Nguyên nhân bị teo niêm mạc dạ dày là gì và những yếu tố nguy cơ cần biết

Teo niêm mạc dạ dày là tình trạng lớp niêm mạc dạ dày bị mỏng đi, giảm số lượng tuyến tiết acid và men tiêu hóa, từ đó ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa và bảo vệ dạ dày. Nhiều người thắc mắc nguyên nhân bị teo niêm mạc dạ dày là gì, vì sao bệnh xuất hiện và có nguy hiểm không. Thực tế, đây là bệnh lý có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau.

1. Nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP)

Nguyên nhân viêm teo niêm mạc dạ dày phổ biến nhất không thể không để đến vi khuẩn HP – Đây là loại vi khuẩn thường lây nhiễm từ sớm, thậm chí từ thời thơ ấu, và có thể tồn tại âm thầm trong dạ dày nhiều năm nếu không được điều trị. Theo thời gian, HP gây viêm niêm mạc dạ dày mạn tính, làm tổn thương các tuyến dạ dày và khiến lớp niêm mạc mỏng dần, từ đó dẫn đến teo niêm mạc.

• Vi khuẩn này có thể lây truyền qua:
• Tiếp xúc với nước bọt, chất nôn hoặc phân của người nhiễm
• Ăn uống không đảm bảo vệ sinh
• Dùng thực phẩm hoặc nguồn nước nhiễm khuẩn
• Nếu không phát hiện và tiệt trừ sớm, đây là yếu tố quan trọng làm tăng nguy cơ chuyển sản ruột và ung thư dạ dày.

2. Viêm teo niêm mạc dạ dày tự miễn

Một nguyên nhân khác của teo niêm mạc dạ dày nguyên nhân là gì có thể kể đến tình trạng tự miễn, khi hệ miễn dịch tạo ra kháng thể tấn công nhầm các tế bào khỏe mạnh của dạ dày. Theo Healthline, các kháng thể này có thể phá hủy tế bào thành của dạ dày – Nơi sản xuất acid tiêu hóa cần thiết cho quá trình tiêu hóa thức ăn. Khi các tế bào này bị tổn thương kéo dài, niêm mạc dạ dày dần bị teo và suy giảm chức năng.

Ngoài ra, kháng thể còn có thể tấn công yếu tố nội tại (intrinsic factor), đây là một loại protein giúp cơ thể hấp thu vitamin B12.

3. Thiếu vitamin B12 và thiếu máu ác tính liên quan teo niêm mạc

Mặc dù không phải nguyên nhân gây viêm teo niêm mạc dạ dày, nhưng khi các yếu tố nội tại bị suy giảm do viêm teo dạ dày, cơ thể khó hấp thu vitamin B12 từ thức ăn. Điều này có thể dẫn đến thiếu máu ác tính (pernicious anemia) – Tình trạng cơ thể không tạo đủ hồng cầu khỏe mạnh và gây tổn thương đến niêm mạc các khu vực khác. Người bệnh có thể gặp các biểu hiện như:

• Mệt mỏi kéo dài
• Da xanh xao
• Hoa mắt, chóng mặt
• Tê bì chân tay
• Giảm trí nhớ hoặc khó tập trung

Đây vừa là hậu quả, vừa là dấu hiệu gợi ý của teo niêm mạc dạ dày do nguyên nhân tự miễn gây ra.

4. Các yếu tố nguy cơ và căn nguyên liên quan khác

Ngoài nhiễm HP và nguyên nhân tự miễn, một số yếu tố nguy cơ có thể làm tăng khả năng xuất hiện teo niêm mạc dạ dày hoặc khiến bệnh tiến triển nhanh hơn.

4.1. Môi trường sống đông đúc và điều kiện vệ sinh kém

Nhiễm H. pylori phổ biến hơn ở những nơi đông người, điều kiện vệ sinh hạn chế hoặc nguồn nước không đảm bảo. Đây là lý do một số cộng đồng có tỷ lệ viêm teo niêm mạc dạ dày cao hơn.

