Nôn ra dịch dạ dày là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử trí

Nôn ra dịch dạ dày là tình trạng chất chứa trong dạ dày được tống ngược lên thực quản và ra ngoài qua miệng. Đây là một triệu chứng thường gặp, có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ viêm dạ dày – ruột, ngộ độc thực phẩm, tác dụng phụ của thuốc đến tắc nghẽn đường tiêu hóa, thai kỳ hoặc một số bệnh lý toàn thân. Vì vậy, nôn ra dịch dạ dày có sao không còn phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ nôn và các triệu chứng đi kèm.

1. Nôn ra dịch dạ dày là gì và dịch nôn thường có màu gì?

Buồn nôn là cảm giác khó chịu, có nhu cầu muốn nôn. Trong khi đó, nôn là sự co bóp mạnh của dạ dày làm tống chất chứa trong dạ dày lên thực quản và ra ngoài qua miệng. Nôn khác với trớ hoặc trào ngược thức ăn, vốn có thể xảy ra mà không có sự co bóp mạnh của bụng và không nhất thiết đi kèm buồn nôn.

Thành phần dịch nôn thường phản ánh những gì vừa được ăn hoặc uống và có thể chứa thức ăn. Khi có mật, dịch nôn thường có vị đắng và màu vàng xanh. Nếu có máu, dịch nôn có thể có màu đỏ; trường hợp máu đã được tiêu hóa một phần, chất nôn có thể có dạng giống bã cà phê.

Do đó, thuật ngữ nôn ra dịch dạ dày thường được sử dụng để mô tả chất nôn có nguồn gốc từ dạ dày, nhưng chỉ dựa vào màu sắc của dịch nôn không thể xác định chính xác nguyên nhân.

2. Nôn ra dịch dạ dày có thể do những nguyên nhân nào?

Nôn ra dịch dạ dày là triệu chứng có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng khác nhau. Những nguyên nhân thường gặp gồm viêm dạ dày – ruột, ngộ độc thực phẩm, tác dụng phụ hoặc độc tính của thuốc và các chất khác. Ngoài ra, nôn có thể liên quan đến nhiều bệnh lý tiêu hóa, thần kinh, chuyển hóa hoặc toàn thân.

Viêm dạ dày – ruột do virus thường gây tiêu chảy, đau hoặc co thắt bụng, buồn nôn và nôn, đôi khi kèm sốt. Ngộ độc thực phẩm cũng có thể gây nôn, tiêu chảy, đau bụng, sốt và đau đầu; mức độ biểu hiện có thể từ nhẹ đến nặng.

Một số nguyên nhân khác gồm: Liệt dạ dày, tắc nghẽn ruột, đau nửa đầu, say tàu xe, thai kỳ, bệnh lý tiền đình, đái tháo đường kiểm soát kém, suy gan hoặc suy thận nặng.

Một số thuốc và chất như opioid, cannabis, thuốc hóa trị hoặc các độc chất cũng có thể gây buồn nôn và nôn.

Đặc biệt, tắc nghẽn ruột có thể đi kèm đau quặn bụng từng cơn, chướng bụng, không đi ngoài hoặc không trung tiện. Trong khi đó, liệt dạ dày có thể gây nôn thức ăn đã tiêu hóa một phần vài giờ sau khi ăn.

3. Nôn ra dịch dạ dày màu vàng, xanh hoặc nâu có ý nghĩa gì?

Nôn ra dịch dạ dày màu vàng hoặc xanh có thể xảy ra khi chất nôn có chứa mật. Khi có mật, dịch nôn thường có vị đắng và màu vàng xanh. Tuy nhiên, màu sắc của dịch nôn không đủ để xác định nguyên nhân gây nôn.

Nôn ra dịch màu vàng xanh cần được đánh giá cùng các triệu chứng khác. Chẳng hạn, nôn kèm đau quặn bụng từng cơn, chướng bụng, không đi ngoài hoặc không trung tiện có thể gặp trong tắc nghẽn ruột.

Đối với nôn ra dịch dạ dày màu nâu, cần đặc biệt chú ý nếu chất nôn có dạng giống bã cà phê. Đây có thể là biểu hiện của máu đã được tiêu hóa một phần. Nôn ra máu hoặc chất nôn giống bã cà phê là dấu hiệu cần được đánh giá y tế.

