Chỉ định và chống chỉ định đặt sonde dạ dày
Trong thực hành lâm sàng, đặt sonde dạ dày được xem là phương pháp quan trọng giúp giải quyết các vấn đề về dinh dưỡng và can thiệp ngoại khoa dạ dày. Dù là một thủ thuật xâm lấn tối thiểu, nhưng nếu thực hiện sai đối tượng hoặc sai kỹ thuật, nó có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng. Do đó, hiểu rõ chỉ định và chống chỉ định đặt sonde dạ dày không chỉ là kiến thức nền tảng mà còn là nguyên tắc đạo đức trong chăm sóc sức khỏe bệnh nhân
1. Đặt sonde dạ dày là gì và để làm gì?
Đặt sonde dạ dày là kỹ thuật đưa một ống thông (thường làm bằng silicone hoặc nhựa y tế) vào dạ dày để thiết lập một đường thông nối trực tiếp giữa dạ dày với môi trường bên ngoài. Có hai con đường chính:
- Đường mũi – dạ dày (Nasogastric tube – NG tube): Phổ biến nhất, ống đi từ mũi xuống.
- Đường miệng – dạ dày (Orogastric tube – OG tube): Thường dùng cho trẻ sơ sinh hoặc bệnh nhân bị chấn thương vùng mũi.
Hai mục đích chính của việc đặt sonde dạ dày là nuôi ăn qua ống trong thời gian ngắn (và truyền thuốc) và hút dịch dạ dày (bơm dạ dày).
2. Chỉ định đặt sonde dạ dày?
Đặt sonde dạ dày là thủ thuật thường được áp dụng trong nhiều tình huống lâm sàng nhằm hỗ trợ điều trị và theo dõi người bệnh. Các trường hợp được chỉ định đặt sonde dạ dày bao gồm:
- Nuôi dưỡng: Áp dụng cho bệnh nhân hôn mê, co giật, trẻ sinh non (phản xạ bú – nuốt kém), người có dị dạng đường tiêu hóa hoặc không thể ăn qua đường miệng do nguy cơ suy hô hấp, sặc.
- Rửa dạ dày: Chỉ định trong các trường hợp ngộ độc cấp hoặc chảy máu dạ dày cần xử trí khẩn cấp.
- Dẫn lưu dịch dạ dày: Giúp giảm áp lực trong ống tiêu hóa, thường dùng khi tắc ruột, liệt ruột cơ năng (như viêm tụy cấp) hoặc sau phẫu thuật đường tiêu hóa có tình trạng chướng bụng.
- Theo dõi và chẩn đoán: Dùng để kiểm tra tình trạng chảy máu dạ dày, phát hiện tái phát chảy máu hoặc lấy dịch dạ dày làm xét nghiệm.
- Một số trường hợp cụ thể khác:
- Bệnh nhân mắc bệnh lý tiêu hóa như viêm loét hoặc ung thư dạ dày.
- Người có bệnh hô hấp, lao phổi kèm khó nuốt.
- Bệnh nhân dị dạng đường tiêu hóa gây cản trở ăn uống.
- Trường hợp ngộ độc thực phẩm cần can thiệp nhanh.
- Người bệnh hôn mê, bất tỉnh hoặc liệt cơ mặt khiến việc ăn uống không an toàn.
3. Chống chỉ định đặt sonde dạ dày
3.1. Chống chỉ định tuyệt đối
Trong các tình huống này, việc đặt ống thông qua đường mũi bị nghiêm cấm vì có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề, đây là những chống chỉ định đặt sonde dạ dày cần đặc biệt lưu ý:
- Chấn thương mặt nghiêm trọng hoặc gãy xương nền sọ: Khi xương nền sọ bị vỡ, chống chỉ định cho ăn qua sonde được áp dụng do ống thông có thể đi lạc hướng xuyên qua vết nứt và đi vào hộp sọ (não) thay vì đi xuống thực quản.
- Tắc nghẽn thực quản hoàn toàn: Do khối u lớn hoặc dị vật mắc kẹt, việc cố gắng luồn ống có thể gây thủng thực quản.
- Tổn thương thực quản do hóa chất ăn mòn: Khi bệnh nhân vừa nuốt phải axit hoặc kiềm mạnh, thực quản bị bỏng và rất dễ tổn thương; việc đặt ống lúc này có nguy cơ gây thủng ngay lập tức, nên thuộc nhóm chống chỉ định đặt sonde dạ dày.
3.1. Chống chỉ định đặt sonde dạ dày tương đối
Đây là những trường hợp cần cân nhắc kỹ lưỡng hoặc phải có sự hỗ trợ chuyên sâu:
- Rối loạn đông máu: Bệnh nhân đang dùng thuốc chống đông hoặc có bệnh lý về máu dễ bị chảy máu mũi hoặc chảy máu thực quản do ma sát khi đặt ống.
- Giãn tĩnh mạch thực quản: Ma sát của ống có thể làm vỡ các búi tĩnh mạch, gây xuất huyết ồ ạt.
- Tiền sử phẫu thuật dạ dày – thực quản: Những người từng phẫu thuật nối tắt (bypass) dạ dày hoặc thoát vị hoành có cấu trúc giải phẫu bị thay đổi, do đó ống thông nên được đặt dưới sự hỗ trợ của nội soi để đảm bảo ống đi đúng hướng.
Tóm lại, việc nắm vững chỉ định và chống chỉ định đặt sonde dạ dày là yêu cầu cơ bản trong thực hành lâm sàng nhằm đảm bảo an toàn cho người bệnh. Khi được thực hiện đúng chỉ định, thủ thuật này mang lại hiệu quả cao trong nuôi dưỡng, chẩn đoán và điều trị. Nhận diện chính xác các chống chỉ định giúp hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng, góp phần nâng cao chất lượng điều trị và chăm sóc toàn diện cho người bệnh.
