Viêm thực quản trào ngược là gì? Nguyên nhân và hướng điều trị hiệu quả

Ợ nóng, ợ chua hay cảm giác nóng rát sau xương ức có thể là những dấu hiệu cảnh báo viêm thực quản trào ngược. Tình trạng này xảy ra khi axit dạ dày thường xuyên trào ngược lên thực quản, gây kích ứng và tổn thương niêm mạc. Vậy nguyên nhân nào dẫn đến bệnh và đâu là hướng điều trị hiệu quả, giúp kiểm soát triệu chứng, hạn chế biến chứng?

1. Viêm thực quản trào ngược là gì? Nguyên nhân do đâu?

Viêm thực quản trào ngược là tình trạng niêm mạc thực quản bị viêm, tổn thương do dịch dạ dày thường xuyên trào ngược lên. Nếu axit và các thành phần trong dịch vị tiếp xúc với niêm mạc trong thời gian dài, chúng có thể gây kích ứng, bào mòn và dẫn đến các biến chứng nếu không được điều trị phù hợp.

Nguyên nhân viêm thực quản trào ngược chủ yếu liên quan đến sự suy yếu của hàng rào chống trào ngược giữa dạ dày và thực quản. Các yếu tố thường gặp gồm:

• Rối loạn cơ vòng thực quản dưới: Cơ vòng đóng không kín hoặc giãn ra không đúng thời điểm, tạo điều kiện cho dịch dạ dày trào lên.

• Thoát vị hoành: Làm suy giảm khả năng ngăn dịch vị trào ngược từ dạ dày lên thực quản.

• Tăng áp lực ổ bụng: Thừa cân, béo phì có thể làm tăng nguy cơ trào ngược.

• Dịch trào ngược gây tổn thương niêm mạc: Axit, pepsin và đôi khi dịch mật có thể làm tổn thương lớp bảo vệ của thực quản.

2. Những triệu chứng viêm thực quản trào ngược thường gặp là gì?

Triệu chứng viêm thực quản trào ngược có thể khác nhau tùy mức độ tổn thương. Những biểu hiện thường gặp gồm:

• Ợ nóng, ợ chua: Cảm giác nóng rát sau xương ức, có thể lan lên cổ họng; dịch chua hoặc thức ăn trào lên miệng.

• Triệu chứng tại thực quản: Đau tức ngực không do tim, buồn nôn, cảm giác vướng họng, nuốt khó hoặc đau khi nuốt.

• Triệu chứng ngoài thực quản: Ho kéo dài, khàn tiếng, viêm thanh quản hoặc mòn men răng; tuy nhiên, các biểu hiện này cũng có thể do nguyên nhân khác.

Người bệnh cần đi khám sớm nếu nuốt khó tăng dần, nuốt đau nhiều, nôn kéo dài hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân. Trường hợp nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc đau ngực dữ dội cần được cấp cứu kịp thời.

3. Chẩn đoán viêm thực quản trào ngược bằng phương pháp nào?

Nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp, biến chứng viêm thực quản trào ngược có thể bao gồm viêm loét niêm mạc thực quản, chít hẹp thực quản gây khó nuốt và thực quản Barrett. Ngoài ra, dịch trào ngược có thể gây ra các vấn đề ngoài thực quản như ho kéo dài, khàn tiếng hoặc kích ứng đường hô hấp.

Vì vậy, để chẩn đoán viêm thực quản trào ngược, bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng, kết hợp các phương pháp thăm dò khi cần thiết:

• Nội soi tiêu hóa trên: Quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản, phát hiện tổn thương viêm, trợt hoặc loét và đánh giá mức độ tổn thương.

• Đo pH thực quản lưu động: Theo dõi mức độ tiếp xúc với axit trong thực quản trong khoảng 24 – 96 giờ, giúp xác định tình trạng trào ngược.

• Đo pH kết hợp trở kháng thực quản: Phát hiện cả trào ngược axit và không axit, đồng thời đánh giá mối liên quan giữa các đợt trào ngược với triệu chứng.

• Đo áp lực thực quản độ phân giải cao: Đánh giá hoạt động của cơ vòng và nhu động thực quản, hỗ trợ phát hiện rối loạn vận động hoặc thoát vị hoành khi cần.

