Vì sao có dịch ổ bụng trên siêu âm?

Vì sao có dịch ổ bụng trên siêu âm là thắc mắc của nhiều người khi nhận kết quả thăm khám. Thực tế, dịch ổ bụng có thể liên quan đến các bệnh lý gan, tim, thận, nhiễm trùng hoặc ung thư. Việc xác định đúng nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong điều trị và theo dõi sức khỏe lâu dài.

1. Dịch ổ bụng trên siêu âm là gì?

Siêu âm dịch ổ bụng là phương pháp chẩn đoán hình ảnh sử dụng sóng âm tần số cao để quan sát và phát hiện sự hiện diện của dịch trong khoang phúc mạc. Đây là kỹ thuật không xâm lấn, không gây đau và thường được chỉ định khi người bệnh có dấu hiệu nghi ngờ bất thường trong ổ bụng. Nhờ ưu điểm thực hiện nhanh, an toàn và thuận tiện, phương pháp này hỗ trợ phát hiện sớm các tình trạng trong ổ bụng có dịch, xuất huyết trong ổ bụng, viêm phúc mạc hoặc chấn thương bụng kín. 

Dựa trên hình ảnh thu được, bác sĩ có thể ước tính số lượng dịch, xác định vị trí phân bố cũng như nhận định đặc tính của dịch (ít hay nhiều, khu trú hay lan tỏa). Những thông tin này đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng nguyên nhân gây tích tụ dịch và xây dựng kế hoạch theo dõi hoặc điều trị phù hợp cho người bệnh.

2. Siêu âm phát hiện dịch ổ bụng như thế nào?

Tràn dịch ổ bụng (cổ trướng) là hiện tượng dịch tích tụ bất thường trong khoang phúc mạc. Tình trạng này thường gặp ở người mắc bệnh gan mạn tính như xơ gan, viêm gan virus, ung thư gan, đồng thời cũng có thể liên quan đến bệnh tim hoặc bệnh thận. Siêu âm có khả năng phát hiện lượng dịch rất nhỏ, khoảng từ 100 ml trở lên, nhờ đó hỗ trợ chẩn đoán sớm ngay cả khi triệu chứng lâm sàng còn chưa rõ ràng.

Thông qua siêu âm, bác sĩ có thể xác định dịch xuất hiện ở các vị trí như quanh gan, quanh lách hoặc xen giữa các quai ruột; đồng thời phân biệt dịch tự do hay khu trú. Bên cạnh đó, kỹ thuật này còn giúp đánh giá mức độ chèn ép lên các cơ quan trong ổ bụng, từ đó định hướng nguyên nhân và lựa chọn phương án xử trí phù hợp, hạn chế nguy cơ biến chứng như nhiễm trùng dịch báng hay suy giảm chức năng tạng.

3. Tràn dịch ổ bụng có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm của tràn dịch ổ bụng (cổ trướng) phụ thuộc chủ yếu vào nguyên nhân gây bệnh và lượng dịch tích tụ. Khi dịch nhiều, thành bụng sẽ căng, người bệnh cảm thấy nặng tức vùng bụng kèm theo các biểu hiện như khó thở, đau bụng, chướng hơi, buồn nôn, ợ nóng hoặc rốn lồi rõ. Ở giai đoạn nặng, tình trạng này có thể ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và hô hấp.

Với trường hợp cổ trướng do tăng áp lực tĩnh mạch cửa trên nền xơ gan, người bệnh có thể xuất hiện phù chi dưới, nam giới có biểu hiện nữ hóa tuyến vú, nôn ra máu do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản, thậm chí gặp biến chứng não gan gây rối loạn ý thức hoặc bất thường thần kinh.

Nếu dịch ổ bụng liên quan đến ung thư nguyên phát hoặc ung thư di căn phúc mạc, bệnh nhân thường mệt mỏi kéo dài, chán ăn và sụt cân nhanh. Trong khi đó, cổ trướng do suy tim hay kèm theo các triệu chứng hô hấp như khó thở, thở khò khè do ứ trệ tuần hoàn.

Về phân độ, tràn dịch ổ bụng thường được chia thành ba mức:

• Độ 1: Lượng dịch ít, chỉ phát hiện được qua các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như siêu âm hoặc CT.
• Độ 2: Lượng dịch trung bình, có thể nhận biết qua thăm khám lâm sàng bằng sờ, gõ.
• Độ 3: Dịch nhiều, bụng căng to rõ rệt, có dấu hiệu sóng vỗ khi thay đổi tư thế.