Vì vậy, không nên chỉ dựa vào màu sắc để kết luận nôn ra dịch dạ dày có sao không. Cần xem xét đồng thời thời điểm xuất hiện, số lần nôn, tính chất chất nôn và các triệu chứng đi kèm.

4. Nôn ra dịch dạ dày có những dấu hiệu nào cần chú ý?

Mức độ nguy hiểm của nôn ra dịch dạ dày không chỉ phụ thuộc vào số lần nôn mà còn phụ thuộc vào các dấu hiệu đi kèm. Nôn nhiều có thể làm mất nước và rối loạn điện giải. Các biểu hiện mất nước có thể gồm khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi, chóng mặt hoặc choáng ngất.

Một số dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý gồm đau bụng liên tục hoặc đau bụng dữ dội, bụng chướng, đau khi chạm vào bụng, thay đổi trạng thái tinh thần, lú lẫn, giảm tỉnh táo, đau đầu hoặc cứng cổ.

Ngoài ra, nôn ra dịch dạ dày liên tục hoặc không thể uống đủ nước cũng làm tăng nguy cơ mất nước. Với người bị viêm dạ dày – ruột do virus hoặc ngộ độc thực phẩm, nôn thường xuyên, đau bụng dữ dội, sốt cao, tiêu chảy nhiều, phân đen hoặc có máu cũng là những dấu hiệu cần được thăm khám.

5. Nôn ra dịch dạ dày phải làm sao và khi nào cần đi khám?

Khi nôn ra dịch dạ dày, việc xử trí phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ biểu hiện. Với những trường hợp không có dấu hiệu cảnh báo, các biện pháp hỗ trợ được đề cập trong tài liệu gồm bổ sung nước và điện giải, uống từng lượng nhỏ và ăn các bữa nhỏ, thường xuyên. Có thể tránh những loại thực phẩm hoặc yếu tố kích thích làm tình trạng buồn nôn nặng hơn.

Nếu người bệnh vẫn có thể uống được, việc bổ sung đủ dịch giúp hạn chế nguy cơ mất nước. Dung dịch bù nước điện giải đường uống có thể được sử dụng để hỗ trợ phòng mất nước.

Cần đi khám ngay nếu có dấu hiệu mất nước, đau bụng liên tục hoặc dữ dội, bụng chướng, thay đổi ý thức, đau đầu kèm cứng cổ, hoặc có máu trong chất nôn. Khuyến cáo cần được chăm sóc y tế khẩn cấp khi chất nôn có máu, giống bã cà phê hoặc có màu xanh.

Nếu không có dấu hiệu cảnh báo nhưng tình trạng nôn kéo dài quá 24–48 giờ hoặc người bệnh không thể dung nạp quá vài ngụm chất lỏng, cần được bác sĩ đánh giá.

6. Nôn ra dịch dạ dày có nguy hiểm không?

Nôn ra dịch dạ dày có sao không phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ nôn. Nhiều trường hợp buồn nôn và nôn có nguyên nhân lành tính, chẳng hạn viêm dạ dày – ruột hoặc một số tình trạng cấp tính khác. Tuy nhiên, nôn cũng có thể là biểu hiện của những bệnh lý cần được đánh giá và điều trị.

Nôn nhiều hoặc kéo dài có thể gây mất nước và rối loạn điện giải. Nôn mạn tính còn có thể dẫn đến suy dinh dưỡng, sụt cân và các rối loạn chuyển hóa. Nôn mạnh cũng có thể gây rách thực quản; ngoài ra, chất nôn có thể bị hít vào đường hô hấp, đặc biệt ở người giảm ý thức.

Do đó, nôn ra dịch dạ dày không nên được xem là một bệnh lý riêng biệt mà là một triệu chứng cần tìm nguyên nhân. Khi tình trạng nôn kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm các dấu hiệu cảnh báo như mất nước, đau bụng dữ dội, bụng chướng, thay đổi ý thức hoặc nôn ra máu, người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.

Tóm lại, nôn ra dịch dạ dày có thể xảy ra do rối loạn tiêu hóa, viêm dạ dày hoặc nhiều nguyên nhân khác. Nếu tình trạng nôn ra dịch dạ dày lặp lại, kéo dài hoặc đi kèm đau bụng dữ dội, nôn ra máu, sốt, chóng mặt hay dấu hiệu mất nước, người bệnh nên đi khám sớm để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp. Không nên tự ý dùng thuốc khi chưa tìm rõ nguyên nhân gây nôn.