Các nguyên nhân đột quỵ ở người trẻ tuổi

Nhiều người vẫn cho rằng đột quỵ là bệnh chỉ gặp ở người cao tuổi. Tuy nhiên, thực tế cho thấy số ca đột quỵ ở người trẻ tuổi đang ngày càng gia tăng và trở thành vấn đề đáng lo ngại. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu hơn về lối sống thiếu lành mạnh, áp lực công việc, các bệnh lý chuyển hóa cùng nhiều yếu tố tiềm ẩn khác đang khiến nguy cơ đột quỵ xuất hiện sớm hơn.

1. Thực trạng người trẻ mắc đột quỵ

Đột quỵ là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới, đồng thời để lại nhiều di chứng nặng nề ảnh hưởng đến khả năng vận động, ngôn ngữ và nhận thức của người bệnh. Trước đây, bệnh thường xuất hiện ở nhóm người cao tuổi. Tuy nhiên, những năm gần đây, tỷ lệ đột quỵ ở người trẻ tuổi đang có xu hướng gia tăng tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, có khoảng 10 đến 14% số ca tai biến mạch máu não xảy ra ở người dưới 50 tuổi. Còn Việt Nam mỗi năm ghi nhận khoảng 200.000 ca mắc mới, trong đó nhóm người dưới 45 tuổi chiếm khoảng 10 – 15% tổng số. Số liệu thực tế cho thấy tỷ lệ bệnh nhân trẻ tuổi và trung niên chiếm gần 1/3, và tiếp tục tăng qua từng năm.

2. Các nguyên nhân đột quỵ ở người trẻ tuổi

2.1. Béo phì 

Béo phì đang trở thành vấn đề sức khỏe phổ biến ở người trẻ do chế độ ăn nhiều năng lượng nhưng ít vận động thể chất. Khi cân nặng vượt ngưỡng cho phép, cơ thể dễ xuất hiện các rối loạn chuyển hóa như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu và bệnh tim mạch. Đây đều là những yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông hoặc tổn thương thành mạch.

2.2. Huyết áp cao 

Áp lực công việc kéo dài và tình trạng căng thẳng thường xuyên có thể gây rối loạn giấc ngủ, làm huyết áp tăng cao và gia tăng nguy cơ đột quỵ. Theo thống kê của Hội Tim mạch Việt Nam, cứ 4 người trong độ tuổi từ 25 – 49 thì có 1 người mắc tăng huyết áp. 

Tăng huyết áp là một trong những lý do đột quỵ ở người trẻ thường gặp nhưng dễ bị bỏ qua vì đa số trường hợp không có triệu chứng rõ ràng. Khi áp lực máu tác động liên tục lên thành động mạch, các mạch máu có thể bị tổn thương, xơ cứng hoặc hẹp dần theo thời gian. Điều này làm tăng nguy cơ tắc nghẽn mạch máu não hoặc khiến mạch máu bị vỡ đột ngột. 

2.3. Đái tháo đường 

Người mắc đái tháo đường có nguy cơ đột quỵ cao gấp khoảng 2 – 3 lần so với người không mắc bệnh. Lượng đường trong máu tăng cao kéo dài có thể làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và hình thành cục máu đông. Đặc biệt, đái tháo đường type 2 hiện không còn là bệnh của riêng người lớn tuổi. Tình trạng ít vận động, thừa cân và chế độ ăn thiếu khoa học đang khiến bệnh xuất hiện ngày càng nhiều ở người trẻ.

2.4. Rối loạn mỡ máu 

Rối loạn mỡ máu là tình trạng gia tăng cholesterol xấu hoặc triglyceride trong máu vượt ngưỡng bình thường. Các chất béo dư thừa sẽ tích tụ dần trên thành động mạch, tạo thành mảng xơ vữa và làm hẹp lòng mạch. Khi mảng xơ vữa bong ra hoặc gây tắc nghẽn hoàn toàn dòng máu lên não, người bệnh có thể bị nhồi máu não. Thống kê cho thấy khoảng 50 – 60% người trẻ bị nhồi máu não có liên quan đến rối loạn lipid máu. Nam giới thường có nguy cơ cao hơn nữ giới.