4. Điều trị viêm thực quản trào ngược như thế nào?

Mục tiêu điều trị viêm thực quản trào ngược là giảm triệu chứng, giúp niêm mạc thực quản hồi phục và ngăn ngừa biến chứng. Tùy mức độ bệnh, bác sĩ có thể kết hợp dùng thuốc với điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt hoặc cân nhắc can thiệp chuyên sâu khi cần thiết.

4.1. Điều trị bằng thuốc

Các nhóm thuốc thường được sử dụng gồm:

• Thuốc ức chế bơm proton (PPI): Giảm tiết axit dạ dày, giúp cải thiện triệu chứng và làm lành tổn thương thực quản. Thuốc thường được uống trước bữa ăn theo hướng dẫn của bác sĩ.

• Thuốc ức chế axit cạnh tranh kali (P-CAB): Như vonoprazan, có tác dụng ức chế tiết axit và có thể được chỉ định trong một số trường hợp phù hợp.

• Thuốc kháng thụ thể H2: Hỗ trợ giảm tiết axit, đôi khi được dùng khi triệu chứng xuất hiện về đêm.

• Thuốc chứa alginate: Tạo lớp màng ngăn dịch dạ dày trào ngược lên thực quản, giúp giảm triệu chứng sau ăn.

• Baclofen: Có thể được cân nhắc ở một số người bị trào ngược dai dẳng đã được đánh giá phù hợp do nguy cơ tác dụng phụ.

4.2. Điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt

Bên cạnh dùng thuốc, người bệnh nên duy trì những thói quen sau để kiểm soát trào ngược tốt hơn:

• Kiểm soát cân nặng: Giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì để giảm áp lực trong ổ bụng.

• Điều chỉnh giờ ăn: Ăn vừa đủ, tránh ăn quá no và không nằm trong vòng 2 – 3 giờ sau bữa ăn.

• Cải thiện tư thế ngủ: Nâng cao đầu giường khoảng 15–20 cm và thử nằm nghiêng bên trái nếu thường bị trào ngược về đêm.

• Hạn chế thực phẩm gây triệu chứng: Giảm các món nhiều chất béo, đồ chiên rán, cà phê, chocolate, đồ uống có ga hoặc thức ăn chua cay nếu nhận thấy chúng làm bệnh nặng hơn.

• Tránh chất kích thích: Ngừng hút thuốc và hạn chế rượu bia.

5. Phòng ngừa viêm thực quản trào ngược giảm nguy cơ tái phát

Để phòng ngừa viêm thực quản trào ngược và hạn chế triệu chứng tái phát, người bệnh nên duy trì những thói quen sau:

• Kiểm soát cân nặng: Giảm cân nếu thừa cân, béo phì để giảm áp lực lên dạ dày.

• Ăn uống hợp lý: Ăn vừa đủ, tránh ăn quá no hoặc sát giờ ngủ; hạn chế thực phẩm và đồ uống khiến triệu chứng trào ngược tăng lên.

• Điều chỉnh tư thế ngủ: Nâng cao đầu giường và nằm nghiêng bên trái nếu thường bị trào ngược vào ban đêm.

• Duy trì lối sống lành mạnh: Không hút thuốc, hạn chế rượu bia và thực hành các phương pháp thư giãn để kiểm soát căng thẳng. Bài tập thở cơ hoành có thể hỗ trợ cải thiện triệu chứng ở một số người.

• Tuân thủ điều trị và tái khám: Không tự ý ngừng thuốc khi triệu chứng thuyên giảm. Người bị viêm thực quản nặng hoặc thực quản Barrett cần nội soi theo lịch hẹn của bác sĩ.

Viêm thực quản trào ngược là một rối loạn đa nguyên nhân đòi hỏi sự chẩn đoán chính xác và tiếp cận điều trị cá thể hóa dựa trên từng cơ chế bệnh sinh cụ thể. Việc kết hợp chặt chẽ giữa sử dụng thuốc, điều chỉnh lối sống khoa học và kiểm soát các yếu tố nguy cơ lâu dài giúp làm lành niêm mạc tổn thương, kiểm soát triệt để triệu chứng và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm