Ho do dạ dày là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Ho do dạ dày thường được dùng để chỉ tình trạng ho có liên quan đến trào ngược dạ dày thực quản (GERD). Khi dịch vị hoặc các chất trong dạ dày trào ngược lên thực quản, tình trạng này có thể kích thích phản xạ ho và gây ho kéo dài, đôi khi người bệnh không có các triệu chứng điển hình như ợ nóng hay ợ chua. Tuy nhiên, ho là triệu chứng không đặc hiệu nên không phải trường hợp ho nào cũng xuất phát từ trào ngược dạ dày.

1. Ho do dạ dày là gì và trào ngược dạ dày có gây ho không?

Trào ngược dạ dày có gây ho không là thắc mắc thường gặp ở người bị ho kéo dài. Câu trả lời là CÓ. Trào ngược dạ dày gây ho có thể xảy ra ở một số người bệnh và ho thậm chí có thể là biểu hiện duy nhất của bệnh trào ngược dạ dày thực quản.

Các nghiên cứu cho thấy trào ngược dạ dày thực quản là một trong những nguyên nhân có thể gây ho mạn tính. Một số trường hợp có biểu hiện trào ngược nhưng không có triệu chứng tiêu hóa điển hình, vì vậy người bệnh có thể chỉ nhận thấy ho do trào ngược mà không biết nguyên nhân liên quan đến dạ dày.

Tuy nhiên, không nên mặc định mọi trường hợp ho đều là ho do dạ dày. Ho kéo dài còn có thể liên quan đến hen phế quản, hội chứng ho đường hô hấp trên, hút thuốc, thuốc ức chế men chuyển hoặc các bệnh lý hô hấp khác. CHEST – Hiệp hội các Bác sĩ chuyên khoa Lồng ngực Hoa Kỳ khuyến cáo cần đánh giá các nguyên nhân thường gặp của ho trước khi quy kết triệu chứng cho trào ngược dạ dày.

2. Tại sao trào ngược dạ dày lại gây ho?

Cơ chế trào ngược dạ dày gây ho không chỉ đơn giản là axit từ dạ dày đi vào đường hô hấp. Khi dịch dạ dày trào ngược lên thực quản, các chất này có thể kích thích niêm mạc thực quản và hoạt hóa phản xạ thần kinh gây ho.

*Một số phản xạ ho có liên quan đến sự kích thích tại thực quản do dịch dạ dày.*

Một số nghiên cứu cho thấy phản xạ ho có thể liên quan đến sự kích thích tại thực quản, đặc biệt ở đoạn thực quản dưới. Vì vậy, ho do dạ dày có thể xảy ra ngay cả khi không chứng minh được tình trạng hít sặc dịch dạ dày vào phổi. Một số trường hợp cũng có thể liên quan đến trào ngược các chất lên vùng hầu họng hoặc đường thở.

Mối liên quan giữa trào ngược và ho cũng không phải lúc nào dễ xác định. Người bệnh có thể bị trào ngược nhưng không có tổn thương thực quản rõ ràng hoặc kết quả một số xét nghiệm thông thường không điển hình. Vì vậy, việc xác định ho do trào ngược dạ dày cần dựa trên tổng hợp triệu chứng, bệnh sử và đánh giá phù hợp, thay vì chỉ dựa vào một triệu chứng đơn độc.

3. Ho do dạ dày có những dấu hiệu nào?

Dấu hiệu ho do dạ dày thường không hoàn toàn đặc hiệu. Một số đặc điểm có thể gợi ý mối liên quan giữa ho và trào ngược dạ dày thực quản gồm:

Ho khan hoặc ho kéo dài, tái diễn nhiều lần.
Ho xuất hiện hoặc tăng lên sau ăn.
Ho nhiều hơn khi nằm hoặc ho về đêm.
Ho kèm ợ nóng, ợ chua hoặc cảm giác dịch, thức ăn trào ngược lên thực quản.
Khàn tiếng, đau rát họng hoặc thường xuyên phải đằng hắng.
Ho kéo dài nhưng không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng khác.

Một điểm đáng lưu ý là người bệnh có thể bị ho do trào ngược nhưng không xuất hiện ợ nóng hoặc ợ chua. Các nghiên cứu trước đây đã ghi nhận trường hợp ho mạn tính là biểu hiện duy nhất của trào ngược dạ dày thực quản.

Tuy nhiên, những biểu hiện trên chỉ có giá trị gợi ý chứ không đủ để khẳng định nguyên nhân. Theo hướng dẫn của ACG (Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ), các triệu chứng ngoài thực quản như ho mạn tính có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau và cần được đánh giá phù hợp trước khi kết luận là do GERD.

