Ai cần tầm soát đột quỵ sớm? Giải đáp

Đột quỵ đang ngày càng trẻ hóa và có thể xảy ra ở cả những người không xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi đã xảy ra tổn thương não nghiêm trọng, làm tăng nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng lâu dài. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu chi tiết ai cần tầm soát đột quỵ sớm, có nên tầm soát đột quỵ định kỳ hay không và những phương pháp nào giúp chẩn đoán sớm đột quỵ não hiệu quả.

1. Tìm hiểu về thăm khám ngăn ngừa đột quỵ sớm

1.1. Tầm soát đột quỵ sớm là gì? 

Đột quỵ là tình trạng mạch máu bị tắc nghẽn hoặc bị vỡ đột ngột, khiến các tế bào não nhanh chóng tổn thương, dẫn đến việc thiếu oxy lên não. Thực tế, phần lớn các trường hợp đột quỵ đều xuất phát từ những yếu tố nguy cơ đã tồn tại từ trước nhưng chưa được phát hiện hoặc kiểm soát hiệu quả. Tầm soát là quá trình thăm khám và đánh giá toàn diện nhằm phát hiện sớm những bất thường liên quan đến hệ tim mạch, mạch máu não và các bệnh lý nền có khả năng làm tăng nguy cơ đột quỵ. 

Thông qua tầm soát, bác sĩ có thể xác định các yếu tố như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, hẹp động mạch cảnh, dị dạng mạch máu não hoặc các bệnh lý tim mạch bẩm sinh. Đây đều là những nguyên nhân thường gặp dẫn đến đột quỵ não.

1.2. Các phương pháp ngăn ngừa đột quỵ sớm 

Để chẩn đoán sớm đột quỵ và đánh giá nguy cơ chính xác, bác sĩ thường kết hợp nhiều phương pháp khác nhau thay vì chỉ dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ:

• Xét nghiệm máu: Các xét nghiệm máu giúp kiểm tra đường huyết, mỡ máu, chức năng gan thận và một số chỉ số đông máu. Kết quả có thể phản ánh những nguy cơ tiềm ẩn liên quan đến xơ vữa động mạch hoặc hình thành cục máu đông.
• Điện tâm đồ (ECG): Điện tâm đồ được sử dụng để phát hiện các rối loạn nhịp tim, đặc biệt là rung nhĩ. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến làm tăng nguy cơ đột quỵ do cục máu đông hình thành trong tim và di chuyển lên não.
• Chụp CT não: Chụp CT giúp phát hiện nhanh tình trạng xuất huyết não hoặc các tổn thương não cấp tính. Đây là kỹ thuật thường được sử dụng trong cấp cứu đột quỵ.
• Chụp MRI não và mạch máu não: MRI có khả năng phát hiện những tổn thương não nhỏ hoặc bất thường mạch máu ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng. Đây là phương pháp có giá trị cao trong chẩn đoán sớm đột quỵ não và đánh giá nguy cơ lâu dài.

2. Ai cần tầm soát đột quỵ sớm? Đối tượng nguy cơ cao 

2.1. Người bị tăng huyết áp

Tăng huyết áp được xem là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến đột quỵ. Huyết áp cao kéo dài có thể làm tổn thương thành mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa và làm tăng nguy cơ xuất huyết não. Những người bị tăng huyết áp cần kiểm tra sức khỏe định kỳ, tuân thủ điều trị và duy trì lối sống lành mạnh để hạn chế nguy cơ biến chứng.

2.2. Người mắc rung nhĩ hoặc bệnh tim mạch

Rung nhĩ khiến máu lưu thông bất thường trong tim, làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối. Khi cục máu đông di chuyển lên não, người bệnh có thể bị đột quỵ thiếu máu não cấp tính. Ngoài rung nhĩ, các bệnh lý van tim, suy tim hoặc bệnh mạch vành cũng làm gia tăng nguy cơ đột quỵ.

2.3. Người mắc đái tháo đường

Bệnh tiểu đường type 1 và type 2 đều làm tăng nguy cơ tổn thương lớp nội mạc mạch máu, phát triển huyết khối và đẩy nhanh quá trình xơ vữa. Nếu không được kiểm soát kịp thời, người bệnh có nguy cơ đối mặt với các cơn thiếu máu cấp tính như nhồi máu cơ tim và nhồi máu não.

2.4. Người từng bị cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA)

TIA thường được gọi là cảnh báo đột quỵ cảnh báo. Các triệu chứng có thể tự biến mất sau vài phút hoặc vài giờ nhưng lại là dấu hiệu nguy hiểm cho thấy nguy cơ đột quỵ thực sự trong tương lai. 