4.2. Mắc các bệnh lý tự miễn đi kèm

Người mắc các bệnh tự miễn khác có nguy cơ cao hơn bị teo niêm mạc dạ dày do cơ chế miễn dịch bất thường, đặc biệt:

• Bệnh tuyến giáp tự miễn
• Đái tháo đường type 1
• Một số rối loạn miễn dịch khác

Ở nhóm này, bác sĩ có thể cân nhắc đánh giá thêm khi có triệu chứng tiêu hóa kéo dài hoặc thiếu máu chưa rõ nguyên nhân.

4.3. Yếu tố chủng tộc, cơ địa và di truyền

Một số nghiên cứu cho thấy tỷ lệ teo niêm mạc dạ dày có thể khác nhau giữa các nhóm dân cư và yếu tố di truyền cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

4.4. Nguy cơ ung thư dạ dày tăng cao hơn

Dù do HP hay tự miễn, cả teo niêm mạc dạ dày và viêm teo kéo dài đều có thể làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày so với người bình thường. Vì vậy, người thuộc nhóm nguy cơ nên được nội soi theo dõi định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.

5. Làm sao biết teo niêm mạc dạ dày do nguyên nhân nào?

Để xác định chính xác nguyên nhân teo niêm mạc dạ dày, bác sĩ thường bắt đầu bằng việc khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh lý và thăm khám lâm sàng. Theo Cleveland Clinic, người bệnh có thể được hỏi về các biểu hiện như đau thượng vị, đầy bụng, chán ăn, sụt cân, thiếu máu, tiền sử nhiễm HP hoặc bệnh tự miễn. Sau đó, bác sĩ có thể chỉ định một số xét nghiệm máu nhằm tìm nguyên nhân và đánh giá mức độ ảnh hưởng của bệnh, chẳng hạn:

• Công thức máu để phát hiện thiếu máu
• Nồng độ sắt
• Vitamin B12
• Gastrin máu
• Pepsinogen
• Kháng thể liên quan viêm dạ dày tự miễn

Tuy nhiên, nội soi dạ dày vẫn là phương pháp thông dụng giúp xác định tổn thương niêm mạc. Qua nội soi, bác sĩ có thể quan sát trực tiếp vùng teo niêm mạc, mức độ lan rộng, lấy mẫu sinh thiết để xét nghiệm mô bệnh học, đồng thời kiểm tra sự hiện diện của vi khuẩn H. pylori hoặc các tổn thương bất thường khác.

Tuy nhiên, một thực tế đáng chú ý là vẫn tồn tại tình trạng bỏ sót tổn thương tiêu hóa nói chung và  ung thư ống tiêu hóa nói riêng, tức không phát hiện tổn thương trong vòng 3 năm sau lần nội soi trước đó. Một số nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ bỏ sót ung thư tiêu hóa trên khoảng 6 – 11,3%, tỷ lệ bỏ sót polyp đại trực tràng 20 – 47%. Nguyên nhân thường gặp gồm tổn thương quá nhỏ, khó quan sát; kinh nghiệm người thực hiện; hoặc chuẩn bị nội soi chưa tối ưu.
Chính vì vậy, công nghệ nội soi hiện đại ngày càng đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm bệnh lý niêm mạc dạ dày. Tại Thu Cúc TCI, công nghệ nội soi siêu phóng đại cấp độ tế bào Endocyto 520x lần đầu được triển khai trong nước cho phép phóng đại hình ảnh niêm mạc ở mức rất cao, hỗ trợ quan sát bất thường từ cấp độ tế bào, tăng khả năng nhận diện tổn thương nhỏ hoặc kín đáo, nâng cao độ chính xác chẩn đoán và hỗ trợ định hướng sinh thiết hiệu quả hơn. 

Nguyên nhân bị teo niêm mạc dạ dày thường gặp nhất là nhiễm vi khuẩn HP kéo dài, viêm dạ dày tự miễn và tình trạng viêm mạn tính không được kiểm soát. Việc xác định đúng nguyên nhân bị teo niêm mạc dạ dày có ý nghĩa quan trọng trong điều trị và phòng ngừa biến chứng như chuyển sản ruột hay ung thư dạ dày. Vì vậy, khi có triệu chứng tiêu hóa kéo dài, người bệnh nên thăm khám sớm với chuyên gia uy tín để có phương án điều trị phù hợp.