộ khi làm việc trong môi trường độc hại và cố gắng giảm thời gian tiếp xúc với không khí ô nhiễm.

5.2 Thay đổi lối sống

Duy trì chế độ ăn cân đối, tăng cường rau xanh, trái cây, tập luyện thể dục thường xuyên và kiểm soát tốt các bệnh lý hô hấp mạn tính cũng góp phần bảo vệ sức khỏe của phổi.

5.3 Chủ động kiểm tra phổi

Đặc biệt, những người thuộc nhóm nguy cơ cao như hút thuốc lá nhiều năm, trên 50 tuổi, có tiền sử gia đình mắc ung thư phổi hoặc thường xuyên tiếp xúc với hóa chất độc hại nên chủ động tầm soát định kỳ. Chụp cắt lớp vi tính đa dãy (MSCT) hiện được xem là phương pháp có giá trị trong phát hiện các tổn thương nhỏ ở phổi trước khi xuất hiện triệu chứng, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị.

Nếu bạn đang quan tâm đến sức khỏe hô hấp hoặc thuộc nhóm có nguy cơ mắc ung thư phổi, có thể tham khảo Gói khám tầm soát phát hiện sớm ung thư phổi tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI. 

Gói khám được xây dựng khoa học với đầy đủ các hạng mục thăm khám lâm sàng, xét nghiệm Cyfra 21-1 cùng nhiều chỉ số khác, chẩn đoán hình ảnh hiện đại như chụp MSCT lồng ngực, giúp phát hiện sớm những bất thường ngay cả khi chưa có triệu chứng. Cùng đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm và hệ thống thiết bị tiên tiến, Thu Cúc TCI mang đến giải pháp tầm soát toàn diện, hỗ trợ bảo vệ sức khỏe hô hấp một cách chủ động và hiệu quả. Liên hệ ngay nếu bạn hoặc người thân có nhu cầu thăm khám.