2.5. Người có tiền sử gia đình bị đột quỵ

Yếu tố di truyền có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch, rối loạn chuyển hóa hoặc bất thường mạch máu não. Nếu trong gia đình có cha mẹ hoặc anh chị em từng bị đột quỵ, việc chủ động ngăn ngừa bệnh lý tim mạch thông qua tầm soát định kỳ là điều cần thiết.

2.6. Người từ 50 tuổi trở lên

Tuổi càng cao, hệ thống mạch máu càng dễ bị lão hóa và xơ vữa. Điều này khiến nguy cơ đột quỵ tăng lên đáng kể theo thời gian. Ngay cả khi chưa có triệu chứng bất thường, người trung niên và cao tuổi vẫn nên kiểm tra sức khỏe não bộ định kỳ.

2.7. Người có lối sống thiếu lành mạnh

Hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, thừa cân béo phì, ít vận động hoặc thường xuyên căng thẳng kéo dài đều góp phần làm tăng nguy cơ đột quỵ. Việc điều chỉnh lối sống kết hợp tầm soát định kỳ giúp giảm đáng kể khả năng xảy ra biến cố mạch máu não.

3. Người trẻ và giải đáp ngăn ngừa đột quỵ

3.1. Nhóm người trẻ có cần tầm soát không? 

Nhiều người cho rằng đột quỵ chỉ xảy ra ở người lớn tuổi. Tuy nhiên, những năm gần đây, số ca đột quỵ ở người dưới 50 tuổi đang có xu hướng gia tăng đáng kể. Xu hướng trẻ hóa ngày càng rõ rệt khi nhóm người trẻ và trung niên chiếm xấp xỉ 1/3 tổng số ca, với mức tăng trung bình 2% hằng năm. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ lối sống ít vận động, lạm dụng rượu bia, thuốc lá và áp lực công việc nặng nề. Thói quen thức khuya, ăn nhiều thức ăn nhanh chứa chất béo bão hòa cũng làm tăng nguy cơ xơ vữa mạch máu sớm.

Người trẻ có bệnh nền, tiền sử gia đình bị đột quỵ hoặc thường xuyên xuất hiện các triệu chứng thần kinh bất thường vẫn nên cân nhắc khám đột quỵ sớm theo chỉ định của bác sĩ.

3.2. Khi nào nên đi tầm soát ngay? 

Bên cạnh khám định kỳ, dấu hiệu cảnh báo BEFAST cần được thăm khám và kiểm tra sớm để tránh bỏ lỡ “thời gian vàng”:

• B (Balance): Mất thăng bằng, đau đầu, chóng mặt
• E (Eyesight): Nhìn mờ, mất thị lực một phần hoặc hoàn toàn
• F (Face): Méo miệng đột ngột, nhân trung lệch một bên
• A (Arm): Yếu, tê một bên tay chân
• S (Speech): Giảm khả năng nói, nói ngọng, không diễn đạt
• T (Time): Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào, cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện có khả năng điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt.

3.3. Bao lâu nên tầm soát một lần? 

Tần suất tầm soát phụ thuộc vào độ tuổi, tiền sử bệnh lý và mức độ nguy cơ của từng người. Đối với người khỏe mạnh, việc khám sức khỏe định kỳ hằng năm giúp theo dõi huyết áp, đường huyết và các chỉ số tim mạch quan trọng. Những người có tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc tiền sử gia đình bị đột quỵ nên được bác sĩ tư vấn lịch kiểm tra phù hợp hơn, thường từ 6 đến 12 tháng một lần.

Đột quỵ có thể xảy ra bất ngờ nhưng phần lớn các yếu tố nguy cơ đều có thể được phát hiện từ sớm nếu chủ động thăm khám. Việc thăm khám đúng thời điểm giúp mỗi người hiểu rõ hơn về tình trạng sức khỏe của mình, từ đó có những điều chỉnh phù hợp trong sinh hoạt và điều trị bệnh nền nếu cần thiết. Để hỗ trợ người bệ chủ động chăm sóc sức khỏe thần kinh, gói khám chức năng và bệnh lý não – thần kinh tại TCI với nhiều danh mục thăm khám và chẩn đoán hiện đại để kiểm tra sức khỏe não bộ định kỳ hoặc đang có các yếu tố nguy cơ liên quan đến đột quỵ và bệnh lý thần kinh.