Ngoài ra, đặc điểm dịch sau khi chọc hút cũng cung cấp nhiều thông tin giá trị. Dịch trong, không màu thường gặp ở bệnh lý tim mạch. Dịch màu hồng có thể gợi ý lao màng bụng hoặc ung thư. Dịch vàng nhạt (vàng chanh) thường liên quan đến lao hoặc xơ gan. Nếu dịch đục như mủ, cần nghĩ đến viêm phúc mạc nhiễm khuẩn. Trường hợp dịch trắng đục như sữa và có thể đông lại, đây có thể là dịch dưỡng chấp, liên quan đến giun chỉ hoặc khối u trong ổ bụng.

Như vậy, tràn dịch ổ bụng không chỉ là một triệu chứng đơn thuần mà còn là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý nền nghiêm trọng, cần được thăm khám và xử trí sớm để hạn chế biến chứng nguy hiểm.

4. Vì sao có dịch ổ bụng trên siêu âm?

Nguyên nhân xuất hiện dịch ổ bụng (cổ trướng) trên siêu âm được hiểu là do xuất hiện tình trạng lượng dịch bất thường trong khoang phúc mạc. Nguyên nhân thường gặp bao gồm các bệnh gan mạn tính như xơ gan, ung thư gan; ngoài ra còn có thể liên quan đến suy tim, bệnh thận hoặc các tình trạng nhiễm trùng – viêm như viêm phúc mạc, lao màng bụng. Nhờ khả năng phát hiện dịch với thể tích nhỏ từ khoảng 100ml, siêu âm đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán sớm và định hướng căn nguyên thông qua việc đánh giá vị trí cũng như đặc điểm của dịch.

5. Cách điều trị tràn dịch ổ bụng

Việc xử trí cổ trướng tập trung vào mục tiêu giảm triệu chứng, cải thiện chất lượng sống và kiểm soát bệnh lý nền. Trong nhiều trường hợp, nếu lượng dịch ít và chưa gây khó chịu, người bệnh có thể chưa cần can thiệp ngay mà chỉ theo dõi định kỳ. Trước khi lựa chọn phương pháp điều trị, bệnh nhân nên trao đổi kỹ với bác sĩ về lợi ích và nguy cơ có thể gặp.

Các biện pháp thường được áp dụng gồm:

• Điều chỉnh chế độ ăn uống: Hạn chế muối và kiểm soát lượng nước đưa vào cơ thể giúp giảm tích tụ dịch, tuy nhiên không phải người bệnh nào cũng tuân thủ dễ dàng.
• Thuốc lợi tiểu: Đây là phương án phổ biến nhằm tăng đào thải nước và muối qua thận. Phần lớn bệnh nhân đáp ứng tốt, song một số có thể gặp tác dụng phụ như mệt mỏi, hạ huyết áp hoặc tiểu nhiều lần.
• Chọc tháo dịch ổ bụng: Được chỉ định khi dịch nhiều gây căng tức bụng hoặc khó thở, đặc biệt khi thuốc lợi tiểu kém hiệu quả. Trường hợp cần dẫn lưu lặp lại nhiều lần, bác sĩ có thể cân nhắc đặt ống dẫn lưu để thuận tiện theo dõi.
• Điều trị nguyên nhân: Với cổ trướng do ung thư, hóa trị có thể được cân nhắc trong một số bệnh lý như lymphoma, ung thư vú hoặc buồng trứng, nhưng không phải là lựa chọn thường quy cho mọi trường hợp.
• Đặt shunt (tạo cầu nối dẫn lưu): Áp dụng trong một số ít tình huống đặc biệt nhằm chuyển dịch từ ổ bụng vào hệ tĩnh mạch, song kỹ thuật này hiện chưa phổ biến.

Nhìn chung, điều trị tràn dịch ổ bụng cần cá thể hóa theo nguyên nhân và tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân, đồng thời kết hợp theo dõi sát để phòng ngừa biến chứng.

Tình trạng dịch ổ bụng trên siêu âm không nên xem nhẹ, bởi đây có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý tiềm ẩn cần được chẩn đoán sớm. Thăm khám định kỳ và thực hiện đầy đủ các xét nghiệm, siêu âm theo chỉ định giúp phát hiện nguyên nhân kịp thời, hạn chế biến chứng nguy hiểm. Để chủ động bảo vệ sức khỏe, khách hàng có thể lựa chọn các gói khám sức khỏe tổng quát tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Thu Cúc TCI với hệ thống thiết bị hiện đại, đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm và quy trình thăm khám toàn diện, khoa học.