2.5. Sử dụng chất kích thích 

Hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia hoặc lạm dụng các chất kích thích đều có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ. Nicotine và nhiều chất độc trong khói thuốc làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa và tăng khả năng đông máu bất thường. Trong khi đó, rượu bia và các chất kích thích khác có thể gây tăng huyết áp đột ngột, rối loạn nhịp tim hoặc co thắt mạch máu não.

2.6. Bệnh lý dị dạng mạch máu não 

Một số người trẻ mang các bất thường mạch máu não bẩm sinh nhưng không hề biết cho đến khi xảy ra biến chứng. Các bệnh lý như phình động mạch não, dị dạng động tĩnh mạch hoặc thông động tĩnh mạch có thể khiến thành mạch yếu hơn bình thường. Khi áp lực máu tăng cao hoặc gặp tác động bất lợi, mạch máu có thể bị vỡ gây xuất huyết não nguy hiểm. Đây là nhóm nguyên nhân đặc biệt cần được phát hiện sớm thông qua các phương pháp chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu như MRI não hoặc MRI mạch máu não.

3. Chủ động tầm soát – thay đổi lối sống để phòng ngừa đột quỵ

3.1. Chế độ ăn lành mạnh

Một chế độ dinh dưỡng khoa học đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa đột quỵ từ sớm. Nên ưu tiên rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn đạm lành mạnh. Đồng thời hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhiều muối, đường hoặc chất béo bão hòa.

3.2. Duy trì cân nặng hợp lý

Thừa cân hoặc béo phì là tác nhân trực tiếp làm gia tăng rủi ro mắc các bệnh lý nguy hiểm về mạch máu não. Người trẻ nên theo dõi chỉ số BMI, vòng eo và tỷ lệ mỡ cơ thể định kỳ để có kế hoạch điều chỉnh phù hợp nếu xuất hiện tình trạng thừa cân.

3.3. Tăng cường vận động thể chất

Tập thể dục đều đặn giúp cơ thể giải phóng năng lượng, tiêu hao mỡ thừa và giữ huyết áp ở mức an toàn ổn định. 

• Người trưởng thành: Dành ít nhất 150 phút mỗi tuần cho các bài tập vận động vừa sức như đi bộ nhanh, bơi lội. 
• Trẻ em và thiếu niên: Duy trì tối thiểu 1 tiếng vận động thể chất mỗi ngày để phát triển hệ tim mạch khỏe mạnh.

3.4. Khám tầm soát các bệnh lý não – thần kinh 

Nhiều yếu tố nguy cơ đột quỵ có thể âm thầm tiến triển trong thời gian dài mà không gây triệu chứng rõ ràng. Gói khám chức năng và bệnh lý não – thần kinh định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường như hẹp mạch não, phình mạch não, rối loạn tuần hoàn não hoặc các bệnh lý thần kinh liên quan. Quy trình khám kết hợp xét nghiệm mỡ máu, đo huyết áp, chẩn đoán hình ảnh với MRI giúp đánh giá hệ mạch não, phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ trước khi đột quỵ xảy ra.

3.5. Không hút thuốc lá và hạn chế rượu bia

Hút thuốc lá làm tổn thương nghiêm trọng thành mạch máu và tăng tốc độ hình thành các mảng xơ vữa gây tắc mạch. Ngay cả người hút thuốc thụ động cũng có nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ cao hơn so với người không tiếp xúc với khói thuốc. Ngoài ra, uống quá nhiều rượu bia có thể làm tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim và ảnh hưởng đến chức năng gan. Việc ngừng hút thuốc, giảm rượu bia càng sớm sẽ càng giúp giảm nguy cơ đột quỵ trong tương lai.

Sự gia tăng số ca đột quỵ ở người trẻ tuổi cho thấy đây không còn là căn bệnh chỉ xuất hiện ở người cao tuổi. Béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, sử dụng chất kích thích hay các bất thường mạch máu não đều có thể trở thành nguyên nhân đột quỵ ở người trẻ tuổi nếu không được kiểm soát kịp thời. Bên cạnh việc duy trì lối sống lành mạnh, mỗi người nên chủ động khám sức khỏe định kỳ và tầm soát các bệnh lý não – thần kinh để phát hiện sớm nguy cơ, từ đó bảo vệ não bộ và giảm thiểu khả năng xảy ra đột quỵ trong tương lai.