4. Ho do dạ dày được chẩn đoán và điều trị như thế nào?

Để xác định ho do dạ dày điều trị thế nào, trước hết cần tìm nguyên nhân gây ho và đánh giá khả năng liên quan đến trào ngược dạ dày thực quản. Bác sĩ có thể khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh và các yếu tố làm tăng hoặc giảm ho. Khi cần thiết, người bệnh có thể được chỉ định nội soi tiêu hóa trên hoặc theo dõi pH thực quản để đánh giá tình trạng trào ngược.

Nội soi tiêu hóa giúp đánh giá niêm mạc thực quản, dạ dày và phát hiện các biến chứng hoặc bệnh lý khác. Trong khi đó, theo dõi pH thực quản có thể giúp phát hiện tình trạng axit trong thực quản và đánh giá mối liên quan giữa triệu chứng với các đợt trào ngược. Tuy nhiên, nội soi không thể tự nó chứng minh rằng ho là hậu quả của GERD.

*Người bệnh được chỉ định nội soi tiêu hoá để đánh giá tình trạng trào ngược.*

Về điều trị, ho do dạ dày phải làm sao phụ thuộc vào nguyên nhân và tình trạng cụ thể của từng người bệnh. Các biện pháp thay đổi lối sống có thể được áp dụng như giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì, tránh ăn trong vòng 3 giờ trước khi đi ngủ và nâng cao đầu giường ở người có triệu chứng về đêm.

Thuốc điều trị trào ngược, trong đó có thuốc ức chế bơm proton (PPI), có thể được bác sĩ chỉ định trong những trường hợp phù hợp. Tuy nhiên, CHEST khuyến cáo không nên chỉ sử dụng PPI đơn độc để điều trị ho nghi do trào ngược ở người không có ợ nóng hoặc trào ngược điển hình, vì hiệu quả đối với triệu chứng ho có thể không cao.

5. Ho do dạ dày bao lâu thì khỏi?

Ho do dạ dày bao lâu thì khỏi phụ thuộc vào mức độ trào ngược, thời gian mắc bệnh, nguyên nhân gây ho và đáp ứng với điều trị. Không phải người bệnh nào cũng hết ho trong cùng một khoảng thời gian.

Theo hướng dẫn CHEST, các triệu chứng tiêu hóa do trào ngược có thể cải thiện trong khoảng 4 – 8 tuần, trong khi triệu chứng ho có thể cần thời gian lâu hơn, có trường hợp đến khoảng 3 tháng mới nhận thấy cải thiện.

Một nghiên cứu trước đây trên những người có ho do trào ngược ghi nhận ho có thể giảm dần sau điều trị GERD, cho thấy triệu chứng ho có thể kéo dài ngay cả khi nguyên nhân trào ngược đã được kiểm soát. Vì vậy, nếu ho không cải thiện hoặc tiếp tục kéo dài, người bệnh cần được đánh giá lại nguyên nhân thay vì tự tăng hoặc kéo dài thuốc điều trị.

6. Ho do dạ dày có nguy hiểm không và khi nào cần đi khám?

Ho do dạ dày có nguy hiểm không còn phụ thuộc vào nguyên nhân gây ho và mức độ của bệnh trào ngược. Bản thân ho do trào ngược thường không phải là dấu hiệu nguy hiểm ngay lập tức, nhưng ho kéo dài có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống. Quan trọng hơn, không nên bỏ qua những nguyên nhân khác của ho mạn tính chỉ vì người bệnh có triệu chứng trào ngược.

Người bệnh nên đi khám khi ho kéo dài, tái diễn hoặc không cải thiện sau các biện pháp thông thường, đặc biệt khi ho kèm khó nuốt, đau khi nuốt, nôn kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân, xuất huyết tiêu hóa hoặc đau ngực. Đây là những biểu hiện cần được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân và loại trừ biến chứng hoặc bệnh lý khác.

Ngoài ra, trường hợp ho kèm khó thở, ho ra máu hoặc đau ngực dữ dội cần được đánh giá y tế kịp thời vì những triệu chứng này không nên mặc định là do trào ngược dạ dày.

Ho do dạ dày thường là cách gọi tình trạng ho có liên quan đến trào ngược dạ dày thực quản. Trào ngược có thể gây ho kéo dài thông qua các cơ chế kích thích tại thực quản và đường hô hấp, nhưng không phải mọi trường hợp ho đều do dạ dày. Vì vậy, khi ho kéo dài hoặc có các dấu hiệu bất thường, người bệnh nên được thăm khám để xác định đúng nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.